Кіріспе

Американдық заңгер және саясаткер (1943 жылы туған) Джеймс Эльрой Риш (англ. James Elroy Risch; 3 мамыр 1943 жылы туған) - 2009 жылдан бері Айдахо штатынан АҚШ сенаторы. Республикалық партияның мүшесі болған ол Айдахоның губернаторлары Дирк Кемпторн мен Буч Оттердің басқаруында губернатордың орынбасары болып қызмет етті. Ол сондай-ақ 2006 жылдың мамыр айынан 2007 жылдың қаңтарына дейін Айдахо штатының 31-ші губернаторы болып қызмет етті. Милуокиде өскен Риш 60-жылдардың басында Айдахо штатына көшіп келді. Айдахо университетінің бітіргеннен кейін, ол 1965 жылы орман шаруашылығы бойынша бакалавр дәрежесін алды және 1968 жылы заңгерлік дәріс алды. Кейін ол Бойз мемлекеттік университетінде қылмыстық құқықтан сабақ берді және 1970 жылы Ада округінің прокуроры болып сайланды. 1974 жылы Айдахо Сенатына сайланды, онда ол 1974 жылдан 1988 жылға дейін 21-ші заңнамалық округті білдірді. 1995 жылы губернатор Фил Батт Ришты 18-ші заңнамалық округті штаттық Сенатта өкілдік етуге тағайындады; ол бұл лауазымға 2002 жылға дейін ие болды. 2002 жылы Риш Айдахо штатының вице-губернаторы лауазымына үміткер болып, бірінші кезектегі сайлауда қазіргі Джак Риггсты жеңіп шықты. Ол 2003 жылдан 2006 жылға дейін губернатор Дирк Кемпторнның басқаруында қызмет етті. 2006 жылы мамыр айында Кемпторн АҚШ Ішкі істер министрі болу үшін отставкаға кеткеннен кейін Риш губернатор болып ант берді. Ол 2006 жылғы губернаторлық сайлауда губернатор ретінде толық мерзімге үміткер болмады, оның орнына вице-губернатор болып қайта сайлануға үміткер болды. Номинацияны жеңгеннен кейін ол 2007 жылдан 2009 жылға дейін губернатор Буч Оттердің басқаруында қызмет етті. Риш 2008 жылғы сайлауда зейнеткерлікке шыққан Ларри Крейг ие болған АҚШ Сенатының орындығына үміткер болды. Ол сайлауда демократиялық партияның кандидаты Ларри Ларокконы жеңіп, жеңіске жетті. Риш 2014 және 2020 жылдары қайта сайланды.

Ерте өмір және білім

Висконсин штатының Милуоки қаласында туған Риш - Хелен Б. (туған есімі Леви) және Висконсин Белл командасының желілік ойыншысы Эльрой А. Риш. Оның әкесі неміс, ал анасы ирланд, шотланд және ағылшын нәсілі. Риш 1961-1963 жылдары Висконсин университеті (Милваки) -де оқыды, содан кейін Айдахо университетіне (Мәскеу) ауысты. 1965 жылы орман шаруашылығы бойынша бакалавр дәрежесін алып, университеттің заң колледжінде білім алуын жалғастырды. 1968 жылы заңгерлік дәрежесін алғанға дейін ол Заң шоғырында және Заң кеңесші комитетінің колледжінде қызмет етті. Риш 1970 жылы 27 жасында Бойзеде саясатқа кіріп, Ада округінің прокуроры болып сайланды. Осы қызметте жүріп, ол Бойз мемлекеттік колледжінде қылмыстық сот әділдігі бойынша бакалавриат сыныптарын оқытты және мемлекеттің прокурорлар қауымдастығының президенті болды. Айдахо Сенатында қызмет еткен кезінде Риш Айдахоның ең табысты сот адвокаттарының бірі ретінде миллионер болды.

Айдахо Сенаты

Риш алғаш рет 1974 жылы Айдахо штатының сенатына Ада округінен сайланды. Ол 1976 жылы штаттық сенаттың басшылығына кірді, көпшілік көшбасшысы және кейіннен уақытша президент болды. 1988 жылы Риш демократиялық партияның жаңадан келген және Бойзе адвокаты Майк Беркетпен қайта сайлауда жеңілді. 2006 жылдың ортасына қарай бұл Айдахо штатының ең қымбат заң шығарушы сайысы болып қала береді. Карьерасындағы екінші саяси жеңілісте Риш 1994 жылы штаттық сенаттағы орын үшін Роджер Мэдсенге алғашқы сайлауда жеңілді. Сол жылы Риш губернатор Фил Батттың ауысу командасына төрағалық етті, ал Батт билікке келгеннен кейін Ришты Медсен босатқан орынға тағайындады, ол Еңбек департаментінің директоры болып тағайындалды, ол кезде Жұмыспен қамту департаменті деп аталды. 1996 жылы Риш Бойзе республикашылы Шила Соренсенді жеңгеннен кейін Сенат көпшілігі көшбасшысы болып сайланды.

