Кіріспе

Дунай Ауен ұлттық паркі (Donau Auen ұлттық паркі) Вена мен Төменгі Австрияда 93 шаршы километрді алып жатыр және Орта Еуропадағы Дунайдың қалған ең үлкен су тасқыны алқаптарының бірі болып табылады. Неміс тіліндегі Aue (немесе Au) сөзі «өзен аралы, ылғалды жер, су тасқыны, жағалау ормандығы» дегенді білдіреді, яғни өзен жағалауындағы өңделген ландшафт. Aue және Au сөздері неміс тіліндегі көптеген жер-атауларда кездеседі, соның ішінде Дунай өзенінің немісше атауы – Donau, және бұл сөздер өзендер мен ағыстардың жазықтарындағы ормандар, шалғындықтар мен ылғалды жерлерді білдіреді. Дунай Ауен ұлттық паркі Дунайдың Венадан төменгі ағысында орналасқан жазық ормандардың, шалғындықтардың, ылғалды жерлердің және басқа да жағалаудағы мекендердің кең аумағын қорғайды. Парк IUCN II санаттағы ұлттық парк ретінде тағайындалды және Вена (Лобау), Грос-Энзерсдорф, Орт-ан-дер-Донау, Эккартсау, Энгельхартстеттен, Хайнбург, Бад-Дойч-Альтенбург, Петронелл-Карнунтум, Регельсбрунн, Хаслау-Мария-Элленд, Фишаменд және Швехат аудандарын қамтиды.

Ұлттық парк құру

XIX ғасырға дейін Дунай өзені жабайы, тигізбеген өзен болды. XIX ғасырда кең ауқымды инженерлік жұмыстар басталды, ол өзеннің табиғи жағдайын күрт өзгертіп, жаңа тепе-теңдік орнатты. Көптеген қосымша арналар бөгеттелді, сондықтан қазір олар Дунайдан тек су тасқыны кезінде ғана су алады. Инженерлік араласулардың күшеюімен қатар, жазық орманды аймақтардың көп бөлігінде ондаған жылдар бойы қарқынды орман шаруашылығы жүргізілді. 1950 жылдары Дунай өзенінің австриялық бөлігінде су электр стансалары мен олармен байланысты бөгеттердің тізбегі салына бастады. 1984 жылы Венадан төмен орналасқан Хайнбург су электр стансасының құрылысы Австриядағы Дунайдың екі қалған еркін ағынды бөлігінің бірін және оның жағалау ормандарын жою қаупін тудырды (Австриядағы қалған еркін ағынды бөлік Вахау маңында орналасқан). Қоршаған ортаны және табиғатты қорғау ұйымдарының наразылығы бүкіл ел бойынша жобаға қарсы наразылықтарға әкелді. Су электр стансасының операторы наразылықтарды елемей, аумақты тазалау жұмыстарын бастады. Наразылық күшейіп, нәтижесінде мыңдаған адам – барлық жастағы және кәсіп иелері Хайнбург батпақтарын басып алды ("Хайнбург қозғалысы"). Полиция бірнеше рет наразылық білдірушілерді аумақтан шығаруға тырысқаннан кейін, 1984 жылдың желтоқсанында Федералдық үкімет ойлануға үзіліс жариялады. 1985 жылдың қаңтарында Австрияның Жоғарғы соты одан әрі орманды кесуге тыйым салды. 1985 жылдың наурыз айында 353 906 адам қол қойған Конрад Лоренц халық петициясы (Volksbegehren) Хайнбург сияқты ірі электр стансаларын тыйым салуды және Хайнбург аймағында ұлттық парк құруды талап етті. 1986 жылдың 1 шілдесінде Әкімшілік соты жоспарланған электр стансасының су пайдалану құқығын жойды. Аймақ бойынша кең ауқымды ғылыми зерттеулер жүргізіліп, күтпеген жаңалықтар ашылды. Электр стансасын жоспарлау кезінде белгілі болғаннан гөрі, балық түрлерінің көбірек саны байқалды. Осы зерттеулердің ең маңызды нәтижесі – Венаның шығысындағы Дунай жайылмасы (Donau Auen) ұлттық парк мәртебесіне лайық деп танылды. Сондай-ақ, аймақта электр стансасын салу аймақтың ұлттық парк мәртебесімен үйлеспейтіні анықталды. 1996 жылдың 27 қазанында Австрия Республикасы мен Вена және Төменгі Австрия федералдық штаттары арасында Мемлекеттік шартқа қол қойылды. Осы шартқа сәйкес Дунай-Ауэн ұлттық паркі ресми түрде ашылды.

