Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Псевдонаука: мінез-құлық пен қан тобының байланысы
Pseudoscience linking character and blood type
Қан тобының жеке тұлғалық теориясы – Жапонияда кең таралған псевдонаукалық сенім. Оған сәйкес, адамның қан тобының жүйесі оның мінез-құлқын, темпераментін және басқалармен үйлесімділігін болжай алады. Ғылыми қауым мұндай теорияны, әдетте, ырым-жырым деп санайды. Жапонияда қан тобының жеке тұлғалық индикатор теориясын жасауға түрткіс болған нәрсе – неміс ғалымы Эмиль фон Дунгерннің қан тобындағы адамдар кемтар деп мәлімдегеніне реакция болды. Бұл кең таралған сенім 1970 жылдары Масахико Номи жариялаған еңбектерінен бастау алады. Қан тобының жеке тұлғалық теориясын қолдау үшін кейбір медициналық гипотезалар ұсынылғанмен, ғылыми қауым оны дәлелсіздік немесе сынауға болатын критерийлердің болмауына байланысты псевдонаука немесе ырым-жырым деп есептейді. Қан тобы мен мінез-құлық арасындағы себеп-салдарлық байланысты зерттеулер шектеулі болғанымен, қазіргі заманғы зерттеулердің көпшілігі олардың арасында статистикалық тұрғыдан маңызды байланыс жоқ екенін көрсетеді. Дегенмен, кейбір зерттеулер қан тобы мен мінез-құлық арасында статистикалық маңызды байланыс бар екенін көрсетеді, бірақ бұл өз-өзіне орындалатын болжамның нәтижесі ме, әлде басқа себептер бар ма, әлі белгісіз.
The blood type personality theory is a pseudoscientific belief prevalent in Japan which states that a person's blood group system is predictive of a person's personality, temperament, and compatibility with others. The theory is generally considered a superstition by the scientific community. One of the reasons Japan developed the blood type personality indicator theory was in reaction to a claim from German scientist Emil von Dungern, that Blood type B people were inferior. The popular belief originates with publications by Masahiko Nomi in the 1970s. Although some medical hypotheses have been proposed in support of blood type personality theory, the scientific community generally dismisses blood type personality theories as superstition or pseudoscience because of lack of evidence or testable criteria. Although research into the causal link between blood type and personality is limited, the majority of modern studies do not demonstrate any statistically significant association between the two. Some studies suggest that there is a statistically significant relationship between blood type and personality, although it is unclear if this is simply due to a self fulfilling prophecy.
Шолу
Халық сенімі бойынша, А тобындағы адамдар достық және мейірімді, В тобындағы адамдар спонтанды және шығармашыл, ал О тобындағы адамдар сенімді және шабуылшыл болады. Бұл жүйенің логикалық жалғасы ретінде, АВ тобындағы адамдар А және В тобының стереотиптік ерекшеліктерінің қоспасы саналады.
According to popular belief, people with type A blood are friendly and kind, people with type B are spontaneous and creative, and people with type O are confident and aggressive. In a logical extension of this system, those with type AB are a mix of stereotypical A and B traits.
Тарих
Адамның мінез-қалпының қан арқылы берілетіні туралы идея Аристотельдің дәуіріне дейін жетеді. Гиппократ та тұлғаны биологиялық тұрғыдан байланыстыруға тырысты, мінез-қалпын төрт дене сұйықтығымен – сангвиник, флегматик, холерик және меланхоликпен байланыстырды. Тағы бір зерттеуде Фурукава екі этностың арасындағы қан топтарының таралуын салыстырды: Тайваньдағы Формозалықтар мен Хоккайдодағы Айнулар. Оның зерттеуге деген мотивациясы саяси оқиғадан туындаған болып көрінеді:
The idea that personality traits were inherited through the blood dates as far back as Aristotle. Hippocrates also sought to link personality biologically, linking traits with the four bodily humors – sanguine, phlegmatic, choleric, and melancholic. In another study, Furukawa compared the distribution of blood types among two ethnic groups: the Formosans in Taiwan and the Ainu of Hokkaidō. His motivation for the study appears to have come from a political incident:
Масахико Номи
1970 жылдары Масахико Номидің кітабымен теорияға деген қызығушылық қайта оянды, ол медициналық білімі жоқ журналист (Токио университетінің инженерлік факультетін бітірген). Сол кезде көптеген жапон психологтары оны сынға алмағандықтан, ол әртүрлі салаларда статистикалық тұрғыдан маңызды деректерді көрсетуді және осы нәтижелермен бірнеше кітап жариялауды жалғастырды. 1981 жылы қайтыс болғаннан кейін Масахико Номидің жұмысы көбінесе бақылаусыз және жеке ойға негіделген деп айтылды, сондай-ақ оның қорытындыларының әдістемесі түсініксіз болды. Осы себепті, оның кітаптары танымал болғанымен, жапон психологиялық қауымдастығы оны қатаң сынады. Кейіннен ол 2004 жылы одан әрі зерттеулер жүргізу және жариялану үшін Адам ғылымдары АВО орталығын құрды.
