Кіріспе
2005 жылы Атлантикада 5 санатты дауыл Емили дауыл - Кариб теңізі мен Мексикаға дейін елеулі залал келтірген күшті Кабо-Верде дауыл. Бұл сондай-ақ 5 категориялы Атлантикадағы дауылдың алғашқы қалыптасуы және тамыз айына дейін қалыптасқан ең күштісі болды. Ол кезде Эмили Атлантикада есімді бесінші дауылдың ең ерте пайда болуы болды; бұл рекордтан кейін 2020 жылы Эдуард тропикалық дауыл, ал келесі жылы 2021 жылы Эльза дауыл болды. 2005 жылы 10 шілдеде пайда болған дауыл 14 шілдеде Уиндуард аралдарынан өткенге дейін Атлант мұхитының ортаңғы бөлігіне қарай қозғалды. Жалпы батысқа қарай солтүстік-батысқа қарай созылып, Кариб теңізі арқылы өткенде, дауыл біртіндеп күшейіп, 16 шілдеде 5-ші санаттағы дауыл ретінде шықты. Кейіннен бұл жүйе 4-ші санаттағы болып Юкатан түбегінде жерге тиді. Жарық аралды тез аралап, Эмили Мексика шығанағына шығады және қайта ұйымдастырылады. 20 шілдеде дауыл Тамаулипас штатына үлкен дауыл ретінде соқты. Дауыл өз жолында елеулі залал келтірді, негізінен Мексикада 1,01 миллиард долларға (2005 USD) дейін залал келтірілді. Ямайка, Гаити және Мексика елдерінің әрқайсысында 5 адам қайтыс болды; басқа жерлерде 2 адам қайтыс болды, барлығы 17 адам қаза тапты. Дауылдың күштілігі мен әсеріне қарамастан, Эмили атауы зейнеткерлікке шықпады және 2011 жылғы маусымда қайтадан қолданылды. Бұл атлантикалық 5 санаттағы үш дауылдың бірі, оның аты зейнеткерлікке шыққан жоқ, басқалары 2019 жылғы Лоренцо және 2023 жылғы Ли .
Hurricane Emily was a powerful early season Cape Verde hurricane that caused significant damage across the Caribbean to Mexico. It was also the earliest forming Category 5 Atlantic hurricane on record in a season and the most intense to form before August. At the time, Emily was the earliest forming fifth named storm in the Atlantic on record; this record has since been surpassed by 2020's Tropical Storm Edouard, and again the following year by 2021's Hurricane Elsa. After forming on July 10, 2005, the storm moved through the central Atlantic Ocean before passing through the Windward Islands on July 14. Tracking generally towards the west northwest, the storm gradually intensified as it traversed the Caribbean, peaking as a Category 5 hurricane on July 16, marking the earliest date for a storm to do so during the course of a given year. The system subsequently made landfall in the Yucatán Peninsula as a Category 4. Quickly crossing the peninsula, Emily emerged into the Gulf of Mexico and reorganized. On July 20, the storm struck Tamaulipas as a major hurricane and rapidly dissipated within 24 hours. The storm caused significant damage along its path, with up to $1.01 billion (2005 USD) in damages recorded, primarily in Mexico. 5 people died in each of Jamaica, Haiti, and Mexico; 2 people died elsewhere, for a total of 17 fatalities. Despite the storm's intense strength and high impact, the name Emily was not retired and was used again in the 2011 season. It is one of three Category 5 Atlantic hurricanes to not have its name retired, the others being Lorenzo of 2019, and Lee of 2023.
