Кіріспе

Шотланд австралиялық зоолог Уильям Эйтчесон Хасвелл (5 тамыз 1854 - 24 қаңтар 1925) - шотланд австралиялық зоолог, бауырсаққа маманданған, 1915 жылы Кларк медалімен марапатталған. Оның зоологиялық авторлық қысқартуы - Хасвелл.

Ерте өмір

Хасвелл Эдинбургтегі Гейфилд үйінде, Джеймс Хасвелл банкирдің және оның әйелі Маргарет Кранстонның ұлы болып дүниеге келді. Хасвелл Эдинбург институтында және Эдинбург университетінде оқыды (M. A., 1877; BSc, 1878; D. 1887 ж.) жеті медаль жеңіп алды, ал курсты аяқтағаннан кейін Белл Бакстер стипендиясын алды. Оның ұстаздары арасында Томас Генри Хаксли, Арчибальд Гейки және Чарльз Уайвилл Томсон болды. 1878 жылы магистратура мен бакалавриатқа түседі, содан кейін денсаулығы нашарлағандықтан, Австралияға сапарға шығады.

Мансап

Хасвелл 1878 жылдың соңында Сиднейге келіп, Уотсон шығанағындағы шағын теңіз зоологиялық зертханасында жұмыс істей бастады. Ол жерде ол Жаңа Гвинеяға Шеверт экспедициясының жинақтарын және Порт-Джексон мен жақын маңдағы жағалаудағы теңіз фаунасын зерттеді. Хасвелл 1879 жылы сәуір айында Жаңа Оңтүстік Уэльстің Линнея қоғамының мүшесі болып сайланды, ол осы уақытқа дейін "Процессуалға" бес мақала жазған болатын. Ол Брисбендегі Квинсленд мұражайында куратор лауазымына қабылданды, бірақ бір жыл қызмет еткеннен кейін Сиднейге оралды. 1881 жылы ол Квинслендтің тропикалық жағалауында HMS Alert кемесімен қонақ ретінде үлгілер жинады. 1881 жылы сэр Уильям Маклей оған зоология бойынша жалпыға арналған дәрістер курсын өткізуді ұйымдастырды. 1889 жылы Сидней университетінде биология профессоры болып тағайындалды. Хасвелл 1882 жылдың бір бөлігінде Австралия мұражайының кураторы қызметін атқарды және сол жылы жарияланған Австралиялық шабақ және сессильді көзді қаңылтырлар каталогын құрастырды. Сол жылы ол Сидней университетінде зоология, салыстырмалы анатомия және гистология пәндерінде демонстратор, ал кейіннен оқытушы болып тағайындалды. Ол Жаңа Оңтүстік Уэльс жағалауының фаунасына, әсіресе, Crustacea, Annelida және Bryozoa-ға қатты қызығушылық танытты, сонымен қатар кең өрісті қамтитын басқа да жұмыстар жасады. 1889 жылы биология профессоры Чаллис құрылғанда, Хасвеллге бұл лауазым берілді және ол 1913 жылы бөлінгенге дейін болды. 1893 жылы ол MacLeay Memorial Volume-да "A Monograph of the Temnocephaleae" атты еңбегін жариялады. Ол Чарльз Хедлимен және сэр Джозеф Веркомен континенттік шельфті зерттеуде ынтымақтасқан. 1898 жылдың қаңтар айында Хасвеллдің ең танымал басылымы пайда болды Зоологияның мәтіндік кітабы (Лондон) Жаңа Зеландияның Отаго университетінің Томас Джеффри Паркермен бірлесіп жазылған. 1400 беттен асатын кітапқа қарамастан, авторлар оны "жаңадан бастаушы адамдардың қажеттіліктеріне қатаң сайланған" деп сипаттады. Паркердің өліміне байланысты осы стандартты оқулықтың 1910 жылы шыққан екінші басылымын Хасвелл дайындады, сондай-ақ 1922 жылдың қаңтарында шыққан басылым да болды. 1928 жылы төртінші басылым жарық көрді және онжылдықтар бойы Австралияның зоология курстарында стандартты болып қалды. Сондай-ақ, ол 1899 жылы 1908 жылы қайта басылған "Зоологияның нұсқаулығын" жариялады. 1913 жылы Сидней университетінде ботаника кафедрасы құрылды және Хасвелл зоология профессоры болды.

Өмірінің соңғы жылдары және мұрасы

1917 жылдың соңында Хасвелл қызметінен кетіп, профессор-эмеритус болып тағайындалды. Ол 1925 жылы 24 қаңтарда Сиднейде жүрек ауруынан қайтыс болғанға дейін зерттеу жұмыстарын жалғастырды. 1894 жылы Хасвелл Ж. Г. Ричтің қызы Жозефина Гордонға үйленді, ол одан кейін бір қызды қалдырды. Хасвелл 1897 жылы Лондондағы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. 1915 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстің Корольдік қоғамы оған Кларк медалін берді. Жоғарыда аталған еңбектерден басқа Хасвелл ғылыми журналдарға көптеген мақалалар жариялаған. Олардың 74-і Жаңа Оңтүстік Уэльс Линнеев қоғамының еңбектерінде жарияланды. Ол 1881 жылдан өлгенге дейін осы қоғамның кеңес мүшесі болды және 1891 және 1892 жылдары оның президенті болды. Сондай-ақ, ол 33 жыл бойы Австралия мұражайының қамқоршысы болды. Хасвелл ұялшақ, қарапайым, әзіл-сықағы тыныш, жақсы әңгімені жақсы көретін адам еді. Демалыста ол балық аулау мен гольфты жақсы көретін, бірақ әдетте ол үнемі жұмыс істейтін, зерттеу үшін материалдарды өзі жинайтын және өз суреттерін жасаған. Ол үлкен үлесі бар "Зоологияның мәтіндік кітабы" өте жақсы еңбек болды, ол анық және қысқа жазылған, өзінің ерекшелігі бойынша өте жоғары бағаға ие болатын ғалымдық еңбек. Ұлыбритания, Америка және Австралияда көптеген ұрпақ студенттері осы кітапқа сүйене отырып, зоология туралы білімдерін негізге алды. Хасвелл өзі жақсы және мықты ұстаз болды, ал ол қайтыс болған кезде Австралияның алты университетінің төртеуінде зоология немесе биология кафедрасын оның бұрынғы студенттерінің бірі басқарды. Канберраның Чифли маңындағы Хасвелл-плейс көшесіне оның есімі берілген.

Отбасы

1894 жылы Хасвелл Жозефина Гордон Ричке Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласындағы Сент-Люка шіркеуінде үйленді. Рич Хасвеллдің әріптесі Т.Дж. Паркердің оқушысы болған. Рич үйленгеннен кейін қайтадан жарияламаса да, оның зерттеулеріне көмектесу арқылы ғылымға деген қызығушылығын жалғастырды. Олардың Мэри деген қызы болды. (екі томда).