Кіріспе

Британдық опера әншісі Элизабет Биллингтон (27 желтоқсан 1765 – 25 тамыз 1818) – британдық опера әншісі.

Өмір

Ол 1765 жылдың 27 желтоқсанында Лондонның Сохо ауданындағы Личфилд көшесінде дүниеге келді. Оның әкесі Карл Вайхсель, Саксониядағы Фрайберг қаласының тумасы, Король театрының бас гобойшысы болған. Анасы Фредерика, тумасы Вейрман, белгілі бір шеберлігімен көзге түскен ағылшын вокалисі, Иоганн Христиан Бахтың шәкірті болды және 1765 пен 1775 жылдар аралығында Воксхоллда сәтті ән шырқады. Елизавета Вайхсель алғашқы музыкалық білімін әкесінен алды, оның ілесінде ағасы Чарльз да (кейін скрипкашы ретінде танымал болды) оқыды. Ол фортепианоны осыншалықты ынтамен үйренді, 1774 жылдың 10 наурызында анасының пайдасына Хеймаркеттегі концертте өнер көрсетті. Әкесінен алған білімімен қатар, Иоганн Самуэль Шретерден де сабақ алды, ал он екі жасқа толғанға дейін екі жинақ фортепиано сонаталарын жариялады. Ол енді дауысын жетілдіруге назар аудара бастады және он төрт жасында Оксфордтағы концертте өнер көрсетті. 1783 жылдың 13 қазанында Ламбет шіркеуінде анасының қыздық аты Вейрманмен Дрюри Лейн оркестрінің контрабасшысы Джеймс Биллингтонға тұрмысқа шықты. Олар некелескен соң Дублинге кетіп, ол сахнада алғаш рет Эвридика рөлінде өнер көрсетті. Уотерфордта және Ирландияның басқа қалаларында ән айтқаннан кейін ол 1786 жылы Лондонға оралды. Оған Ковент-Гарденде үш түнге ғана келісім ұсынылды, бірақ ол он екі түнге, аптасына 12 фунт стерлинг жалақымен жұмыс істеуге талап етті. Осы шарттармен ол 1786 жылдың 14 ақпанында өнер көрсететіні жарияланды, бірақ ол Дублинде бұрыннан танымал болғандықтан, «олардың әміршілерінің бұйрығымен» 13-і күні Томас Арнның «Ауылдағы махаббат» романында Розетта рөлінде пайда болды. Он екі түннің соңында ол маусымның қалған бөлігіне 1000 фунт стерлинг жалақымен жұмысқа қабылданды. Сол кезде оның дауысы өте әдемі, кең диапазонды және қуатты болды, сондай-ақ ол «нағыз сұлулықтың көп бөлігіне ие болды және өте әсерсіз және сүйкімді мінез-құлықтарымен көзге түсті», бірақ оның үлкен табысының құпиясы – өнерін оқыған үздіксіз құлшынысы болды. Оның қайын інісі Томас Биллингтонның айтуынша, ол бастапқыда «өте жақсы емес дауыс пен мінез-құлыққа» ие болған, оны ол өзінің мансабы бойындағы еңбекпен толығымен өзгерткен. Бірінші маусымының соңында ол Парижге барып, Антонио Сакчиниден сабақ алды, ол оның соңғы оқушысы болды, ал мансабының әртүрлі кезеңдерінде ол Морелли, Фердинандо Пэр және Фридрих Генрих Химмельмен де оқыды. Ол 1786-7 жылдар маусымында Лондонға оралды және 1793 жылдың соңына дейін Ковент-Гарденде, Антик Музыка концерттерінде, Ораторияларда және Генделді еске алу концерттерінде ән айтуды жалғастырды. Уильям Шилд оған «Мариан» және «Пайғамбар» операларын жазды, ал 1789 жылы ол доктор Арнольдтың ұзақ уақыт бойы танымал болған «Inkle and Yarico» жинағында Ярико рөлінде өнер көрсетті. Оның сүйікті рөлдері «Артаксеркс» роліндегі Мандане, «Полли», «Дюнена», «Андалусияның қамалы», «Корали», «Клара», «Бейконның фличи» роліндегі қаһармандықтар болды. 1791 жылы ол Дублинде кездескен Элизабет Клендинін қабылдады. Клендиннинг отбасын құру үшін зейнеткерлікке шыққанға дейін әншілік карьерасын қысқа жасады, бірақ оның күйеуі Дублиндегі борышкерлер түрмесінде болды және ол жұмыс іздеп Англияға келді, ал ол бастапқыда Батта жұмыс тапты. Миссис Биллингтон өзінің некесінде бақытты емес еді, тіпті ол Лондон сахнасында пайда болғанға дейін оның әдепті атақ-даңқы туралы әңгімелер тарады. 1792 жылы анасымен жеке хат алмасуы бар деп мәлімделген анонимді басылым жарық көрді. Бұл кітапты жариялаушылар өте қорлықпен және өсек-аяңмен сипаттағандықтан, миссис Биллингтон баспагерлерге қарсы сотқа жүгінуге мәжбүр болды. «Мемориалдарға» жауап өз уақытында пайда болды, бірақ бұл жанжал миссис Биллингтонды өз мамандығынан бас тартып, континентке зейнетке шығуға итермелегені ықтимал. 