Кіріспе

Ақша жүйесі ақша стандарты Күміс стандарты - стандартты экономикалық есептік бірлігі күміс мөлшерінің белгіленген салмағы болып табылатын ақша жүйесі. Күміс бүкіл әлемде ақша стандарты ретінде алтыннан әлдеқайда кең таралған, шумерліктер б.з.д. XVI ғасырда Боливияның Потоси қаласындағы Серро-Рико тауында күміс кен орындары көптеп табылғаннан кейін, испан сегіздіктерімен бірге халықаралық күміс стандарт пайда болды. Бұл күміс доллар монеталары төрт жүз жылға жуық уақыт бойы халықаралық сауда валютасының рөлін атқарды. Күміс стандарттан алтын стандартқа көшу 18 ғасырда Ұлыбритания алтын гинейінің бағасын күміс бағасынан жоғары етіп белгілегенде, сэр Исаак Ньютонның ұсынысы бойынша алтынды тартып, оларды алтын стандартына қосты. Ұлыбритания 1821 жылы алтын стандартты ресми түрде бекітті және кейіннен оны өз отарларына енгізді. 1873 жылы империялық Германияның алтын стандартқа көшуі келесі 35 жыл бойы Еуропаның қалған бөлігінде және әлемде сол қадамды іске қосты, тек қытай (және 1930 жылға дейін француздық Индокитай пиастры) күміс стандартында қалды. 1935 жылы Қытай және қалған әлем күміс пен алтын стандарттарынан бас тартып, фунт стерлингке немесе АҚШ долларына байланысты мемлекеттік валюталарға ие болды.

Шығу тегі

Тауар ақшасын қолдануды б.з.д. 3300 ж. қола дәуірінің мәдениеттеріне дейін іздестіруге болады, қола, күміс және алтын ең танымал. Алайда ақшаның барлық функцияларын қанағаттандыратын алғашқы тауар Месопотамияның шумерлері кезінде 3100 жылы б.з.д. 3300 жылы жазуды дамытқаннан кейін, шумерлер күмісті бағаның стандарты ретінде 3100-2500 жылы арпамен бірге қолданған. 2500 жылынан бұрын күміс шекел олардың стандартты валютасына айналды, тақташаларда ағаш, астық, жалақы, құлдар және т.б. бағалары жазылған. шекелмен. Мыңжылдықтар бойы алтын емес, күміс болды, ол ішкі экономиканың нақты негізі болды: ақшаның көпшілігі үшін негіз есеп жүйелері, жалақы мен жалақы төлеу үшін және жергілікті бөлшек сауданың көпшілігі үшін. Мысалы, 14-15 ғасырлардағы Англияда ең жоғары жалақы алатын шебер қолөнершілер күніне 6 пенс (алты пенс немесе 15 ғасырдың ортасында 5,4 грамм күміс) табады, ал бүтін қой 12 пенске бағаланады. Сондықтан ең кішкентай алтын монетасы, 20 денистің төрттен бір бөлігі (сапалы алтыннан 1,7 грамм), ішкі саудада аз пайдаланылды. Сондықтан күнделікті экономикалық қызмет күміспен құндылық стандарты ретінде және жергілікті, ішкі және тіпті өңірлік саудада айырбастау құралы ретінде күміспен жүргізілді. Алтын халықаралық сауда мен жоғары құндық мәмілелер үшін орта ретінде қызмет етті, бірақ ол әдетте күнделікті күміс ақшаға қарағанда бағасы өзгерді. Іс жүзінде монеталардың салмағы біркелкі болмаған, олардың 240-ы толық фунтқа дейін сирек қосылған; шиллинг немесе фунт монеталары болмаған және фунт тек есептік ыңғайлылық ретінде қолданылған. 1158 жылы король Генрих II Тилби пенниін енгізді. 1344 жылға дейін ағылшын валютасы тек күміс болды, содан кейін алтын асыл зат айналысқа енді. Алайда күміс 1816 жылға дейін фунт стерлингінің заңды негізі болып қала берді. 1663 жылы 22 каратты гвинеяға негізделген жаңа алтын монетасы шығарылды. Бұл монетаның салмағы 1670 жылдан бастап троялық фунтқа 44 1/2 теңгені құраған, ал 1717 жылға дейін оның құны 21 шиллингке (21/, £1/1/) дейін айтарлықтай өзгерген. Алайда, бұл бағалау басқа еуропалық елдерге қарағанда алтынның күміске қатысты бағасын арттырды. Британдық саудагерлер шетелге күміспен төлем жасаса, экспортқа алтынмен төлейді. Нәтижесінде, күміс елден шығып, ал алтын ағып, Ұлыбританияның алтын стандартта болған жағдайға әкелді. 1816 жылы алтын стандарт ресми түрде қабылданды, ал күміс стандарт 66 шиллингке (66 / , £ 3 / 6 /) дейін төмендетілді, бұл күміс монеталарды "белгілі" эмиссияға айналдырды (яғни олардың құндылығы бағалы металлмен қамтылмаған). Ұлыбританияның экономикалық күші соншалық болды, оның алтын стандартты қабылдауы басқа елдерге де солай етуге қысым жасады.

