1985 роман Энтони Бёрджесса – Джордж Оруэллдің «1984» романына құрмет көрсету. Эсселер, сұхбаттардан тұрады, BBC радиосында ойналды. Кітап туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Энтони Берджесс жазған 1978 жылғы роман. 1985 – ағылшын жазушысы Энтони Берджесске тиесілі роман. Алғашқы рет бұл кітап 1978 жылы жарық көрді, және ол Джордж Оруэллдің "1984" романына құрмет көрсету мақсатымен жазылған, сондай-ақ одан шабыттанды. Гай Мередит оны радиоспектакль ретінде өңдеп, 1985 жылғы 23 қаңтарда BBC Radio 3 арнасында көрсетті.
1978 novel by Anthony Burgess
1985 is a novel by English writer Anthony Burgess. Originally this book was published in 1978, it was inspired by, and was intended as a tribute to, George Orwell's novel Nineteen Eighty Four. It was adapted by Guy Meredith as a radio play and broadcast on BBC Radio 3 on 23 January 1985.
Сюжетке кіріспе
1985 жыл екі бөлімнен тұрады. "1984" деп аталатын бірінші бөлім – Оруэллдің кітабының әр түрлі аспектілерін талқылайтын эсселер мен сұхбаттар жинағы (Бургесс сұхбаттасушы да, сұхбатталатын дауыс ретінде). Дистопияның негізгі идеясы түсіндіріледі, сондай-ақ "какотопия" термині этимологиялық тұрғыдан зерттеледі. "Утопия" сөзінің этимологиясы да талданады. Бургесс Оруэллді өзінің заманымен байланысты деп есептейді. Оруэлл соғыстан шаршаған британдық, советтік қауіптен сескенген және атом соғысының алдында тұрған адам ретінде көрінеді. Оруэллдің осы идеяларды ағылшын қоғамын өзгертуге бағытталған, бірақ басқа да маңызды құбылыстарды ескермеген деп саналады. Бургесс Оруэллдің "Ингсоц" және оның замандас ағылшын социализмі арасындағы айырмашылықты түсіндіреді. Романның екінші бөлімі – 1985 жылында өтетін повесть, роман жазылған кезде болашақтағы жеті жыл. Бұл Оруэллдің романына тікелей жалғасы емес, Бургесс сол концепцияны пайдаланады. 1978 жылы британдық қоғамды және оның айналасындағы әлемді бақылағаннан кейін, ол белгілі бір тенденциялар сақталса, 1985 жыл қалай болуы мүмкін екенін көрсетеді. Оның назар аударатын басты тенденция – кәсіподақтардың күшінің артуы. Кітапта бейнеленген 1985 жылында кәсіподақтар қоғамды толық бақылауға алады; барлық сала үшін кәсіподақтар құрылады. Кәсіподақтар кез келген себепсіз ереуілдер ұйымдастырады, ал бір кәсіподақтың ереуілі әдетте жалпы ереуілге ұласады. Повестің тағы бір маңызды тақырыбы – Таяу Шығыстан кең ауқымды көші-қонның нәтижесінде Ұлыбританияда исламның маңызды мәдени және саяси күш ретінде өркендеуі. Лондон мешіттерге және бай арабтарға толы, арабтардың мүліктік иелігі оқиғаның экономикалық тұрғысынан маңызды рөл атқарады. Басты кейіпкер – мектеп мұғалімі, классицизмді жақтаушы. Ол білім беру жүйесінде күреседі, онда оқудың практикалық тәсілдеріне басымдық беріледі. Сонымен қатар, ол күнделікті түрде көшедегі қарапайым қылмыскерлердің қаупіне тап болады. Ол кәсіби статусын жоғалтқанда олардың арасында беделге ие болады. Олар жоғарыда аталған жүйеге қатысты шеттегі адамдар. Олардың арасында классикалық зерттеулерге, әсіресе грек және латын тіл біліміне қызығушылық таныту әдетке айналған.