Interest in the theory was revived in the 1970s with a book by Masahiko Nomi, a journalist with no medical background (he graduated from the engineering department of the University of Tokyo). Few Japanese psychologists criticized him at that time, so he continued to demonstrate statistically significant data in various fields and published several books with these results. Later after his death in 1981, Masahiko Nomi's work was said to be largely uncontrolled and anecdotal, and the methodology of his conclusions was unclear. Because of this, he was heavily criticized by the Japanese psychological community, although his books remain popular. He later established the Human Science ABO Center for further research and publication in 2004.
Қан тобы мен бес факторлы модель
Бес факторлы модель сынақтары 2000 жылдан кейін Жапония, Корея және Тайвань сияқты бірнеше елде жүргізілді. Бұл сынақтардың мақсаты – «үлкен бес» тұлғалық қасиеттерінің өзін-өзі бағалауын цифрлық форматқа көшіру болды. Қанға тән стереотиптерге сене қоятын адамдардан өзін-өзі бағалаудағы айырмашылықтар (өзін-өзі орындалатын болжам) анықталады деп күтілді. Нәтижесінде зерттеушілер мағыналы статистикалық айырмашылықтар таппады. Содан кейін корей психологы Хо Чо (Йонсей университеті) және оның әріптестері зерттеуге қатысушыларға қан тобына тән қасиеттер туралы сауалнама жүргізіп, күткендей статистикалық айырмашылықтарды анықтады. Ол «үлкен бес» тұлғалық тестінің бірнеше тәуелсіз сұрақтары әрбір қан тобының стереотиптеріне сәйкес айырмашылықтарды көрсететінін анықтады. Дегенмен, бұл айырмашылықтар бірнеше сұрақ жиналып, бес факторға (үлкен бес) біріктірілген кезде жоғалып кетті. Егер бұл нәтижелер дұрыс болса, бес факторлы модель сынағы қан топтары арасындағы айырмашылықтарды анықтай алмайды – егер мұндай себеп-салдар байланысы болған жағдайда. 2014 жылы корейлік 듀오 Duo жеке кездесу агенттігі 3000 жұпты қамтитын зерттеу жүргізіп, қан тобының жұбайлардың үйлену мүмкіндігіне елеулі әсер етпейтінін анықтады. 2017 жылы «Үлкен бес» тұлғалық тестісін қолданып, 260 861 адамды қамтитын зерттеулердің мета-талдауы адам тұлғасына алты геннің әсер ететінін көрсетті. Алайда, анықтама коэффициенті 0,04% құрады, бұл әдетте қателік деп есептеледі.
The five factor model tests were carried out in several countries, including Japan, Korea, and Taiwan, after the year 2000. These tests were intended to digitize self ratings of the "big five" personality traits. It was expected that differences in self reported personalities (a self fulfilling prophecy) would be detected from the subject who believed in blood typical stereotypes. As a result, researchers found no meaningful statistical difference. So Ho Cho, a Korean psychologist (Yonsei University), and the others carried out a questionnaire about blood typical items to subjects and discovered statistical differences as expected. He found that several independent items of the big five personality test detected differences according to each blood typical stereotype. However, these differences became extinct in the process of plural items being gathered to five factors (big five). If these results are correct, the five factor model test cannot detect differences between the blood types – if such a causal link did indeed exist. In 2014, a Korean matchmaking company 듀오 Duo conducted a research survey examined 3,000 couples and found that blood type had no significant impact on the possibility of a couple getting married. In 2017, a meta analysis of studies, using the Big Five personality test, involving 260,861 subjects found that six genes affected human personality. However, the coefficient of determination was as low as 0.04%. This is usually considered to be an error.