Богемия

1515 жылдан бастап күміс монеталар Богемиядағы (қазіргі Чехияның бөлігі) Иоахимсталь Ячимов (Иоахим аңғары) күміс кен орындарында соғылды. Алғашқыда Гулденгрошен деп аталса да, олар Жоахимсталер деп аталып, кейін талер деп қысқартылды. Бұл монеталар кең таралып, басқа еуропалық елдердегі күміс талерлердің үлгісіне айналды. Талер сөзі ағылшын тілінде доллар болып шықты.

Испания империясы

Мексика мен Гватемаланың оңтүстігінде күміс кен орындары көп болғандықтан, испандар күміс монеталарды көптеп шығара алды. Испан доллары - испандық монетасы, сегіз реалға тең (осыдан "сегіздің бөлшегі" деген лақап ат пайда болды), ол 18-ші ғасырда кең таралған. 1775 жылы американдық революция кезінде испандық долларлар жеке колониялар мен Континенттік конгресс бекіткен қағаз ақшаға айналды. Америка долларына қоса 8 рельді монета Қытай юанінің негізіне айналды.

Германия

Франко-Прус соғысындағы (1870-71) жеңісінен кейін Германия Франциядан 200 000 000 фунт стерлинг алтыннан өтемақы алды және оны Ұлыбританияға алтын стандартында қосылу үшін қолданды. Германияның күміс стандарттан бас тартуы басқа елдерге алтын стандартқа көшуге қысым жасады.