1985 is in two parts. The first part, called "1984", is a series of essays and interviews (Burgess is the voice of the interviewer and the interviewee) discussing aspects of Orwell's book. The basic idea of dystopia is explicated, and term "kakotopia" is also brought up and explored etymologically. The etymology of the word "utopia" is also deconstructed. Burgess treats Orwell as being somewhat bound by his times. Orwell is seen somewhat as a war exhausted Brit fearing the Soviet threat along with the spectre of atomic war. Orwell is treated as handling these ideas to the exclusion of other phenomena will come to alter British society. Burgess explicates the distinction between Orwell's "Ingsoc" and the more mundane "English socialism", as Burgess sees this actuality, in the Britain of his time. The second part is a novella set in 1985, seven years in the future at the time of the novel's being written. Rather than a sequel to Orwell's novel, Burgess uses the same concept. Based on his observation of British society and the world around him in 1978, he suggests how a possible 1985 might be if certain trends continue. The main trend to which he is referring is the expanding power of trade unions. In the hypothetical 1985 envisioned in the book, the trade unions have become so powerful that they exert full control over society; unions exist for every imaginable occupation. Unions start strikes with little reason, and a strike by one union usually turns into a general strike. Another major theme of the novella is the rise of Islam as a major cultural and political force in Britain, due to large scale immigration from the Middle East; London abounds with mosques and rich Arabs, and Arab property ownership plays a major role in the story's economic backdrop. The protagonist is a school teacher, and somewhat of a proponent of Classicism. He is struggling within an education system which puts more stock in more directly practical approaches to study. He is also threatened by street toughs, from day to day. He gains status with them when he loses his professional status. They are outsiders, relative to the above mentioned system. It is fashionable among them to embrace Classical studies, with a focus on, among other things, Greek and Latin linguistics.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
1985 жылы бұрынғы мұғалім Бев Джонс өрт сөндірушілер одағының ереуілі кезінде болған аурухана өртінен қаза тапқан әйеліне қайғырады. Ол 13 жасар қызы Бессимен жалғыз қалады. Бев кәсіподақ жүйесін жек көреді, бұл оның тарих сабақтарын оқыту жұмысынан айырылуымен басталған, себебі кәсіподақтар практикалық маңызы бар білім беруді қолдады, бірақ әйелінің өлімінен және оның соңғы сөздерінен күшейді: «Оларға бұл қылмысынан қашып құтылуға жол бермеңіз». Бев кондитер болып жұмыс істейді, бірақ кәсіподақ ереуілде болғанда бір күні жұмысқа барғаны үшін оның кәсіподақ мүшелігі жойылды, бұл оны тиімсіз етеді. Үйінен жақын арада айырылатынын білген ол Бессиді өзіне ұқсас қыздармен бірге тұру үшін күтім орталығына апарып, жұмыссыз және наразылардың басқа тобымен бірге тұратын, тіршілік үшін ұсақ-көлдік ұрлықтар жасап көшіп-қонып жүретін босқынға айналады. Бев бір ұрлыққа қатысқанда ұсталып, мемлекеттік психиатриялық түрмеде қайта тәрбиеленуге сотталады, онда оны қоғамға пайдалы мүшеге айналдыру үшін үгіт-насихат фильмдері мен лекцияларға тартады (Берджесс «Механикалық апельсин» романында да осы тақырыпты қарастырады). Бев сонымен қатар биліктегі кәсіподақ шенеунігі Петтигрюмен кездеседі, ол Бевке оның күні өтіп кеткенін және синдикализм Ұлыбританияның болашағы екенін ескертеді. Қайта тәрбиелеу әрекеттеріне қарамастан, Бев жазасын өтейді және ақырында босатылады. Бев Лондонға оралады, өйткені ол өзінің сенімінен бас тартпағандықтан Бесси күтім орталығынан шығарылатынын біледі, соңында оны Әл-Дорчестер қонақ үйіне келгенде оған қызығушылық танытқан бай шейхке әйел ретінде сатуды шешеді, себебі оның қауіпсіз және қанағаттанған болады деп ойлайды. Жұмыссыз және баспанасыз қалған Бев «Еркін британдықтар» желісіне қосылады, оның мақсаты Ұлыбританияны қамтыған ереуілге байланысты хаос кезінде инфрақұрылым мен тәртіпті қамтамасыз ету, бірақ ақырында бұл Ұлыбританияны мұсылман мемлекеті ретінде қайта құруды мақсат тұтқан ислами топтың жасырын ұйымы екенін біледі. Біліміне сүйене отырып, «Еркін британдықтар» Бевті өздерінің тілшісі ретінде пайдаланады және оған жүргізіліп жатқан ереуіл туралы хабарлауды тапсырады, бірақ оның жұмысы «Еркін британдықтардың» жетекшісі полковник Лоуренс тарапынан цензураланғанда, ол ашуланады. Күшейіп бара жатқан ереуіл ақырында жалпы ереуілге ұласады, оның жай-күйі көбінесе күнделік түрінде оқырманға жеткізіледі, ал король Чарльз III ел тоқтап қалғанда оған басшылық етеді. Ереуілден кейін бірнеше айдан соң Бев қайтадан тұтқындалып, қауіпсіз психиатриялық ауруханада өмір бойына жазаланады, онда босатудың жалғыз жолы - оны