39-шы губернатордың орынбасары (2003-2006)

2001 жылдың қаңтар айында Риш вице-губернатордың орнын Буч Оттер босатқан, ол Конгресске сайланғаннан кейін отставкаға кетті, бірақ губернатор Дирк Кемпторн штаттық сенатор Джек Риггсты тағайындады. Келесі жылы Риш Риггсты жеңілдетіп, жалпы сайлауда жеңіске жетеді, кампанияға өз қаражатынан 360 000 доллар жұмсайды.

Айдахоның 31-ші губернаторы (2006-2007)

2006 жылы 26 мамырда Кемпторн АҚШ ішкі істер министрі болу үшін отставкаға кеткен кезде Риш Айдахоның губернаторы болды. Риш Марк Риксті өзінің вице-губернаторы етіп тағайындады. Лауазымға келгеннен кейін Риш Айдахоның Вашингтондағы бюросын жоюды және оны Айдахо-Фолс пен Коур-д'Алендегі кеңселермен алмастырды. 2006 жылдың тамызында ол Айдахоның заң шығарушы құрамының арнайы сессиясын шақырып, өзінің ұсынылған мүлік салығын реформалау туралы заң жобасын, 2006 жылғы мүлік салығын жеңілдету туралы заң жобасын қарастырды. Желтоқсан айында ол мемлекеттік органдарға жаңа жұмысшылардың заңды азаматтар екендігін тексеруді тапсырған. Риш бастапқыда 2006 жылғы республикалық губернаторлық біріншілікке қатысады деп күтілді, ол осы уақытта өзінің екінші мерзімін аяқтаған Кемпторнның орнын басады. Бірақ АҚШ-тың өкілі Буч Оттер Кемпторнның орнына өз кандидатурасын жариялап, сайлау науқаны мен қаржы жинауда елеулі басымдыққа ие болды. 2005 жылдың қарашасында Риш губернатордың орынбасары болып сайлауға үміткер болу ниеті туралы мәлімдеді. Ол Кемпторнның 2007 жылдың қаңтарында аяқталған мерзімінің қалған жеті айына қызмет етті.

41-ші губернатордың орынбасары (2007-2009)

Риш 2006 жылы республикалық партияның вице-губернатор лауазымына үміткер болып, жалпы сайлауда АҚШ-тың бұрынғы демократ өкілі Ларри ЛаРоконы жеңді. Риштің губернаторлық өкілеттігі 2007 жылдың қаңтарында аяқталды және ол вице-губернатор қызметіне оралды. 2009 жылы 3 қаңтарда сенатта орын алу үшін вице-губернатор лауазымынан кетті. Оттер Риштің орнын басуы үшін штаттық сенатор Брэд Литтлді тағайындады.

2000 жылдар

Риш 2009 жылы 111-ші Конгрессте Небраскадан Майк Йоханнс, Флоридадан Джордж ЛеМье және Массачусетстен Скотт Браунмен бірге төрт жаңадан келген республикалық сенаторлардың бірі болды. Айдахо штатының республикашы сенаторы Майк Крэпо Ришты "нәтижеге бағдарланған" деп атады.

2010 жылдар

2017 жылы Риш 22 сенатордың бірі болып, президент Дональд Трампқа Париж келісімінен АҚШ-ты шығаруға шақырған хатқа қол қойды. 2017 жылдың 11 тамызында PBS Newshour телеарнасына берген сұхбатында Риш Трамптың Солтүстік Кореяны Гуамға зымыран атқан жағдайда әскери жойғышпен қорқытуын қолдады. 2018 жылдың 22 наурызында, мүмкін болатын федералды үкімет жабылуының алдындағы күні Риш үкіметтік шығындар туралы заң жобасын тоқтатамын деп қорқытты, өйткені ол ақ бұлттар шөлінің қорғалған аумағының атын қайтыс болған саяси қарсыласы, бұрынғы Айдахо губернаторы Сесил Андрусқа құрмет көрсету үшін өзгертті. Риш ақырында келісті. 2019 жылдың қаңтар айында Риш Марко Рубио, Кори Гарднер және Сенат көпшілігі көшбасшысы Митч Макконнеллмен бірге Сирия президенті Башар Асадтың үкіметіне санкция енгізу және Израиль мен Иорданиямен америкалық ынтымақтастықты нығайту туралы заң қабылдады.

