Бронислав Малиновский: Антрополог және этнограф өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Польшалық антрополог және этнограф (1884–1942)
Олимпиадалық спортшы

Бронислав Каспер Малиновский (7 сәуір 1884 – 16 мамыр 1942) – поляк-британдық антрополог және этнолог. Оның этнография, әлеуметтік теория және далалық зерттеулер туралы жазған еңбектері антропология ғылымына елеулі әсер етті. Малиновский Польшаның Австрия бөлігіне кірген аймақта дүниеге келген. Краковтағы король Ян Собиски атындағы III гимназияны бітірген. 1902–1906 жылдары Краков қаласындағы Ягеллон университетінің философия факультетінде оқыды және 1908 жылы докторлық диссертациясын қорғады. 1910 жылы Лондон экономика мектебінде (ЛСЭ) Австралия аборигендерін этнографиялық материалдар арқылы талдап, алмасу және экономика мәселелерімен айналысты. 1914 жылы Австралияға сапар жасады. Тробрианд аралдарында және Жаңа Гвинея мен Меланезияның басқа да аймақтарында зерттеу жұмыстарын жүргізіп, бірнеше жыл бойы жергілікті мәдениеттерді зерттеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Англияға оралғаннан кейін, өзінің маңызды еңбегін – «Батыс Тынық мұхитының аргонавттары» (1922) кітабын жариялады, ол оны Еуропаның ең ірі антропологтарының бірі ретінде таныстырды. ЛСЭ-де лекция оқып, кейіннен антропология кафедрасын басқарды, көптеген студенттерді өзіне тартты және британдық әлеуметтік антропологияның дамуына зор үлес қосты. Ол жылдар бойы бірнеше американдық университеттерде қонақ лекция оқыды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол АҚШ-та қалды және Йель университетінде жұмыс істеді. 1942 жылы қайтыс болып, АҚШ-та жерленді. 1967 жылы оның әйелі Валетта Сванн Меланезия мен Жаңа Гвинеядағы далалық жұмыстары кезінде сақтаған жеке күнделігін жариялады. Күнделік этноцентрикалық және эгоцентрикалық көзқарастарға толы болғандықтан, көптеген дау-дамайларға себеп болды. Малиновскийдің Тробрианд аралдарына арналған этнографиялық зерттемесі Кула сақинасының күрделі институтын сипаттады және өзара қарым-қатынас және алмасу теорияларының негізіне айналды. Ол сонымен қатар далалық зерттеулерді жүргізудегі шебер ретінде танылды, ал антропологиялық әдістерге қатысты жазған еңбектері антропологияның дамуына үлкен үлес қосты және қатысушылық бақылау концепциясын кеңінен танымал етті. Оның әлеуметтік теорияға қатысты көзқарасы – психологиялық функционализмнің бір түрі болды, ол әлеуметтік және мәдени институттардың адамның негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыруын баса көрсетті. Бұл А.Р. Рэдклифф-Браунның құрылымдық функционализміне қарама-қарсы болды, ол әлеуметтік институттардың қоғаммен қарым-қатынастағы қызметін баса көрсетті.

Bronisław Kasper Malinowski (; 7 April 1884 – 16 May 1942) was a Polish British anthropologist and ethnologist whose writings on ethnography, social theory, and field research have exerted a lasting influence on the discipline of anthropology. Malinowski was born in what was part of the Austrian partition of Poland. He graduated from CK III Gimnazjum im. King Jan Sobieski in Krakow. In the years 1902–1906 he studied at the philosophy department of the Jagiellonian University, in the city of Kraków, and received his doctorate there in 1908. In 1910, at the London School of Economics (LSE), he worked on exchange and economics, analysing Aboriginal Australia through ethnographic documents. In 1914, he travelled to Australia. He conducted research in the Trobriand Islands and other regions in New Guinea and Melanesia where he stayed for several years, studying indigenous cultures. Returning to England after World War I, he published his principal work, Argonauts of the Western Pacific (1922), which established him as one of Europe's most important anthropologists. He took posts as a lecturer and later as chair in anthropology at the LSE, attracting large numbers of students and exerting great influence on the development of British social anthropology. Over the years, he guest lectured at several American universities; when World War II broke out, he remained in the United States, taking an appointment at Yale University. He died in 1942 and was interred in the United States. In 1967 his widow, Valetta Swann, published his personal diary kept during his fieldwork in Melanesia and New Guinea. It has since been a source of controversy, because of its ethnocentric and egocentric nature. Malinowski's ethnography of the Trobriand Islands described the complex institution of the Kula ring and became foundational for subsequent theories of reciprocity and exchange. He was also widely regarded as an eminent fieldworker, and his texts regarding anthropological field methods were foundational to early anthropology, popularizing the concept of participatory observation. His approach to social theory was a form of psychological functionalism that emphasised how social and cultural institutions serve basic human needs—a perspective opposed to A. R. Radcliffe Brown's structural functionalism, which emphasised ways in which social institutions function in relation to society as a whole.