Қанның әр түрлі салалардағы таралуын зерттеу
"Біліммен ластанудың" ықпалынан қашып, жапон психологтар тобы бірнеше зерттеу жариялады, бірақ жапон премьер-министрлерін есептемегенде, ешқандай маңызды айырмашылықтар табылған жоқ. Кейіннен, маңызды айырмашылықтар премьер-министрлер ғана емес, сонымен қатар сыртқы істер министрлері, білім министрлері, кәсіби бейсболшылар мен футболшылардың арасында да анықталғаны хабарланды.
In order to avoid the influence of "contamination by knowledge", a Japanese psychologist group published a series of studies, but no significant differences were found except for Japanese prime ministers. Later, it was reported that significant differences were found not only for prime ministers, but also for foreign ministers, education ministers, professional baseball hitters, and soccer players in Japan.
Ми толқындары мен жарық топографиясы
Ким мен И (Сеул кәсіпкерлік және ақпараттық университеті) 4636 ересек адамның ми толқындарын өлшеді. Олар О қан тобына жататын адамдар стресске ең төзімді екенін хабарлады.
Kim and Yi (Seoul University of Venture & Information) measured the brain waves of 4,636 adults. They reported that type O people were most stress resistant.
Танымалдық
Жапонияда әйелдер журналдарында қан тобы туралы әңгімелер жиі кездеседі, бұл потенциалды немесе қазіргі серіктеспен қарым-қатынастың үйлесімділігін бағалау тәсілі ретінде қарастырылады. Таңертеңгі телешоуларда қан тобының гороскоптары көрсетіледі, ал ұқсас гороскоптар күнделікті газеттерде жарияланады. Жапондық Уикипедиядағы мәшһүр адамдар туралы ақпараттарда олардың қан тобы көрсетілген. Tohan Corporation компаниясы жасаған 2008 жылғы ең көп сатылған кітаптар тізімінде, қан тобы бойынша мінез-құлықты сипаттаған төрт кітап үшінші, төртінші, бесінші және тоғызыншы орындарға ие болды. Қытай тілінде сөйлейтін Шығыс Азия елдері мен аймақтарының респонденттерінің үштен екісі қан тобы мен мінез-құлық арасындағы байланысқа сенеді. Сонымен қатар, бір жапондық сауалнамаға сәйкес, жапондық респонденттердің жартысынан астамы қан тобы мен мінез-құлық туралы әңгімелесуді ұнатады. Зерттеу сондай-ақ, Жапониядағы адамдар қан тобының мінез-құлық диагностикасын ұнататынын және 1. оны дұрыс біліммен талқылайтынын, 2. қан тобы мен мінез-құлық арасында белгілі бір байланыс бар екеніне сенеді, 3. оның қасиеттерінің белгілі бір дәрежеде өзіне қатысты екенін сезінеді деді. Басқа екі сауалнаманың нәтижелері де осыған ұқсас. Қан тобы мен мінез-құлық арасындағы байланыс дәлелденбесе де, қан тобына сәйкес іздеу қызметтерін ұсынатын көптеген агенттіктерде бұл әлі де танымал. Бұл жапондықтарда да кең таралған астрологиялық белгілерге ұқсас. Жапонияда әдемі адамның қан тобын сұрау әдеттегі жағдай, ал жапондық емес адам өзінің қан тобын білмесе, адамдар көбінесе таңғалады. Аниме және манга авторлары кейіпкерлерінің қан тобын айтуға және кейіпкерлеріне олардың мінез-құлығына сәйкес келетін қан тобын беруге бейім. Кейбір бейне ойындардағы кейіпкерлердің қан тобы белгілі. Сонымен қатар, бейне ойындар серияларында қан тобын өзгерту опциясы жиі кездеседі. Өзінің лауазымынан кетуіне мәжбүр болған ол, өзінің мінез-құлқының бір бөлігін қан тобына жатқызды: "Менің қаным B тобы, яғни мен ашушаң және импульсивті бола аламын, ал менің ниеттерім әрқашан түсінікті болмайды". Оңтүстік Кореяда да қан тобы маңызды. Кореялық веб-комикс "Қан тобы туралы қарапайым ойлар" әрбір қан тобының стереотиптерін көрсетеді және 2013 және 2015 жылдары Жапонияда "Ketsuekigata kun!" аниме сериалы ретінде бейімделді.