2020 жылдар

2020 жылдың 21 қаңтарында Трамптың Сенатқа қарсы импичмент үкімінің алғашқы күні Риш бірінші сенатор болып ұйықтады. Сот залы суретшісі Арт Лиен оның ұйқысын еске алды. 2020 жылы Сенат Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы болған Риш мемлекеттік хатшы Майк Помпеоға жыл сайынғы бюджет тыңдауында куәлік беру үшін қысым жасамауға шешім қабылдады. Помпео Мемлекеттік департамент бас инспекторы Стив Линикті жұмыстан босатуды ойдағыдай талап еткен еді; сол кезде Линик Трамп әкімшілігінің Сауд Арабиясына Конгресс мақұлдамаса қару сату туралы шешімін тексеруді жүргізген болатын. 116-шы Конгресс кезінде Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы болған кезінде партиялық емес Лугар орталығының Конгресс бақылауы бойынша тыңдау индексі Ришке "F" бағасын берді. Риш 2021 жылы АҚШ-тың сайлаушылар алқасының дауыс санағын растауға қатысып жатқанда Трамптың жақтастары АҚШ Капитолиіне шабуыл жасады. Ол шабуылды "әлеуметтік емес және америкалық емес" деп атады және оны "сайлаудың адалдығына және шынайылығына деген терең сенімсіздік" деп атады. 2021 жылы Риш Холокост тарихшысы Дебора Липштадттың антисемитизмді бақылау және оған қарсы күрес жөніндегі арнайы елші лауазымына тағайындалуын болдырмады.

Сауд Арабиясы

2019 жылы Риш республикалық сенаторлардың арасында саудиялық журналист және АҚШ-тың тұрақты тұрғыны Джамал Хашоггидің өлтірілуіне Трамп әкімшілігінің әлсіз реакциясы және оның Хашоггиді кім өлтіргенін анықтау туралы Конгресске есеп беруден бас тартуы туралы пікірлерді жоюға тырысты. Ол өзінің әріптестері - республикашыл сенаторларға және Politico журналына Трамп әкімшілігінің Магнитский заңына сәйкес келетінін, бірақ әкімшіліктің заңға сәйкес келмейтінін айтты.

Израильге қарсы бойкот туралы заң

2018 жылдың наурыз айында Risch co Израильге және Батыс жағалаудағы Израиль қоныстарына қарсы бойкотқа қатысуға немесе оны көтермелеуге тыйым салатын Израиль бойкотқа қарсы заңын (s. 720) қолдады.

Түркияға санкциялар

Риш 2019 жылғы Американың ұлттық қауіпсіздігін нығайту және ИМ-нің қайта өршуіне жол бермеу туралы заңның (S.2641116th) демеушісі болды. Бұл заң Түркияны жазалау және Түркия сынақтан өткізген ресейлік S 400 зымыран жүйесін сатып алудан алаңдайтын Конгрессте кең қолдау тапты.

Эфиопия

2022 жылдың 18 қазанында Риш Байден әкімшілігін Тигрэй соғысында көптеген зұлымдықтар мен соғыс қылмыстары жасалған Эфиопия үкіметіне санкциялар енгізуден тартынғаны үшін сынға алды. Ол Байден "жамандық жасаудан қорқып, санкцияларды қолданудан бас тартуды тоқтатуы керек және #адам құқықтары" басымдылыққа ие болуы керек деп жазды.

Саяси ұстанымдар

Риш саяси жағынан консервативті болып саналады. Америка консервативті одағының Заңнамалық есеп беру орталығы оған өмір бойы консервативті 91,54 балл береді. Либералды америкалықтар демократиялық іс-қимыл үшін оған 2019 жылы идеология бойынша нөлдік балл берді.