Метеорологиялық тарих
6 шілдеде тропикалық толқын Африка жағалауынан қозғалды. Батысқа қарай жылжып, буындар 10 шілдеге дейін біртіндеп ұйымдастырылды, содан кейін конвекция көбірек шоғырланды, және сол түні Атлантиканың орталық тропикалық аймағында Бесінші тропикалық депрессия пайда болды деп болжанады. және тропикалық циклонның дамуына қолайлы. 13 шілде күні кешке қарай Эмили тез күшейіп, Тобагоның солтүстігінен өтіп, Кариб теңізінің шығысына кіргенде дауыл күшін алды. 14 шілдеде Эмили солтүстік Гренадаға желмен келіп жетті. Эмилимен байланысты емес, Хайтанг тайфуны 5-ші санаттағы супер тайфунға айналды. Бұл 1997 жылы Иван және Джоан тайфундарынан бері бірінші рет Солтүстік жарты шарда бір мезгілде 5-ші санаттағы екі тропикалық циклонның пайда болуымен байланысты. Дауыл батысқа қарай қарайған сайын сәл әлсіреп, Ямайканың оңтүстігінен өтіп бара жатқанда 4-ші санатты болып қалды. Эмили батысқа қарай солтүстік-батысқа қарай тура бағытпен жалғасты, сәл әлсіреп, бірақ 18-ші шілдеде сағат 06:30 UTC-де Козумельді құрлықта құламас бұрын 4-ші санаттағы күшінде қалды. Желдер тұрақты болып, көз қабырғасы Козумельдің үстімен тікелей өтті. Гренада тұрғындары Эмилиге дайындық шараларын жедел түрде қолға алды, соның ішінде төтенше жағдай жариялады. Іваннан кейін құрылыс материалдарының жетіспеушілігі қайта құруды тоқтатты. Бұл Эмили келген кезде сенімді баспана ретінде ғимараттар аз қалды және көптеген үйлер шатырсыз қалды. Жалпы тұрғын үйлер ретінде қарастырылған 80 ғимараттың 45-і осы мақсатта пайдаланылды, 1650 адам оларда баспана іздеді. Гренадалық Қызыл Крест қоғамы өз қорында 2000 консервілік банка, 600 жамылғы, 100 шапан, 50 төсек және 10 генератор бар екенін мәлімдеді. Бүкіл елде баспаналар ашылды, ал жергілікті радио станциялары халықты ескерту үшін үнемі ескертулер жариялады. Қызыл Крест ұйымының жергілікті бөлімшесіне көмек көрсету үшін Панаманың өңірлік делегациясынан бір өкіл жіберілді. BP компаниясы 11 жұмысшыдан басқа барлық жұмысшыларды елдегі 14 мұнай платформасынан эвакуациялады. Сент-Винсент пен Гренадиндер мен Сент-Люсияда бизнестер жабылып қалды. Әуежайлар ашық болғанмен, British Airways әуе компаниясы Хеванорра халықаралық әуежайына және одан ұшуларды тоқтатты. Венесуэлада бірнеше мұнай танкерлері Пуэрто-ла-Крус қаласында қалуға мәжбүр болды. Кейбір рейстер 12 шілдеде де тоқтатылды немесе кейінге қалдырылды. Тұрғындарға су тасқыны мен жер сілкінісі болуы мүмкін екендігі ескертілді. Лос-Рокс аралдарында тұратын немесе баратын адамдарға үйлерінде болу ұсынылды. 15 шілдеде жағдай қауіпсіз деп танылды және іс-шаралар қалыпты жағдайға оралды. Сондай-ақ, жақын маңдағы Аруба, Бонайр және Кюрасао аралдарына да ескерту жасалды.
