Кіріспе

Патрик МакКейбтің 1992 жылғы романы "Қырғыншының ұлы". 1960 жылдардың басында Ирландияның шағын қаласында өтетін бұл роман, Франсис "Франси" Брэди деген мектеп оқушысының, үйіндегі қиын жағдайлардың салдарынан зорлық-зомбылыққа толы фантазиялық әлемге шұғыл қашуын баяндайды.

Франсидің отбасы

Кітаптың басында Франсидің анасы күйеуі Бенниден, ащы маскүнем екенін, ауызша да, дене күшімен де жиі зорлық көретіні анық көрінеді. Франсидің анасы көбінесе өзін-өзі өлтіру туралы ойлайды және бір кезде психиатриялық ауруханаға жатқызылады.

Нюгенттер

Франси үйдегі қиындықтардан көбінесе хабарсыз болып көрінеді, кітаптың басындағы уақытын ең жақсы досы Джо Перселлмен бірге тауық қорасында жасырынып, жергілікті өзендегі балықтарды тіл тиек етеді. Екеуі сыныптасы Филипп Нюгентпен, Франсидің көршісі, миссис Нюгенттің ұлымен дос болады, бірақ оның комикс кітаптарын ұрлап алады. Франси бір жағдайды жақсы есте сақтайды, онда ол Франсидің анасына ауызша шабуыл жасайды, Брейди отбасын "шошқалар тобы" деп айыптайды. Франси бұл сөзді жүрегіне жегіп, қаладан өткенде Нюгенттерді мазалай бастайды, олар ойдан шығарылған "Шошқа салығын" төлемегенше, белгілі бір көшеден өтуге рұқсат бермейді. Осылайша, романның қалған бөлігіне негіз болатын дені саулыққа зиян келтіретін құмарлық басталады.

Ало

Франсидің ағасы Алоның қалаға келетіні хабарланады. Ол жергілікті белгілі бір тұлға. Мереке ұйымдастырылып, қаланың көп бөлігі жиналады. Ало келіп, түн жарымына дейін қонақтарымен ән шырқайды, ал Франси ағасын құрметпен бақылайды. Соңында қонақтар тарап кетеді, ал Бени, әдеттегідей мас күйінде, ағасына шабуыл жасайды, оны жалғаншы және өтірікші деп айыптайды, бұл Франсидің анасын қорқытып, наразылыққа ұшыратады. Ало мүлдем көңілі құсып, кетеді. Франси Алоға жасалған қатыгездікке қорқыныш білдіріп, үйден қашып кетеді. Ол Дублинде ұрлықпен айналысып, біраз уақыт өткізеді, ал қайтып келгенде анасының өз-өзіне қол жұмсағанын біледі, және әкесі оны кінәлайды. Франсидің ойы тағы да Нюгенттерге бұрылады. Ол Филипті тауық үйіне шақырып, оған зиян келтіруге тырысады, бірақ Джо тоқтатады. Ақырында ол Нюгенттердің үйіне, олардың болмаған уақытында тығылып кіріп, шошқа болып еденге зәр-нәжіс шығарады. Нюгенттер оны тоқтатып, полицияға шақырады.

Жазалау

Франси діни қызметкерлердің басқаратын "өндірістік мектепке" жіберіледі. Интернатта болған кезінде ол діни қызметкерлердің бірімен жыныстық қатынасқа түседі және Майкл Коллинздің жақын серіктесі және Ескі ИРА мүшесі болғанын мәлімдейтін бағбанмен достық қарым-қатынас жасайды. Ол Нюгенттер туралы бәрін ұмытып кетті деп мәлімдейді және қалаға оралып, Джомен алаңсыз достығын жалғастыруға бел буған. Франси босағаннан кейін қалаға қайта оралады, Джо оны жылы қарсы алады деп күтеді. Алайда ол досымен байланысқа түсуді қиын деп санайды, ал ол кезде Джо онымен сөйлесуге батылы жетпейді. Франсиге миссис Нюгенттің інісі Бетси және оның досы Девлин шабуыл жасағанда, Джо одан бас тартады.