1794 жылы ағасы мен күйеуімен бірге Англиядан Германия арқылы Италияға жол тартты. Неапольде ағылшын елшісі сэр Уильям Гамильтон оны патша отбасының алдында жеке ән айтуға шақырды. Бұл оның Сан-Карлода ән айтуына әкелді, онда ол 30 мамырда 1794 жылы Франческо Бьянкидің өзіне арнайы жазған «Инез ди Кастро» атты жаңа операсында өнер көрсетті. Оның ән айтуы ерекше әсер қалдырды, бірақ оның жеңісі күйеуінің кенеттен өлімімен қысқарды, ол оның алғашқы пайда болғаннан кейін бір күн өткенде, ол әйеліне театрға еріп баруға дайындалып жатқанда, Винчестер епискобымен бірге тамақтанып алғаннан кейін болды. Ол Неапольде он алты ай болды, содан кейін Флоренцияда, Легорнда, Миланда, Венецияда және Триестте ән шырқады. 1797 жылы Венецияда ән айту кезінде ол алты апта бойы ауыр науқасқа шалдықты. Сауыққаннан кейін опера үйі үш түнге жарықтандырылды. Миланда ол Жозефина де Богарне тарапынан жақсы қабылданды, сондай-ақ ол осы жерде жас француз М. Фелиссенмен танысты, оған ол 1799 жылы тұрмысқа шықты. Екінші некесінен кейін ол Венеция мен Тревизо арасындағы жерді сатып алған Сен-Артиенде тұруға кетті, бірақ күйеуінен көрген жамандық салдарынан өмірі шыдайсыз болды, сондықтан ол 1801 жылы оны тастап Англияға оралды. Фелиссен, Миланда алдаушы ретінде жазаланғаны айтылды, одан кейін Лондонда оны қуды, бірақ ол шетелдік ретінде қамауға алынып, елден қуылды. Миссис Биллингтонның Лондонға оралуы музыкалық әлемде үлкен қызығушылық тудырды, ал Ковент-Гарден (Харрис) және Дрюри Лейн (Ричард Бринсли Шеридан) директорлары оның қызметін алуға асықты. Біраз келіссөздерден кейін ол екі үйдің екеуінде де кезекпен өнер көрсететіні туралы келісімге келді, оның жалақысы маусым үшін 3000 гвинея, сондай-ақ оның бауырласына оның өнер көрсеткен түндері оркестрді басқарғаны үшін 500 фунт стерлинг мөлшерінде сыйлық берілді. Оның қайтадан өнер көрсетуі 1801 жылдың 3 қазанында Ковент-Гарденде Томас Арнның «Артаксеркс» операсында Мандане рөлінде болды, онда Инкедон Арбас рөлінде ән айтты. 1801 жылы ол 10 000-нан 15 000 фунт стерлингке дейін тауып алды, ал бір кезде оның байлығы 65 000 фунт стерлингке жеткені айтылады. 1802 жылы миссис Биллингтон Бентидің қоштасуына орай Король театрында итальян операсында өнер көрсетті, онда осы екі ұлы суретші Себастиано Назолинидің «Меропе» операсында ән айтты. Осы сияқты өнер көрсету 1802 жылдың 3 маусымында өтті, ол осы кезде өзінің ұлы қарсыласы Марамен дуэт орындауға шақырылды. Осы уақыттан бастап 1811 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін ол итальян операсында ән айтуды жалғастырды. Винтер оған 1803 жылы «Калипсо» операсын арнайы жазды, ал 1806 жылы ол өзінің пайдасына Вольфганг Амадей Моцарттың осы елде алғаш рет қойылған «La Clemenza di Tito» операсын қойып, көзге түсті. 1809-10 жылдары ол денсаулығының нашарлауына байланысты көптеген қиындықтарға тап болды, содан кейін ол өнерден зейнеткерлікке шықты, оның соңғы өнер көрсетуі 1811 жылдың 3 мамырында ағасының пайдасына өткізілген концертте болды. Алайда, ол 1814 жылы Уайтхолл капелласында неміс соғысының құрбандарына көмек көрсету мақсатында өткізілген концертте тағы бір рет өнер көрсетті. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Фулхэмдегі виллада ханшайықтай өмір сүрді. 1817 жылы ол күйеуімен қайта табысып, оның қасында Венецияға жақын жерде тұруға кетті, онда ол 1818 жылдың 25 тамызында қайтыс болды. Оның бірінші күйеуінен туған баласы нәресте кезінде қайтыс болды, бірақ ол Брюссельдегі монастырда орналасқан асырап алған баласының өзінің қызы екеніне сенді.