Ерте өмір

Малиновский, Польша шляхтасының ұрпағы, 1884 жылдың 7 сәуірінде Краковта, бұрынғы Польша-Литва одағының Австрия бөлігінде, сол кезде Галиция және Лодомерия Корольдігі деп аталатын Австро-Венгрия провинциясының құрамында дүниеге келді. Оның әкесі Люциан Малиновский Ягеллон университетінде славян филологиясының профессоры болса, анасы жер иеленуші отбасының қызы еді. Бала кезінде ол денесі нашар, жиі ауырып тұратын, бірақ оқуда өте жақсы нәтижелер көрсетті. 1902 жылдың 30 мамырында Ян III Собиески орта мектебінде матура емтихандарын (үлкен жетістікпен) тапсырды, содан кейін сол жылы Краковтың Ягеллон университетінің философия факультетінде оқуға түсті, бастапқыда математика және физика ғылымдарына ден қойды. 1913 жылы «Австралиялық аборигендер арасындағы отбасы» атты тұңғыш кітабы жарық көрді. Сол жылы ол LSE-де дін психологиясы және әлеуметтік психология тақырыптары бойынша алғашқы лекцияларын оқыды. 1914 жылдың тамызынан 1915 жылдың наурызына дейін жалғасқан алғашқы экспедициясы оны Тулон аралына (Майлу аралы) және Вудларк аралына жеткізді. Оның экспедицияларынан әкелген этнографиялық заттардың көп бөлігі Британ мұражайында және Мельбурн мұражайында сақтаулы. Келесі екі онжылдық бойы ол LSE-ді Еуропаның антропологияның негізгі орталығына айналдырды. 1924 жылы оқытушы болып тағайындалды, ал 1927 жылы толық профессор (әлеуметтік антропология профессоры) атанды. 1934 жылы Британдық Шығыс Африка мен Оңтүстік Африкаға сапар шегіп, Бемба, Кикую, Мараголи, Масаи және Свази тайпаларының арасында зерттеулер жүргізді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол Америкадағы сапарында болды және сол жерде қалып қойды. 1941 жылы Оахакадағы мексикалық шаруалар арасында далалық зерттеулер жүргізді.

Шығармалары

1910 жылдардың басындағы бірнеше еңбекті қоспағанда, Малиновскийдің барлық зерттеулері ағылшын тілінде жарияланды. "Терминнің қатаң мағынасындағы күнделік" (1967) және "Бронислав Малиновскийдің ерте жазбалары" (1993). 1987 жылы Джеймс Клиффорд оны "антропология тарихы үшін маңызды құжат" деп атады. Малиновскийдің көптеген еңбектері 2013 жылы жалпыға қолжетімділікке енді.

Идеялар мен ықпал

Клайд Клюкхон қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, оның осы саладағы ықпалы маңызды болғанын, бірақ қаншама даулы екенін айтты. Ол кейбіреулер үшін ол "басты пайғамбар" болғанын, ал "ешбір антропологтың осылайша кең халыққа танылуы болған емес" екенін атап өтті. 1974 жылы Витольд Армон оның көптеген еңбектерін "классикалық" деп сипаттады.