Ақыл-ой ауруханасына жіберілу

Франси жергілікті қасапханада жұмысқа орналасып, шошқаны қанжырасынан айыру қабілетімен иесін таң қалдырады және әкесінің мақтанышына ие болу үшін өзін толығымен осы жұмысқа арнайды. Ол сондай-ақ жергілікті маскүнеммен демалыс күндері арақ ішіп, төбелес іздеу ниетімен клубтарға барады. Бірнеше ай өткен соң полиция оның үйіне кіріп, әкесінің көп бұрын қайтыс болғанын, ал Франси психиатриялық ауруханаға жатқызылғанын анықтайды. Ауруханадан шыққаннан кейін Франси Джоның Донегал графтығындағы Бандоран қаласындағы пансионда оқып жатқанын біледі. Ол сол жаққа баруға шешім қабылдайды және жол бойында әкесі Франсидің анасымен бірге бал айларын өткізген пансионатта тоқтайды. Ол үй иесінен сұрақ-жауап алады, ол оған әкесінің бал айы кезінде анасына қатты қиындықтар тудырғанын айтады. Франси сапарына жалғасады және түнгі уақытта Джоның мектебіне жетеді. Ол кіріп, Джомен бетпе-бет кездесіп, досының өзінен озып кеткенін және одан да жаманы, Филип Нюгентпен дос болғанын біледі.

Өлтіру

Франси үйіне оралып, етханадағы жұмысын жалғастырады. Бір күні кезекшілік кезінде Нюгенттер үйіне барады. Миссис Нюгент есікті ашады, ал Франси күшпен үйге кіріп барады. Ол оған шабуыл жасап, қасапшының бұрандалы қаруымен басына атып өлтіреді. Кейін оны кесіп, жоғарғы қабаттағы қабырғаға оның қанымен "ШОШҚА" деп жазады. Оның денесін ішек-қарны мен ет қалдықтарын таситын арбаға салып, үстін қалдықтармен жабады. Франси әдеттегідей кезекшілігін жалғастырып, мал сою орнына қайта оралады, онда полиция оны ұстайды. Ол полицияны Миссис Нюгенттің денесін іздеуге алып жүреді, бірақ бір уақытқа қашып құтылады. Бірақ қайта ұсталып, ақырында оның бөлік-бөлікке бөлінген мәйіті қайда екенін айтқаннан кейін түрмеге қамалады.

Стиль

Роман бірінші тұлғада баяндалу мен сана ағынының қосындысымен жазылған, тыныш белгілері аз, диалог пен ой арасында ешқандай ажырату жоқ. Гуатье романдағы жекелік күйін зерттегенде, бұл жазу стилі оқырманды "Франси Брэйдидің психологиялық тұрақсыздығын үнемі қайта бағалауға мәжбүр етеді, Франсидің қабылдаулары қаншалықты шатасу немесе ол өмір сүретін шектеулі қоғам туралы өткір пікір екеніне толық сенімді бола алмайды". Сыншы Тим Гуатьер Франсидің роман бойында бастан кешірген жекелік дағдарысы Ирландия мен ирландтық жекеліктің "тепе-теңдіксіз күйінен" туындайды деп санайды. Атап айтқанда, Гуатьер алтымысыншы жылдардағы қоғамның тұрақсыздығы – Ирландиядағы қарқынды өзгерістер мен саяси зорлық-зомбылық кезеңі – оның бұзылған отбасын және Франсидің Джо Перселл сияқты басқа кейіпкерлермен бұзылған қарым-қатынастарын қалыптастырады, сондай-ақ Франсидің өзін үлкен қоғамның бір бөлігі сезінбеуіне себеп болады, осылайша оны "Шеттегі" адамға айналдырады. 2022 жылы Ирландия репертуарлық театры Ашер Малдунның кітабы, музыкасы және сөздеріне негізделген музыкалық қойылымның әлемдік премьерасын қойды.