Аборт

Риш абортқа қарсы. Ол Roe v. Wade ісі дұрыс шешілмеген деп санайды. 2013 жылы ол балаларды мемлекеттік аралық аборт туралы хабарлау туралы заңға демеушілік етті, бұл кәмелетке толмағандардың аборт жасау үшін мемлекеттік шекарадан өтуін заңсыз етті. Риш 2022 жылдың маусым айында Roe v. Wade-тің күшін жойғанын қолдады және Жоғарғы Соттың "американдықтарға өздерінің сайланған өкілдері арқылы осы мәселені мемлекеттік деңгейде шешу билігін беру арқылы дамудың барлық кезеңдерінде өмірді қорғауға мүдделі екенін" мойындағаны үшін құттықтады. 2013 жылы 12 басқа республикалық сенаторлармен бірге Риш демократтар ұсынған, республикалықтардың қару-жарақ құқығына қауіп төндіретін заң жобаларын, соның ішінде кеңейтілген тексерулерді бұзады деп қауіптенді. Ұлттық қоғамдық радиоға берген сұхбатында ол америкалықтардың қару ұстауға және ұстауға құқығы "атылысты сатып алуға, сатуға, сауда-саттық жасауға құқықты қамтиды, ал егер конституциялық құқыққа ие болғыңыз келсе, онда сіздерде мықты нарық болуы керек" деді. Ол сондай-ақ, қосымша тексерулер қару сатушыларға "федералды бюрократиямен қарым-қатынас жасауға тура келеді, бұл өте қиын". Орландодағы түнгі клубтағы атысқа жауап ретінде Риш пен Крапо атыс қаруды бақылау туралы заң қабылдауға себеп емес екенін айтты. 2016 жылы Риш Файнштейн түзетуіне қарсы дауыс берді, ол террористік бақылау тізіміндегі адамдарға қару сатуды тоқтатқан болар еді, және демократ Крис Мерфинің қару шоуы мен онлайн сауда үшін фондық тексеруді кеңейту туралы ұсынысы. Риш екі республикалық заң жобасына да дауыс берді, Джон Корниннің ұсынысы бойынша террористік бақылау тізіміндегі кез келген адам қару сатып алуы үшін 72 сағат кешіктіріледі және Чарльз Грассли мен Тед Круздың ұсынысы бойынша тізімдегі біреу қару сатып алуға тырысса, билік органдарына хабарлау ұсынысы.

Қылмыстық сот

Риш ҚІНЕК Ақыры заңына қарсы шықты, бұл екі партияның қылмыстық сот төрелігін реформалау туралы заң жобасы. Заң жобасы 2018 жылдың 18 желтоқсанында 8712-мен қабылданды.

Денсаулық сақтау

Риш Обамакаир деп те аталатын Қолжетімді медициналық көмек туралы заңның (АСА) күшін жою мен оны ауыстыруды қолдайды. Ол 2010 жылы АҚА-ға қарсы дауыс берді. 2020 жылдың 21 мамырында Риш S. 3829 жобасын ұсынды, ол жаһандық денсаулық сақтау қауіпсіздігі және дипломатия туралы заң болды, бірақ дауыс берілмеді. Министр Антони Блинкенді бекіту туралы тыңдауларды ашқанда, Риш оны әлемдік денсаулық сақтау инфрақұрылымының "әр деңгейдегі апатты сәтсіздікке" байланысты заңнамалық және сыртқы саясат басымдығы ретінде атап өтті. Заң жобасын қолдаушылар "әлемдік денсаулық сақтау қауіпсіздігі үшін АҚШ-тың шетелдік көмегін жүзеге асыратын тиісті федералдық департаменттер мен агенттіктер арасындағы үйлестіруді жақсартатынын және серіктес елдерге пандемияға айналғанға дейін жұқпалы аурулардың қауіп-қатерлерін болдырмау, анықтау, азайту және оларға жауап беру үшін қажетті ресурстар, қуаттар мен персоналмен берік денсаулық сақтау жүйелерін және жеткізу тізбектерін нығайтуға және қолдауға мүмкіндік береді".

2021 жылы АҚШ Капитолиумына шабуыл

2021 жылдың 28 мамырында Риш 2021 жылғы АҚШ Капитолиі шабуылдарын тергейтін тәуелсіз комиссия құру туралы дауыс беруден бас тартты.

Ардагерлер ісі

2022 жылдың 2 тамызында Риш 11 сенатордың бірі болды. Олар "Токсикалық заттармен күресу туралы" уәдеге (PACT) қарсы дауыс берді. Бұл заң жобасы ветерандардың денсаулық сақтауды кеңейту және өртену орнына және басқа да уытты заттарға ұшыраған ветерандарға арналған жәрдемақыларды кеңейту туралы.

2023 жылғы салықтық жауапкершілік туралы заң

Риш Сенаттағы 31 республикашылдың бірі болды, олар 2023 жылғы фискалдық жауапкершілік туралы заңның соңғы қабылдануына қарсы дауыс берді.

Жеке өмір

Риш - католик.