Америка Құрама Штаттары

1785 жылы АҚШ-та испандық доллар негізінде күміс стандарт қабылданды. Бұл 1792 жылғы Монета және монета жасау туралы заңда және федералды үкіметтің АҚШ-тың Банкін өзінің резервтерін ұстау үшін пайдалануы, сондай-ақ АҚШ долларына алтынның тұрақты қатынасын орнату арқылы кодталды. Бұл, шын мәнінде, күміс стандарттың туындысы болды, өйткені банк барлық валютасын күміспен қамтамасыз етуді талап етпеді. Бұл Американың АҚШ долларына биметалды стандарт құруға ұзағырақ сериялы әрекеттерін бастады, ол 1920-жылдарға дейін жалғасты. Алтын және күміс монеталар, соның ішінде испандық реал да заңды төлем құралы болды. АҚШ-тың федералды үкіметі революциялық соғысты қаржыландыру үшін алған үлкен қарыздың салдарынан үкімет соғып алған күміс монеталар айналымнан шықты, ал 1806 жылы президент Джефферсон күміс монеталар басуды тоқтатты. АҚШ қазынашылығы қатаң ақша стандартына қойылды, ол 1846 жылғы Тәуелсіз қазынашылық актісінің бөлігі ретінде тек алтын немесе күміс монетамен ғана жұмыс істеді, бұл заңдық түрде федералды үкіметтің шоттарын банктік жүйеден бөлді. Алайда алтын мен күмістің тұрақты бағамы Англиядан сауда жасау немесе қарыз алу үшін алтынға деген сұранысқа қарағанда күмісті асыра бағалады. Грешем заңы бойынша АҚШ-қа күміс ағылды, ол басқа күміс елдермен сауда жасады, ал алтын сыртқа шықты. 1853 жылы АҚШ монеталардың күміс салмағын азайтып, оларды айналыста қалдырды, ал 1857 жылы шетелдік монеталардан заңды төлем құралы мәртебесін алып тастады. 1857 жылы халықаралық қаржының еркін банктік дәуірінің соңғы дағдарысы басталды, өйткені американдық банктер күміспен төлемдерді тоқтатты, бұл орталық банктердің өте жас халықаралық қаржы жүйесі арқылы толқындар болды. 1861 жылы АҚШ үкіметі доллар үшін күміс стандартты негіз құруға тырысуды тиімді түрде тоқтата отырып, алтын мен күміспен төлемді тоқтатты. 1860-1871 жылдар аралығында екі металл стандарттарын қайта жаңғыртуға түрлі әрекеттер жасалды, соның ішінде алтын мен күміс франкіне негізделген; алайда, жаңа кен орындарынан күміс тез ағылуымен күміс жетіспеушілігін күту аяқталды. Экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ететін факторлар: жаңа банкноттармен айналысты шектеу, банкноттарды тікелей және жанама түрде шығарудағы мемлекеттік монополия, орталық банк және бірыңғай құндылық бірлігі. Банкноттардың құны құлдыраған сайын, немесе күміс құндылық сақтаушы ретінде айналымға шықпаған сайын, немесе экономикада дағдарыс болған сайын, үкіметтер ақшаны төлем ретінде талап етіп, айналымдағы ортаны экономикадан алып тастады. Сонымен қатар, несиеге деген қажеттілік де күрт өсті, ал 1872 жылы түрлі штаттарда, соның ішінде Жапонияда да ірі банктер құрылды. Ақша мәселелерінің тұрақтылығы қажеттілігі алтын стандартты тез арада қабылдауды қамтамасыз етеді. 1873 жылы АҚШ Конгресі қабылдаған монеталық заң алтын стандартты қабылдап, күмісті ақшалай емес етіп қойды. Батыс тау-кен кәсіпорындары мен күмісті айналымға шығаруды қалаған басқа адамдар бұл шараны "73 жылғы қылмыс" деп атады. Шамамен бес жыл бойы АҚШ-та алтын металл стандарты болды. 1878 жылы 28 ақпанда Блэнд-Эллисон актісі қабылданғанға дейін АҚШ қазынашылығы алтын монеталармен бірге заңды ақшалай монеталарға айналдыру үшін отандық күміс слиткаларын сатып алуды талап етті. 1878 жылғы күміс сертификаттары сериясы айналыстағы алтын сертификаттарына қосылу үшін шығарылды. 1933 жылы Конгресс актілерімен, соның ішінде Алтын резерв туралы заң және 1934 жылғы күміс сатып алу туралы заңмен, отандық экономика алтын стандарттан алынып, алғаш рет күміс стандартына қойылды. Қазынашылық департаменті күміс доллармен және алтынмен айырбасталатын қағаз ақша шығаруға қайтадан өкілеттік алды, осылайша ішкі экономиканы биметаллизмнен ажыратып, күміс стандартына қалдырды, бірақ халықаралық есеп айырысулар әлі де алтынмен жүргізілді. Бұл дегеніміз АҚШ қазынашылықтың әр унция күмісі үшін АҚШ үкіметі оған ақша шығаруды жалғастыра алады дегенді білдіреді. Алайда, АҚШ күміс кен орындарын мемлекет меншігіне алуды қаржыландыру үшін 1934 жылғы күміс сатып алу туралы заң бойынша пайдаланылған және 1 центтен 1000 долларға дейінгі салықтар салынған мөртаңбалар 1943 жылы тоқтатылды. Бұл күміс сертификаттар қайта сатып алынған кезде майдаланып тасталды, өйткені қайта сатып алынған күміс қазынашылықта болған жоқ. Әлемдік нарықта күмістің бағасы 1960 жылдан бері бір троялық унция үшін 1,29 доллардан асып кеткендіктен, күміс қазынадан жоғары жылдамдық...