Флора мен фауна

Ұлттық паркі аумағында 700-ден астам жоғары сатыдағы өсімдік түрлері, 30-дан астам сүтқоректі, 100 түрлі көбелек құс, 8 бауырымен жорғалаушы, 13 қосмекенді және 50-ге жуық балық түрлері кездеседі. Ұлттық паркінің батпақты жерлеріндегі ең ерекше тұрғындары – Дунайдың гребенді тритоны, еуропалық көлдік тасбақа, еуропалық балшық балығы, аққұйрықты бүркіт, еуразиялық балықшы және еуразиялық суыр. Құрлықта да, суда да тіршілік ететін жәндіктер мен басқа да омыртқасыздардың алуан түрлілігін ескерсек, Дунай-Ауэн ұлттық паркіндегі түрлердің жалпы саны кем дегенде 5000-қа жетеді деп есептеледі.

Өзен

Дунайдың негізгі арнасы 1900 жыл шамасында салынған су тасқынынан қорғау шаралары арқылы қосалқы арналарынан бөлінді. Нәтижесінде негізгі арнадағы ағыс жылдамдығы артты, осының салдарынан өзен төсегі тереңдеді, ал қосалқы арналарда – олар арқылы ағыс болмағандықтан – құм мен саз шөгінділері ағыспен кетіп қалмады. Табиғи жағалау экожүйесінде ағаш өсімдіктері мен құрғаған ағаштар өзен жағалауларын тұрақтандыру арқылы, эрозияны азайту арқылы және ағыс жылдамдығын баяулату немесе арттыру арқылы табиғи ағын динамикасына күшті әсер етеді, сондай-ақ шөгінділердің қайда жиналатынына немесе кетіп қалатынына да ықпал етеді. Ірі ағаш діңдері мен ұсақ сынықтар судың тоқырауына және ағыс жылдамдығының төмендеуіне себеп болады, бұл шөгінділердің көбеюіне әкеледі. Су тасқынынан қорғау шараларының салдарына қарсы тұру үшін 2002 жылдан бастап жекелеген қосалқы арналар, кемінде су деңгейі жоғары болған кезде, «су өткелдері» (Gewässervernetzungen) арқылы негізгі арнамен қайта байланыстырылды, бұл арналарды қорғаған бөгеттерді төмендетіп немесе алып тастады. 2006 жылы Еуропалық Одақтың LIFE+ бағдарламасы және Австрияның өзендерді басқару агенттігі via donau қолдауымен жасалған пилоттық жобада Хайнбургтен өзеннің қарсы бетіндегі үш шақырымға жуық су тасқынынан қорғау жұмыстары алынып тасталды, осылайша өзен қайтадан су тасқыны аймақтарына тарала алды. Ұқсас жоба Вицельсдорф маңында да жүргізілді, онда шамамен бір шақырымдық бөгеттер алынып тасталды. Хайнбург пен Вицельсдорфтағы пилоттық жобалар аяқталғаннан кейін, осы өзен инженерлік жобасының болашақ жоспарлары Вена мен Австрияның шығыс шекарасы арасындағы бөгеттер мен су тасқынынан қорғау жұмыстарының 50% -ын жоюды көздейді. «Ау» (жағалау аймағы) қайта жаңғыртудан басқа, жоба өзендегі су тасқынының әсерін азайтуға және өзен ортасын тұрақтандыруға, соның ішінде өзен экологиясы мен кеме қатынасына да пайда әкелуге мүмкіндік береді.