Этнография және далалық жұмыс

Малиновский антропологияның ең білікті этнографтарының бірі саналады, әсіресе әлеуметтік жүйелерді зерттеуге арналған жоғары әдістемелік және жақсы теориялық тәсілдері үшін. Ол антропологияны "верндадан" алып шыққан алғашқы зерттеуші ретінде жиі аталады (бұл сөз Андре Сингердің 1986 жылы оның жұмысы туралы түсірген деректі фильмінің атауы), яғни зерттеушіге өз субъектілерінің күнделікті өмірін олармен бірге сезінуге мүмкіндік беретін далалық жұмыстың қажеттілігін баса көрсетті. Малиновский қатысушы бақылаудың маңыздылығын атап өтті және антропологтар басқа мәдениетті түсіну үшін өте маңызды "күнделікті өмірдің маңызды емес жайттарын" жеткілікті түрде жазу үшін өздерінің ақпарат берушілерімен күнделікті байланыс орнатуы керек деп мәлімдеді. Ол антропологтың немесе этнографтың мақсаты – "туған жердің көзқарасын, оның өмірге деген қарым-қатынасын, оның әлемін қалай көретінін түсіну" екенін айтты. Оның аргументінің ықпалынан ол кейде, әсіресе Ұлыбританияда, этнография саласын ойлап тапқан деп есептеледі. Ж. И. (Ханс) Баккердің айтуынша, Малиновский "барлық уақыттағы ең маңызды 100 этнографияның кем дегенде екеуін жазды". Малиновский өзінің ізашарлық зерттеулерінде өзі зерттеген ауылдардың ортасында шатыр тігіп, онда ұзақ уақыт, апталар немесе айлар бойы өмір сүрді. Оның аргументі 1910-жылдардың ортасында Австралия мен Океанияда антрополог ретінде алғашқы тәжірибесімен қалыптасты, онда ол өзінің алғашқы сапарында өзіне дайын емес екенін сезінді, өйткені ол зерттеуге дайындалған адамдардың тілін білмеді, сондай-ақ олардың күнделікті әдет-ғұрыптарын жеткілікті түрде бақылай алмады (ол алғашқы сапар кезінде жергілікті миссионермен бірге болды және күнделікті ауылға сапарлар жасады, ол аудармашысынан айырылғаннан кейін барған сайын қиынға соқты). Оның отандық өмірге толыққанды енуі туралы шешімі осы мәселені шешу жолын көрсетті, бұл жаңа, жас антропологтарға жіберген хабары болды, олардың тәжірибесін жақсартуға және жақсы деректер алуға мүмкіндік беруді мақсат етті. Ян Джарви Малиновскийдің көптеген жазбалары Фрейзердің далалық жұмыстың мектебіне "шабуыл" жасағанын жазды, бірақ Джеймс А. Бун бұл қақтығыстың шамадан тыс екенін айтты. Малиновский негізгі қажеттіліктерді биологияның қажеттіліктерінен туындайтынын түсіндірді; ал мәдениетті – топтық ынтымақтастық ретінде, негізгі қажеттіліктерді шешудің жолы ретінде қарастырды. Осылайша, биологиялық қажеттіліктерге метаболизм, көбею, дене жайлылығы, қауіпсіздік, қозғалыс, өсу және денсаулық жатады; ал сәйкес келетін мәдени жауаптар – азық-түлікпен қамтамасыз ету, туыстық қарым-қатынас, баспана, қорғау, іс-әрекет, оқыту және гигиена. Елді мекеннің қалыптасуының нақты сұлбасы мен қаңқасын құрайтын кристалдалған мәдени заттардан басқа, күнделікті өмір мен әдеттегі мінез-құлықтың деректерімен қатар, бұл, былайша айтқанда, оның еті мен қаны, әлі де жерлестердің көзқарастары мен пікірлері мен сөздері жазылуға тиіс. Малиновский, мәдениеттер аралық психологияға маңызды үлес қосқан деп саналатын, Фрейдтің Эдип кешені теориясының жалпыға бірдейлігін жоққа шығарды. 1920 жылы ол Кула сақинасы туралы алғашқы ғылыми мақаласын жариялады. Кула сақинасына қатысты ол кейін былай деп жазды: "Бізге кең, күрделі, бірақ жақсы ұйымдастырылған мекеме болып көрінетін нәрсе – бұл заңдары, мақсаттары немесе нақты белгіленген жарғылары жоқ жабайы адамдар жүргізген көптеген іс-әрекеттер мен ізденістердің нәтижесі екенін есте ұстаған жөн. Олар әлеуметтік құрылымның барлық қыр-сырын білмейді. Олар өздерінің жеке әрекеттерінің мақсатын және оларға қатысты ережелерді біледі, бірақ олардан бүкіл ұжымдық институттың қалай қалыптасатынын біледі, бұл олардың ақыл-ойынан тыс. Тіпті ең ақылды тума жердің Kula туралы үлкен, ұйымдасқан әлеуметтік құрылым туралы нақты түсінігі жоқ, оның әлеуметтанушылық қызметі мен әсерлері туралы одан да аз. Байқалған барлық егжей-тегжейліліктердің интеграциясы, барлық әртүрлі, тиісті симптомдардың әлеуметтанушылық синтезіне қол жеткізу – этнографтың міндеті. Этнограф үлкен институттың суретін салуға тиіс, дәл физик эксперименттік деректерден теориясын құрастырғандай, олар әрқашан барлығының қолы жеткізетін, бірақ тұрақты интерпретацияны қажет етеді. Осы екі жолдамада Малиновский сипаттау мен талдау арасындағы және актерлер мен талдаушылардың көзқарастары арасындағы айырмашылықты болжады. Бұл айырмашылық антропологиялық әдістер мен теорияларды қалыптастыруды жалғастыруда. Оның Тробриан дәстүрлі экономикасы туралы зерттеулері, оның сиқыршылық пен сиқыршыларға ерекше назар аударуы экономикалық антропологияға маңызды үлес болды. Малиновскийдің көптеген шәкірттері Африкада жұмыс істеді, бұл оның Халықаралық Африка институтымен байланысының нәтижесі болды. Эдит Кларк, Феликс Гросс, Филлис Каберри, Жомо Кениатта, Эдмунд Лич, Люси Мэйр, Юзеф Обрэмбски, Хортенс Паудермейкер,