Императорлық Қытай

Қытайда күміс сынықтары көп уақыт бойы құйылған мыс қорытпасы ақшамен бірге айырбастау құралы ретінде қолданылған. Күміс сынықтарды қолдану Хан әулеті (206 BC 220 AD) кезінен басталған. Бірақ Сунь династиясына (960-1279) дейін күміс сынықтар негізінен байлықты сақтау үшін пайдаланылған. Сунь әулеті кезінде тарихта алғаш рет 1024 жылдан кейін үкімет қағаз ақшаның жалғыз эмитенті болды, бірақ құйма монеталар мен күміс сынықтар әлі де айырбастау құралы ретінде қолданылды. 1004 жылы Ляо мемлекетімен қол қойылған Шаньюань келісімінде Сунь Қытайы жыл сайын 100 000 күміс таэль және 200 000 жібек болт төлеуге келісті. Бұл шетелдік державамен жасалған келісім-шарт бойынша бірінші рет күміс (таэль) ретінде қолданылған. Юань әулеті тұсында (1279 - 1368) күміс сынықтар қайық немесе қытай аяқкиімінің пішініне ұқсас болған. Бұл күміс сынықтардың келесі ғасырларда әдеттегі пішініне айналды. Күміс ақша ретінде Мин әулеті кезінде (1368 - 1644) пайда болған. Қағаз ақшаны алғаш рет 1375 жылы оның негізін қалаушы Хунгу императоры күміске айырбастау құралы ретінде тыйым салған кезде шығарды. Бірақ құнның құнсыздануына байланысты қағаз ақшаның құны түбегейлі төмендеді, ал күміс пайдалануға тыйым салу 1436 жылы (Женгтонг императорының бірінші жылы) алынып тасталды. Осы арада күміс 16 ғасырдың басында португалдармен (Макао арқылы) және испандармен (Манала галеондары арқылы) сыртқы сауда арқылы кеңінен қолжетімді болды. 1581 жылы мемлекет қайраткері Чжан Цзючжэннің (Ванли императорының 9 жылы) жасаған үлкен салық реформасы салық салуды жеңілдетті және барлық салық пен жүкті күміспен төлеуді талап етті. Бұл мысалы күмістің Мин дәуірінің ақша жүйесіндегі берік орнын көрсетеді. Алайда, реформа сәтті болмас еді, тіпті мүмкін болмас еді, егер күміс көлемінің көпшілігі Америкадан, негізінен испандықтар арқылы сауда және импорт арқылы қол жетімді болмағанда. Цинь дәуірі (1644-1911) кезінде күміс слиткалар әлі де қолданылып келді, бірақ әртүрлі шетелдік күміс долларлар Цинь дәуірінің ортасынан бастап Оңтүстік жағалау аймағында сыртқы сауда арқылы танымал болды. Күміс слиткалар шетелдік күміс долларларға қарағанда ыңғайсыз және күрделірек болып кетті, оларды есептеу оңай болды, олардың нақты ерекшеліктері мен күмістің нәзіктігін ескере отырып. Алайда Цин әулеті күміс монетаны өздері шығаруға қарсы болды. Цинь дәуірінің соңында 1890 жылы Гуандун провинциясы алғаш рет айналымға күміс монета енгізді. Бұл ақшаның құны мексикалық песомен тең болды, көп ұзамай бұл ақшаны басқа провинциялар да шығара бастады. Бұл күміс монеталар үшін таэль әлі де ақша бірлігі ретінде қарастырылды, өйткені монеталардың номиналы 0,72 таэль (айрықша: 7 маце және 2 кандарин) деп берілген. Цинь әулеті мен шетелдік державалар арасында жасалған келісімдерге назар аударыңыз, өтемақылар күміс доллар көрсетілген Нанкин келісімінен басқа, күміс теңгемен болды. (Тяньцин шарттарын, Пекин конвенциясын, Шимоносеки шартын және Боксер хаттамасын қараңыз). 1910 жылы ғана "юань" (қытайша: 圓, сөзбе-сөз "дөңгелек"), ресми түрде стандартты ақша бірлігі ретінде жарияланды. Юань 10 джиао немесе 100 фенге бөлінді және 900-ге тең күмістен 0,72 таэль деп белгіленген. Келесі жылы, 1911 жылы, "Үлкен Цин күміс монетасы" деп аталатын бір юань (доллар) шығарылды, бірақ көп ұзамай әулет Республикамен алмастырылды. Күміс стандарты 1914 жылы жаңадан құрылған республикада қайтадан қабылданды және кодталды, бір юань әлі де 0,72 таэль 900 таза күміске тең болды. 1928 жылы Қытай Ұлттық партиясы (Куоминьтан) елді біріктіргеннен кейін, 1933 жылы юань қайтадан стандартты бірлік ретінде жарияланды, бірақ бұл жолы юань мен таэль арасындағы байланыс жойылды, өйткені бір юань қазір 26,6971 грамм 880 ұзын күміске тең болды. Сол жылы 1933 жылы Батыс елдерінің көпшілігі (әсіресе Ұлыбритания мен АҚШ) Ұлы депрессияға байланысты алтын стандартты тастап кеткен кезде, Қытайдың депрессиядан мүлдем қашып құтылғаны айтылды, негізінен күміс стандартына жабысқаны үшін. Алайда, 1934 жылғы АҚШ күмісін сатып алу туралы заң Қытайдың күміс монеталарына төтеп бере алмайтын сұранысты туды. Ақырында күміс стандарты 1935 жылдың қыркүйегінде төрт Қытай ұлттық банктерінің "заңды ноталары" пайдасына ресми түрде тасталды. Қытай күміс стандартты тастап, соңғы болып британдық Гонконг колониясымен бірге. Қытайдың күмісті айырбастау құралы ретінде пайдалануы банктің "銀行" (сөзбе-сөз "күміс үй" немесе "күміс кеңсе") және қымбат металдар мен зергерлік бұйымдар сатушының "銀樓" (сөзбе-сө...

