Кіріспе

Исламдық неке практикасы

Никаха халала, сондай-ақ тахлил некесі деп аталады. Бұл әйел үш рет талақ арқылы ажырасқаннан кейін басқа еркекке үйленіп, некені толықтырып, бұрынғы күйеуімен қайтадан үйлену үшін қайта ажырасады. Никаһ – неке, халал – бір нәрсені халал, яғни рұқсат етілген етіп белгілеу. Ислам пайғамбары Мұхаммедтің хадисіне сәйкес, осы неке түрі харам (тыйымды) болып саналады. Никаха халаланы мұсылмандардың шағын тобы, негізінен үш рет талақты мойындайтын елдерде қолданады.

Ислам құқығы

Ислам заңдарында ер адам әйелінен ажырасу үшін оған талақ деп жариялауы жеткілікті. Талақтың алғашқы жариялануы – қайтарып алуға болатын талақ (ṭalāq rajʿah) болып табылады, ол некені тоқтатпайды. Күйеуі үш толық менструалдық циклға созылатын күту мерзімі ('идда) ішінде кез келген уақытта ажырасуды қайтара алады. Жыныстық қатынасты жаңадан бастау ажырасуды автоматты түрде кері қайтарады. Күту мерзімі біткен соң ғана ажырасу толыққанды болады. Бұл "кіші" ажырасу (аль байнуна аль сухра) деп аталады, және жұбайлар қайтадан некелесе алады. Егер ер адам әйелінен үшінші рет талақ айтса, онда "үлкен" ажырасу (аль байнуна аль кубра) орын алады, содан кейін әйелдің басқа еркекке үйленбестен бұрынғы күйеуімен қайтадан некелесуіне болмайды. Бұл тахлил некесі немесе никах халала деп белгілі. Үшінші талақты қайтарылмайтын ету – ойсырап ажырасуға қарсы кедергі. Тахлил некесіне ажырасу мақсатымен, яғни бұрынғы жұбайлардың қайтадан некелесуі үшін кірісу тыйым салынған (харам) деген хадистер бар. Әбу Дауд пен Ибн Маджа бірінші күйеудің (мухаллил) де, уақытша күйеудің (мухаллил лаху) де Алланың қарғысына ұшырағанын хабарлайды, ал Ибн Маджа уақытша күйеуді "қарызға алынған ешкі" деп атайды. Әл Хаким Нишапури неке шынайы ниетке негізделуі керек екенін, ал Мұхаммедтің заманында тахлил некесін жасағандар зина жасаған деп есептелетінін айтады.

Ұлыбритания

Би-Би-Си баяндамасы бойынша, халала Ұлыбританиядағы белгілі бір пакистандық мұсылман қауымдарында кездеседі. Баяндамада әйелдердің жергілікті діни тұлғалар тарапынан әлеуметтік және сексуалдық тұрғыдан құрылыққа ұшыраған көптеген жағдайлар анықталды. "Бхаратия мұсылман әйелдер қозғалысы" (БММА) осы мәселе бойынша шағымданушылардың бірі. БММА – Үндістандағы мұсылман әйелдерінің ұлттық қозғалысы. 2018 жылдың наурыз айында Жоғарғы Сот никах халала және көп әйел алу мәселесі бойынша Үндістан үкіметіне ескерту жіберді. Үндістан үкіметі жоғарғы сотта никах халала практикасын қылмыстық деп тану позициясын білдірді. Үндістанның Жоғарғы Соты 2018 жылдың 20 шілдесінен бастап мұсылман қауымдарындағы никах халала мен көп әйел алуға қарсы шағымды қарастырады. 2018 жылдың 13 қыркүйегінде Шабнам Рани есімді мұсылман әйелге қышқыл шашыратылды. Ол никах халала практикасына қарсы петиция бергендердің бірі болды. Ислам радикалдары күдікпен қаралып отыр. 2018 жылдың 18 қыркүйегінде Жоғарғы Сот үкіметтен құрбан болғанға тиісті қауіпсіздік шараларын қабылдауды сұрады. Бүкіл Үндістан мұсылман жеке құқық кеңесі никах халаланың тоқтатылуына қарсы, бірақ оның қолданылуын "өте сирек жағдайлармен" шектеу қажет деп санайды. Жоғарғы Сот адвокаты және БЖП жетекшісі Ашвини Упадхьяяй никах халала мен көп әйел алуды өмір мен бостандыққа қатысты негізгі құқықтарды бұзу деп есептеп, Үндістанның Жоғарғы Сотына шағымдануға өтініш білдірді.

Иран

Никаха халала және үш рет талақ Иранның күрд суннит қауымы арасында кездеседі. Әйелдер құқығын қорғаушылар, адвокаттар және адам құқықтары белсенділері наразылық білдірді.