Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдіктерде пайда болатын сары органикалық пигмент.
Yellow organic pigment created by plants
Лютеин (лат. luteus – "сары") – ксантофил және 600 белгілі табиғи каротиноидтың бірі. Лютеин тек өсімдіктерде синтезделеді, және басқа ксантофилдер сияқты, жасыл жапырақты көкөністерде, мысалы, шпинат, кейл және сары сәбізде көп мөлшерде кездеседі. Жасыл өсімдіктерде ксантофилдер жарық энергиясын реттейді және фотохимиялық емес сөндіру агенттері ретінде фотосинтез кезінде жарық деңгейі өте жоғары болғанда хлорофиллдің қозған түрін – хлорофиллдің үштік түрін бейтараптандыруға көмектеседі. Бұл тақырып бойынша ксантофил цикліне қараңыз. Жануарлар лютеинды өсімдіктерді жеу арқылы алады. Адамның торлы қабығында лютеин қаннан, әсіресе сары макулаға сіңіріледі, бірақ оның организмдегі нақты қызметі белгісіз. Лютеиннің негізгі табиғи стереоизомері – (3R,3R,6R) бета, эпсилон каротин 3,3 диол. Лютеин липофильді молекула болып табылады және суда ерімейді. Конъюгацияланған екі байланыстың (полиендік тізбектің) ұзын хромофоры ерекше жарық сіңіру қасиеттерін қамтамасыз етеді. Полиендік тізбек жарық немесе жылу әсерінен тотығуға бейім және қышқылдарда химиялық тұрақсыз. Лютеин өсімдіктерде май қышқылдарының эфирлері түрінде кездеседі, екі гидроксилдік топқа бір немесе екі май қышқылы байланысқан. Сондықтан, лютеин эфирлерін сапунификациялау (эстерификациялау) арқылы еркін лютеин алу, сапунификациялаушы май қышқылымен 1:1 және 1:2 молярлық қатынаста кез келген аралық қатынаста лютеиндің түзілуіне әкелуі мүмкін.
Lutein ('/lj//uː//t//i//ᵻ//n//, // //t//iː//n/; from Latin luteus meaning "yellow") is a xanthophyll and one of 600 known naturally occurring carotenoids. Lutein is synthesized only by plants, and like other xanthophylls is found in high quantities in green leafy vegetables such as spinach, kale and yellow carrots. In green plants, xanthophylls act to modulate light energy and serve as non photochemical quenching agents to deal with triplet chlorophyll, an excited form of chlorophyll which is overproduced at very high light levels during photosynthesis. See xanthophyll cycle for this topic. Animals obtain lutein by ingesting plants. In the human retina, lutein is absorbed from blood specifically into the macula lutea, although its precise role in the body is unknown. The principal natural stereoisomer of lutein is (3R,3R,6R) beta,epsilon carotene 3,3 diol. Lutein is a lipophilic molecule and is generally insoluble in water. The presence of the long chromophore of conjugated double bonds (polyene chain) provides the distinctive light absorbing properties. The polyene chain is susceptible to oxidative degradation by light or heat and is chemically unstable in acids. Lutein is present in plants as fatty acid esters, with one or two fatty acids bound to the two hydroxyl groups. For this reason, saponification (de esterification) of lutein esters to yield free lutein may yield lutein in any ratio from 1:1 to 1:2 molar ratio with the saponifying fatty acid.
Пигмент ретінде
Бұл ксантофилл, оның бауырлас қосылысы зеаксантин сияқты, негізінен тамақ және қосымша өндірісінде сары-қызыл түсіне байланысты бояғыш ретінде қолданылады. Лютеин көк жарықты сіңіреді, сондықтан төмен концентрацияда сары, ал жоғары концентрацияда қызғылт-сары түске көрінеді. Көптеген әнші құстар (мысалы, алтын ориол, кешкі грусбик, сары сойқы, қарапайым сары мойын және Яван жасыл сойқылары, бірақ американдық алтынқұс немесе сары канарейка емес) диетадан алынған лютеинді өсіп келе жатқан тіндеріне сіңіріп, қауырсындарын бояйды.
This xanthophyll, like its sister compound zeaxanthin, has primarily been used in food and supplement manufacturing as a colorant due to its yellow red color. Lutein absorbs blue light and therefore appears yellow at low concentrations and orange red at high concentrations. Many songbirds (like golden oriole, evening grosbeak, yellow warbler, common yellowthroat and Javan green magpies, but not American goldfinch or yellow canaries) deposit lutein obtained from the diet into growing tissues to color their feathers.
