Кіріспе

Неміс сәулетшісі (1869–1949)

Пол Шульце Наумбург (10 маусым 1869 – 19 мамыр 1949) – неміс дәстүрлі сәулетшісі, суретші, публицист және жазушы. Қазіргі заманғы сәулеттің жетекші сыншысы, ол 1930 жылы (61 жасында) нацистік партияға қосылып, нацистік сәулеттің ықпалды жақтаушысы болды.

Өмір

Шульце Наумбург қазіргі Саксония-Анхальт федералды аймағындағы Альмрихте (қазіргі Наумбургтың бір бөлігі) дүниеге келді. 1900 жылға қарай ол белгілі суретші және сәулетші болды, Мюнхенде Югендстиль және Өнеркәсіп шеберханаларын құрған суретшілер тобының консервативті өкілі ретінде көзге түсті. Оның 1900–1917 жылдары жарық көрген «Мәдениет жұмыстары» атты тоғыз томдық кітаптар сериясы зор танымалдыққа ие болды және оны неміс орта таптың талғамына бағыт беруші маңызды тұлға етті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін ол дәстүрлі сәулеттің жақтаушысы, «1800 шамасы» қозғалысының бастамашысы және Deutscher Werkbund пен неміс сәулеті мен ландшафтты сақтау жөніндегі ұлттық қозғалыстың ықпалды дауысы болды. Оның сол кездегі сәулет өнерінің көрнекті үлгісі – 1914–1917 жылдары Вильгельм II-нің тапсырысымен оның ұлы, мұрагер ханзада Вильгельмге арнап Потсдамдағы Сесилиенхоф сарайы. 1922 жылдың 5 қаңтарында Пол Шульце Наумбург Саалекте Маргарет Каролина Берта Дёррмен (1896–1960) үйленді. Олардың балалары болған жоқ және 1934 жылдың 7 ақпанында ажырасып кетті. Бірнеше аптадан кейін Маргарет Рейхтің ішкі істер министрі Вильгельм Фрикке тұрмысқа шықты. Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жеңілісіне және соғыс аралық «прогрессивті» сәулет дискурсындағы өзінің дәстүрлі көзқарастарының ығысуына жауап ретінде Шульце Наумбургтің мақалалары мен кітаптары күрт радикалданды, ол заманауи өнер мен сәулетті нәсілдік тұрғыдан сынады, осылайша Адольф Гитлердің теорияларының негізін қалады, онда классикалық Грекия мен орта ғасырлар арий өнерінің нағыз бастаулары саналды. Шульце Наумбург «Неміс өнері. Оның мәні мен шығармалары» (Die Kunst der Deutschen. Ihr Wesen und ihre Werke) және 1928 жылы жарық көрген «Өнер мен нәсіл» (Kunst und Rasse) сияқты кітаптар жазды, онда тек «нәсілдік таза» суретшілер ғана классикалық сұлулықтың мәңгілік идеалдарын сақтайтын салауатты өнер тудыра алатынын, ал нәсілдік «аралас» заманауи суретшілер бұрмаланған туындылар арқылы өз кемістіктерін және сырқырауын көрсететінін айтты. Мұны дәлелдеу үшін ол заманауи өнердің үлгілерін деформациялар мен аурулары бар адамдардың суреттерімен қатар қойып, модернизмді ауру ретінде бейнелеуді күшейтті. Александр фон Зенгер, Эуген Хониг, Конрад Нонн және Герман Бестлмейермен бірге Шульце Наумбург нацистік үкіметтік өнерді насихаттау ұйымы – неміс сәулетшілер мен инженерлердің күрес одағының (Kampfbund deutscher Architekten und Ingenieure – KDAI) мүшесі болды. 1944 жылдың қыркүйегінде Шульце Наумбург нацистік мәдениетке ерекше үлес қосушы суретшілер мен жазушылардың тізіміне (Gottbegnadeten-Liste) енгізілді. Шульце Наумбург 1949 жылы Йенада қайтыс болды. Оның күлі 1909 жылы ол ақын Эрнст фон Вильденбрук үшін салған кесенеге, Ваймар тарихи зиратына қойылды.