Қытай Республикасы мен Гонконг

Республикалық Қытай, Гонконгтың британдық колониясымен бірге күміс стандартты тастайтын соңғылар болады. 1934 жылдың қазан айында Қытай Республикасының Ұлттық Үкіметі күміс негізделген экспорттық баж салығын арттырды және баж салығын "теңдеу алымы" деп аталатын баж салығын шетелдік валюталарға негіздеді. Кейіннен үкімет "Фа-Пи" деп аталатын жаңа валюта шығарды. Бұл өзгерістер 1933 жылы Лондон экономикалық конференциясынан кейін АҚШ-тың күміс сатып алу бағдарламасы салдарынан Қытайда дефляцияға жауап болды. АҚШ-тың халықаралық нарықта күміс сатып алуы күміс бағасын арттырады, бұл Қытайда күміс бағасының құлдырауына әкеледі, бұл экономиканы күміс стандартты валютаға негіздеді, бұл Қытайды күміс стандартынан бас тартуға мәжбүр етеді. Гонконг 1935 жылдың қыркүйегінде күміс стандартты тастады. Гонконг алтынмен алмасу стандартын қабылдады және Гонконг доллары бір шиллинг пен үш пенс (1s 3d) стерлингтің нақты құнын алды.

Үндістан

Үнді рупиясы Рупаядан (санскрит тілінде күміс рупа деп аталады) алынған. Шер Шах Сури 1540-1545 жылдар аралығында билік құрған кезде енгізген күміс монета. Бұл шамамен испандықтар күмісті Потсидегі Серро Рикодан тапқан кезде болғандықтан, рупияның күміс құны 1870-ші жылдардың басына дейін алтынмен тұрақты қарым-қатынасты сақтады. 1871 жылдан бастап күмістің құны алтынға қатысты құнсызданады, бұл Еуропа мен Солтүстік Американың күміске деген сұраныстың төмендеуіне байланысты, өйткені бұл елдер алтын стандартына ауысты. Бұл рупияға қатты әсер етті және оның құлдырауына әкелді. Фаулер баяндамасынан кейін Үндістан 1898 жылы алтынмен алмасу стандартын қабылдады, рупияның құнын дәл бір шиллинг пен төрт пенс (1с 4д) фунт стерлингке бекітті.