Сыни қабылдау

Қазіргі заманда миссис Биллингтонның әнші ретіндегі қадір-қасиеті туралы пікірлер ерекше түрде әртүрлі. Оның үнемі басқа бір көрнекті әртіспен бәсекелесуге мәжбүр болуы бақытсыздық болды, сондықтан оның сыншыларының бағалары көбінесе жақтастыққа негізделді. Әнінің толыққанды болуына барлығы келіседі. Маунт-Эджкомб графы оның дауысының тәтті және икемді болғанын, орындалуының таза және нақты болғанын, әшекейлерінің дәмді және ойлы болғанын айтады, бірақ оған сезім жетіспегенін және актриса емес екенін де қосады. Мисс Сьюард оның туралы: «Оның қасиетті әндерде Мара сияқты ойнауға ақылы жетеді» деп жазады, бірақ үшінші Жорж, ешқандай нашар судья емес, - ол жазбаша ескертуде былай деді: «Лорд Кармартен егер оны аяулы әндерді орындауға көндіре алса және оларды артық безендірмесе, сотқа үлкен қызмет ететін болады» - бұл сол кездегі әншілердің басты кемшілігін көрсетеді, яғни дауыстық әшекейлерді шамадан тыс және ерекшеленбестен пайдалану. Ол өмірінің соңына дейін шебер пианист болды. Саломон «ол саусақтарымен ән айтады» дейтін, және өмірінің соңына таман Дж. Б. Крамермен бірге дуэт орындады. Миссис Биллингтон сырт келбетімен өте әдемі болған, бірақ дене бітіміне бейімділік танытқан. Оның портретін сэр Джошуа Рейнольдс Сент-Сесилия ретінде салған, ал Джеймс Уорд, Пасторини және Кардон оны гравюралаған. 1885 жылы Берлингтон Хаустағы ескі шеберлер көрмесінде Рейнольдстың миссис Биллингтонның жастық шағындағы кішкентай портреті қойылған, бірақ бұл мәлімдеме дәл емес болуы мүмкін. Оның екі миниатюрасы салынған, біреуін Дэниел салған, ал оның гравюралары Т. Бёрк Де Костерден кейін, Хит Стотардтан кейін Мандане ретінде, Бартолоцци Косвейден кейін, Дункарттон Даунменнен кейін және Ассен жасаған. 1797 жылы Дж. Р. Смиттің салған және гравюралаған «Дюэннадағы» Клараның портреті, мүмкін, миссис Биллингтонды бейнелейді. Гайдн оның туралы: «Сэр Джошуа Рейнольдс миссис Биллингтонның ән айтуын тыңдап отырған періштелерді салуы керек еді, оның орнына ол миссис Биллингтонды періштелерді тыңдап отырғандай бейнелегенінен гөрі».