отбасы мүшесі алып кетуі керек. Түрмеде Бев басқа тұтқындарға бейресми тарих сабақтарын беру арқылы оқытушылық мансабын жаңартады, ол англосаксондық ортағасырлық Англиядан бастап, Ренессанс, ағартушылық, өнеркәсіптік революция және 20 ғасырға дейін жалғасады. Осы уақыт ішінде тұтқындар арасында сыртқы әлем туралы расталмайтын жаңалықтар мен әңгімелер таралады, олардың кейбіреулері Ұлыбританияның мұсылмандыққа айналуы жолында екенін көрсетеді (мысалы, Ман аралының тұрғындары алкогольді алмастырған ынталандырушы-депрессивті препаратты сыраларында жылдар бойы тапқан, бұл ислами диеталық заңдарға сәйкес келеді). Уақыт өте келе және Бевтің тарих сабақтары 20 ғасырға жеткенде, тарихтың сабақтастығын қазіргі уақытқа қатысты түсіндіруге тырысу оған қиындық туғызады. Ол мұны істей алмай, сыныптастарына қайтадан бастауды ұсынады, олар өздерінен жұмысты босатады. Енді жалғыз және мақсаты жоқ, және Бесси оны алып кету мүмкіндігі аз, Бев түнімен жатақханадан шығып, қасақана түрменің электр қоршауына тиіп, өзін өлтіреді.
In 1985, former teacher Bev Jones mourns the death of his wife, who was killed in a hospital fire that occurred in the midst of a firemen's union strike, leaving him alone with his 13 year old daughter Bessie, who is sexually precocious and unable to comprehend the difference between reality and fantasy due to a thalidomide like drug taken by her pregnant mother. Bev comes to despise the union system, a hostility initially sparked when he lost his job teaching history because the unions favoured education of a practical value, but engendered by the death of his wife and her last words to him—"Don't let them get away with it". Bev takes a job as a confectioner, but his union membership is revoked when he goes to work one day while his union is on strike, effectively making him unemployable. Knowing that he will soon lose his home, he takes Bessie to a care facility to live with other girls like herself, and becomes a wandering vagrant who lives with a group of similarly unemployed dissenters and commits petty theft to survive. Bev is eventually apprehended during one theft and sentenced to re education at a state run psychiatric prison, where he is subjected to propaganda films and lectures in an attempt to convert him into a useful member of society (a theme which Burgess also examines in A Clockwork Orange). Bev also meets the powerful union official Pettigrew, who warns Bev that his day is over and that syndicalism is the future of Britain. Despite the incessant re education attempts, Bev serves his sentence unconverted and is eventually released. Bev returns to London upon learning Bessie will be ejected from the care facility because he refuses to recant his beliefs, and ultimately chooses to sell her as a wife to a wealthy sheikh who takes an interest in her during a visit to the Al Dorchester hotel, under the reasoning she will at least be safe and satisfied this way. Still unemployable and homeless, Bev joins a network called the Free Britons, which aims to provide infrastructure and order during the increasing strike related chaos sweeping Britain, but eventually learns it is a front for an Islamic group aiming at the re establishment of Britain as a Muslim state. Based on his education, the Free Britons employ Bev as their mouthpiece and task him with reporting on ongoing strike action, but he is frustrated when his work is censored by the Free Britons' leader, Colonel Lawrence. The spreading strike action eventually escalates into a general strike, reported to the reader mostly in diary form, and King Charles III takes command of the country as it grinds to a halt. A few months after the strike, Bev is arrested again and sentenced to life in a secure prison hospital where the only way to be released is to be retrieved by a family member. In prison, Bev revives his teaching career by giving informal history lessons to other prisoners, starting with Anglo Saxon medieval England and continuing through the Renaissance, the Enlightenment, the Industrial Revolution, and well into the 20th century. All the while, unverifiable news and rumors circulate among the prisoners about the outside world, some of which suggest that the Muslim conversion of Britain is well advanced (for instance, Isle of Man residents discovering a stimulant depressant drug has been replacing alcohol in their beer for years, in line with Islamic dietary laws). As time passes and Bev's history lessons progress through the 20th century, he finds it increasingly difficult to explain the continuity of history in terms of the present. Unable to do so, he suggests that they can simply start over again, prompting his class to spontaneously dismiss themselves. Now alone and purposeless, and with little chance of having Bessie retrieve him, Bev slips out of his dormitory overnight and deliberately touches the prison's electric fence, killing himself.