Malinowski is considered one of anthropology's most skilled ethnographers, especially because of his highly methodical and well theorised approach to the study of social systems. He is often referred to as the first researcher to bring anthropology "off the verandah" (a phrase that is also the name of a André Singer's 1986 documentary about his work), that is, stressing the need for fieldwork enabling the researcher to experience the everyday life of his subjects along with them. Malinowski emphasized the importance of detailed participant observation and argued that anthropologists must have daily contact with their informants if they are to adequately record the "imponderabilia of everyday life" that are so important to understanding a different culture. He stated that the goal of the anthropologist, or ethnographer, is "to grasp the native's point of view, his relation to life, to realize his vision of his world". Because of the influence of his argument, he is sometimes credited, particularly in the United Kingdom, with having invented the field of ethnography. J. I. (Hans) Bakker says that Malinowski "wrote at least two of the 100 most significant ethnographies of all time". Malinowski in his pioneering research set up a tent in the middle of villages he studied, in which he lived for extended periods of time, weeks or months. His argument was shaped by his initial experiences as an anthropologist in the mid 1910s in Australia and Oceania, where during his first field trip he found himself grossly unprepared for it, due to not knowing the language of the people he set to study, nor being able to observe their daily customs sufficiently (during that initial trip, he was lodged with a local missionary and just made daily trips to the village, an endeavor which became increasingly difficult once he lost his translator). His pioneering decision to subsequently immerse himself in the life of the natives represents his solution to this problem, and was the message he addressed to new, young anthropologists, aiming to both improve their experience and allow them to produce better data. Ian Jarvie wrote that many of Malinowski's writing represented an "attack" on Frazer's school of fieldwork, although James A. Boon suggested this conflict has been exaggerated. Malinowski understood basic needs as arising from the necessities of biology; and culture, as group cooperation – as a way of addressing the basic needs. Thus, biological needs include metabolism, reproduction, bodily comforts, safety, movement, growth, and health; and the corresponding cultural responses are a food supply, kinship, shelter, protection, activities, training, and hygiene. Besides the firm outline of tribal constitution and crystallized cultural items which form the skeleton, besides the data of daily life and ordinary behavior, which are, so to speak, its flesh and blood, there is still to be recorded the spirit—the natives' views and opinions and utterances.|Argonauts, p. 22. Malinowski, in what is considered an important contribution to cross cultural psychology, challenged the claim, to universality, of Freud's theory of the Oedipus complex. In 1920 he published his first scientific article on the Kula ring. In reference to the Kula ring, he later wrote:

