Кіріспе

Сот құжаттарындағы заңдық сілтемелер

Заңдық сілтеме – бұл беделді құжаттар мен дереккөздерге сілтеме жасау және оларды пайдалану тәжірибесі. Сілтеме жасалатын ең көп таралған дереккөздер сот шешімдері (істер), заңдар, қағидалар, үкіметтік құжаттар, шарттар және ғылыми еңбектер болып табылады. Әдетте, дұрыс заңдық сілтеме оқырманға дереккөздің құқықтық мәртебесі, жазушының ұсынысын қаншалықты нығайтатыны, оның жасы және басқа да қатысты ақпарат туралы хабардар етеді. АҚШ Жоғарғы Сотының ісіне мысал ретінде мына сілтемені қарастырайық:

Грисвольд Коннектикут штатына қарсы, 381 U.S. 479, 480 (1965). Бұл сілтеме оқырманға сілтеме жасалған дереккөз туралы пайдалы ақпарат береді. Іс тараптары – Грисвольд және Коннектикут. Әдетте, талапкердің (немесе апелляцияда арыз берушінің) аты бірінші болып, ал жауапкердің (немесе апелляцияда жауапкердің) аты екінші болып жазылады. Осылайша, іс Грисвольд Коннектикут штатына қарсы деп аталады. Іс «United States Reports» (қысқартылған «U.S.») жинағының 381-ші томында жарияланған. Іс осы жинақтың 479-бетінен басталады. Жазушының ұсынымын растайтын сенімді материал 480-бетте келтірілген. 480-бетке сілтеме жасау «нақты сілтеме» немесе «нақты нүкте» деп аталады. Бұл істі Жоғарғы Сот шешкен. «U.S. Reports» тек Жоғарғы Сот шешкен істерді жариялайтындықтан, істі қараған сотты жинақтан білуге болады. Дереккөз ұсынысты тікелей қолдайды, себебі ол қосымша белгілермен толықтырылмаған. Егер ол ұсынысты тек жанама немесе қорытынды түрде қолдаса, автор сілтемені «көру» немесе «ср.» сияқты белгілі бір сөзбен бастауы керек еді. Дереккөз 1965 жылға жатады, сондықтан бұл дереккөздің уақыт сынағынан өткен ақылдылығы құрметтеледі немесе жазушының қажеттілігіне байланысты, бұл өткен дәуірдің ескірген дерегі қайта қарауға дайын болуы мүмкін. Сонымен қатар, соттың шешімімен қатар келісетін және келіспейтін пікірлер де жарияланады. Мысалы, судьялар Стюарт пен Блэк келіспейтін пікір білдірген жағдайда, сілтеме мынадай болады:

Грисвольд Коннектикут штатына қарсы, 381 U.S. 479, 527 (1965) (Стюарт және Блэк, судьялар, келіспейтін пікір). Бұл сілтеме сот шешіміне жасалған сілтемеге өте ұқсас. Екі маңызды айырмашылық – нақты сілтеме (527-бет) және іс күнінен кейін жақшада келіспейтін судьялардың есімдерінің қосылуы. Әрине, жалпы заңдық сілтемелер, әсіресе іс бойынша сілтемелер, одан да күрделі болуы мүмкін.

Құқықтық цитаталар талдау

Сот ісін жүргізу кезінде "заңдық цитаталар талдауы", яғни заң құжаттарын талдау үшін цитаталық талдау әдісін қолдану, бір құжаттағы немесе әртүрлі құжаттар арасындағы ережелерді байланыстыратын цитаталарды зерттеу арқылы өзара байланысты нормативтік құжаттарды жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Заңдық цитаталар талдауы нормативтік құжаттан құрастырылған цитаталар графигін пайдалануды қамтиды, ол үлкен деректерді талдаудағы технологиялық инновацияларды қолданатын электрондық ашу процесін (e-discovery) толықтыруы мүмкін. Цитаталар графигіндегі маңызды цитаталар тізбегін анықтайтын негізгі жол талдауы, белгілі бір құқықтық сала бойынша пікірлердің жылдар бойындағы өзгерісін анықтау үшін қолданылуы мүмкін.