Адамның көзіндегі рөлі
Лютеин макулада шоғырланған болса да – үш түсті көруге жауапты торшақтың кішкентай аймағы – торшадағы лютеиннің нақты функционалдық рөлі анықталмаған. Алайда, лютеин мен зеаксантиннің АДС-ның (жасқа байланысты макулярлық дегенерацияның) алдын алуға жалпы әсері болған жоқ, керісінше, "зерттеудің басында лютеин мен зеаксантинді аз мөлшерде тұтынған, бірақ зерттеу барысында лютеин мен зеаксантині қосылған AREDS формуласын қабылдаған қатысушылардың, лютеин мен зеаксантинді қабылдамаған, сондай-ақ диеталық жағдайы ұқсас қатысушылармен салыстырғанда, АДС-ның прогрессивті формасына шалдығу ықтималдығы 25 пайызға төмен болды". Бірақ, бірнеше елден алынған 26 зерттеудің 2023 жылғы жаңартылған Кокран шолуында зеаксантин мен лютеиннен тұратын диеталық қосымшалардың плацебомен салыстырғанда АДМ (жасқа байланысты макулярлық дегенерация) прогрессиясына тиімді әсері шамалы екендігі анықталды. Жалпы алғанда, диеталық немесе қосымша зеаксантин немесе лютеиннің ерте АДМ-ны емдеу немесе алдын алудағы тиімділігін бағалау үшін жеткілікті мәліметтер жоқ. Бір зерттеуде 13-15 жыл ішінде жиналған деректерге сәйкес, тағам мен қосымшалардан күніне 2,4 мг-дан астам лютеин/зеаксантин тұтыну, ядролық линзаның көкденеңдеуінің (катаракта) азаюымен айқын байланысты болды. Екі мета-талдау жоғары диеталық мөлшерде немесе лютеин мен зеаксантиннің жоғары сарысу концентрациясы мен катаракта қаупінің төмендеуі арасындағы байланысты растайды. Лютеин мен зеаксантинді қосымша қабылдаутың катарактаға тигізетін әсерін бағалау үшін жасалған жарияланған клиникалық зерттеу тек біреу ғана бар. AREDS2 зерттеуіне жасқа байланысты макулярлық дегенерацияның прогрессиясына ұшырау қаупі бар адамдар қатысты. Жалпы алғанда, лютеин (10 мг) және зеаксантин (2 мг) алған топ катаракта операциясына жататын жағдайға түсу мүмкіндігі жағынан ешқандай артықшылыққа ие болған жоқ. Авторлар лютеин мен зеаксантинді аз мөлшерде тұтынатын адамдарда катарактаның алдын алуға пайдасы болуы мүмкін екенін болжады, бірақ осы мәселені зерттеуді жалғастыруды ұсынды.
Although lutein is concentrated in the macula – a small area of the retina responsible for three color vision – the precise functional role of retinal lutein has not been determined. However, lutein and zeaxanthin had no overall effect on preventing AMD, but rather "the participants with low dietary intake of lutein and zeaxanthin at the start of the study, but who took an AREDS formulation with lutein and zeaxanthin during the study, were about 25 percent less likely to develop advanced AMD compared with participants with similar dietary intake who did not take lutein and zeaxanthin." An updated 2023 Cochrane review of 26 studies from several countries, however, concluded that dietary supplements containing zeaxanthin and lutein alone have little effect when compared to placebo on the progression of AMD. In general, there remains insufficient evidence to assess the effectiveness of dietary or supplemental zeaxanthin or lutein in treatment or prevention of early AMD. Consumption of more than 2.4 mg of lutein/zeaxanthin daily from foods and supplements was significantly correlated with reduced incidence of nuclear lens opacities, as revealed from data collected during a 13 to 15 year period in one study. Two meta analyses confirm a correlation between high diet content or high serum concentrations of lutein and zeaxanthin and a decrease in the risk of cataract. There is only one published clinical intervention trial testing for an effect of lutein and zeaxanthin supplementation on cataracts. The AREDS2 trial enrolled subjects at risk for progression to advanced age related macular degeneration. Overall, the group getting lutein (10 mg) and zeaxanthin (2 mg) were NOT less likely to progress to needing cataract surgery. The authors speculated that there may be a cataract prevention benefit for people with low dietary intake of lutein and zeaxanthin, but recommended more research.