Yet it must be remembered that what appears to us an extensive, complicated, and yet well ordered institution is the outcome of so many doings and pursuits, carried on by savages, who have no laws or aims or charters definitely laid down. They have no knowledge of the total outline of any of their social structure. They know their own motives, know the purpose of individual actions and the rules which apply to them, but how, out of these, the whole collective institution shapes, this is beyond their mental range. Not even the most intelligent native has any clear idea of the Kula as a big, organised social construction, still less of its sociological function and implications The integration of all the details observed, the achievement of a sociological synthesis of all the various, relevant symptoms, is the task of the Ethnographer the Ethnographer has to construct the picture of the big institution, very much as the physicist constructs his theory from the experimental data, which always have been within reach of everybody, but needed a consistent interpretation. In these two passages, Malinowski anticipated the distinction between description and analysis, and between the views of actors and analysts. This distinction continues to inform anthropological methods and theories. His research on the Trobriand traditional economy, with its particular focus on magic and magicians, has been described as a substantial contribution to economic anthropology. Many of Malinowski's students worked in Africa, likely due to his involvement with the International African Institute. Edith Clarke, Feliks Gross, Phyllis Kaberry, Jomo Kenyatta, Edmund Leach, Lucy Mair, Józef Obrębski, Hortense Powdermaker,

The Society for Applied Anthropology established the Bronislaw Malinowski Award in his honor in 1950. The award was awarded only until 1952, then went on hiatus until being re established in 1973; it has been awarded annually since. Stanisław Ignacy Witkiewicz based a character, Duke of Nevermore, from his novel The 622 Downfalls of Bungo or The Demonic Woman (written in the 1910s but not published until 1972) on Malinowski. Other works about Malinowski have appeared since, such as Michael W. Young's Malinowski: Odyssey of an Anthropologist, 1884–1920 (2004). He is portrayed by Tom Courtenay in the Young Indiana Jones TV movie Treasure of the Peacock's Eye. The life and work of Malinowski is the subject of a documentary film Tales From The Jungle: Malinowski aired by BBC Four channel in 2007.

Қолданбалы антропология қоғамы 1950 жылы оның құрметіне Бронислав Малиновский сыйлығын тағайындады. Сыйлық 1952 жылға дейін берілді, содан кейін 1973 жылға дейін үзіліске түсті; ол содан бері жыл сайын табыс етілуде. Станислав Игнацы Виткиевич өзінің "Бунгоның 622 құлауы немесе Демондық әйел" (1910-жылдары жазылған, бірақ 1972 жылға дейін жарияланбаған) романынан Дюк Невермор кейіпкерін Малиновскийден үлгі алды. Малиновский туралы басқа да жұмыстар пайда болды, мысалы Майкл В. Янгтың "Малиновский: Антропологтың одыссеясы, 1884–1920" (2004). Ол Том Куртенидің "Жас Индиана Джонс" телефильміндегі "Павлиннің көзінің қазынасы" фильмінде бейнеленген. Малиновскийдің өмірі мен жұмысы 2007 жылы BBC Four арнасында көрсетілген "Жаңлдан шыққан әңгімелер: Малиновский" деректі фильмінің тақырыбы болды.

Жеке өмір

Жас кезінде ол поляк суретшісі Станислав Игнаци Виткевичпен жақын дос болған; бұл достық Малиновскийдің ерте өміріне зор әсер етті. Олар Зофия Ромер, тумасы Дембовскаямен үшбұрыш қарым-қатынаста болды. Өмірі бойы ол әйелдерге құмарлық танытушы ретінде танылды. 1919 жылы Малиновский австралиялық фотограф, жазушы және саяхатшы Элси Розалин Массонға (Дэвид Орме Массонның қызы) үйленді, одан үш қызы болды: Юзефа (1920 жылы туған), Ванда (1922 жылы туған) және Хелена (1925 жылы туған). Элси 1935 жылы қайтыс болды, ал 1940 жылы Малиновский ағылшын суретшісі Валетта Сваннға үйленді. Малиновский католик дінінде тәрбиеленгенімен, анасы қайтыс болғаннан кейін өзін агностик деп сипаттады.