In Japan, discussion of blood types is widely popular in women's magazines as a way of gauging relationship compatibility with a potential or current partner. Morning television shows feature blood type horoscopes, and similar horoscopes are published daily in newspapers. The blood types of celebrities are listed in their infoboxes on Japanese Wikipedia. A series of four books that describe people's character by blood type ranked third, fourth, fifth, and ninth on a list of best selling books in Japan in 2008 compiled by Tohan Corporation. No less than two thirds of the respondents, hailing from Chinese speaking East Asian countries and areas, believe in the association between blood types and personality. Furthermore, according to one Japanese survey, more than half of the Japanese respondents are fond of talking about blood type and personality. The research also says that people in Japan like blood typical personality diagnosis and 1. talk about it with proper knowledge, 2. believe some relationships exist between blood type and personality, 3. feel its traits apply to themselves to a certain degree. The results of the two other surveys are the same. Although there is no proven correlation between blood type and personality, it remains popular with the many matchmaking services that cater to blood type. In this way, it is similar to the use of astrological signs, which are also popular in Japan. Asking one's blood type is common in Japan, and people are often surprised when a non Japanese does not know their blood type. It is common among anime and manga authors to mention their characters' blood types and to give their characters blood types to match their personalities. Some video game characters have known blood types. Also, it is common for video game series to allow for blood type as an option in their creation modes. forced him to step down from his post, he partially blamed his behavior on his blood type, saying "My blood is type B, which means I can be irritable and impetuous, and my intentions don't always come across." Blood types are important in South Korea as well. The Korean webcomic A Simple Thinking About Blood Type depicts the stereotypes of each blood type and has been adapted as a short anime series in Japan as Ketsuekigata kun! in 2013 and 2015.
Азық-түлік
Қан тобы арқылы мазақтау (wasei eigo: қан мен мазақтаудың қосындысы), балаларды ойын алаңдарында қорлауға, жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін жоғалтуға және қарым-қатынастардың аяқталуына себеп болып отыр. Жапония мен Кореяда көптеген адамдар қан тобына байланысты кемсітілуде. Жұмыс берушілер ескертулерге қарамастан, әңгімелесу кезінде қан тобы туралы сұрақ қояды. Мектептерде балалар қан тобы бойынша бөлінеді. Ұлттық софтбол командасы әр ойыншының қан тобына қарай жаттығу бағдарламасын өзгертеді. Компаниялар қызметкерлерінің қан тобына сәйкес жұмыс тапсырмаларын бөледі. Дегенмен, мұндай жағдайлар Еуропа мен АҚШ-тағы жұлдыз жорамалдарына (гороскоп) тәуелділік сияқты, кейде Жапонияда да асыра көрсетілуі мүмкін. Қазірге дейін қан тобы арқылы мазақтауға қатысты сот ісі тіркелген жоқ. Шындығында, көптеген жапондықтар қан тобы адамның мінезін толық анықтайды деп емес, бірақ оған белгілі бір дәрежеде әсер етеді деп санайды.
Blood type harassment, called (wasei eigo: a portmanteau of blood and harassment), has been blamed for bullying of children in playgrounds, loss of job opportunities, and ending of happy relationships. Many people in Japan and Korea have been discriminated against because of their blood type. Employers ask blood types during interviews despite the warnings they have been given. Children at schools have been split up according to their blood type. The national softball team has customized training to fit each player's blood type. Companies have given work assignments according to their employee's blood type. However, these episodes are thought to be more or less exaggeratedas well as horoscope addiction in Europe or the US, which is sometimes reported in Japan. No blood type harassment trials have been reported, so far. In reality, most Japanese people do not think blood types determine their personalities, but rather affect them to some degree.