Үлкен Антиль аралдары
Жақында Денис дауылынан зардап шеккен Ямайкадағы жерлер, әсіресе топырақтағы топырақ толысқан жерлер, одан әрі зақымданбауы мүмкін деген қауіп туындады. Премьер-министр П. Дж. Паттерсон елдің әр сайлау округіне 100 000 доллар бөлуді бұйырды. Сонымен қатар, қоғамдық баспаналарды іске қосу үшін 250 000300 000 теңге бөлінбек. Мыңдаған адам жағалаудағы қауымдардан, соның ішінде барлық Порт-Рояльдан және Портмордан көшірілді. 15 шілдеден бастап мемлекеттік мекемелер жабылып, жергілікті кәсіпорындарға да солай ету ұсынылды. Дауыл басталған кезде жалпы 3269 адам қоғамдық баспаналарды пайдаланып отырды. 14 шілдеде Кайман аралдарының тұрғындары Эмилидің ықтимал әсері туралы хабардар болды. Келесі күні бүкіл аумақта баспаналар ашылды: барлығы, бірақ біреуі - Гранд-Кайман, екеуі - Кайман-Брак және біреуі - Литтл-Кайман. Оуэн Робертс және Чарльз Киркконелл халықаралық әуежайлары дауыл кезінде жабылады. Дауыл Дэннис қатты әсер еткен Гаитиде 15 шілдеде төрт департаментке: Гранд-Анс, Уэст, Суд және Суд-Истке ескерту жасалды. Доминикан Республикасында Бани мен Педерналес қалаларына дауыл туралы ескерту жасалды.
Мексика
15 шілдеде Мексиканың Қызыл Кресті Эмилидің ықтимал соққысына дайындықты бастады. Агенттік Юкатан түбегіне қажетті заттарды, құтқару көліктерін, байланыс топтарын және асханалық тіркемелерді тасымалдайтын. 16 шілдеде шығыс Юкатан түбегіндегі жағалаудағы (ішкі аймаққа дейін) мыңдаған тұрғындарды эвакуациялау дайындығы басталды, оның ішінде Козумель, Холбокс және Муджерес аралдары. Меридадағы супермаркеттерде тұрғындар азық-түлікпен толы болды. Юкатан штатының билігі 1118 баспана ашып берді. ТЖ қызметі медициналық көмек көрсету үшін жедел жәрдем бөлімдерін дайындады. Кампеше штатының билігі 85.000 адамға арналған 624 баспана дайындады. Веракрус үшін төтенше жағдай жарияланып, баспаналар дайындалды. 1988 жылы Гилберт дауылға ұқсас траекториямен "өте қауіпті" дауыл деп саналған Юкатан және Кинтана-Роу штаттары үшін 17 шілдеде ең жоғары деңгейдегі ескерту жарияланды. Осыған байланысты сол күні "көпшілік" эвакуация басталды. Бұл аймақ туристік бағыт болғандықтан, Эмили келген кезде 120 000 адам келіп жатқан. Жергілікті билік 85 мың адамды эвакуациялауға және Канкундағы жағажайдағы қонақ үйлердегі қонақтарды толықтай көшіруге бұйрық берді. Мексика әскері құтқару жұмыстарына дайындық шараларын бастады. Мексика шығанағындағы Pemex компаниясына тиесілі көптеген мұнай платформалары эвакуацияланды - шамамен 15 800 жұмысшы, шикі мұнайды экспорттау үшін пайдаланылатын екі порт жабылды. Екі ұшқыш құтқару кезінде қатты жел кезінде ұшақ апатына ұшырап, қаза тапты. Мейманхана қонақтары сенбі күні түстен кейін, ал қызметкерлер жексенбі күні түстен кейін шығарылды. Алайда, екінші қабаттағы және одан жоғары бөлмелердегі қонақтарға Канкунның орталығына қауіпсіз үйлер мен баспаналарға бару немесе тек заманауи салынған қонақ үйлер мен курорттарда қалып, дауылды күту мүмкіндігі берілді. Қалған қонақтардың көпшілігі өз бөлмелеріне қамалды және жағажайларға шығуға рұқсат етілмеді. Дауылдың басталуына дейін 36 сағат бойы Канкунда алкоголь сатылмаған, бұл түнде мас туристердің зардап шекпеуіне жол бермеу үшін жасалды. Германиялық тұрғындар дауылға дайындалып жатқан кезде Плайя-дель-Кармендегі үйінің төбесінде ток соқты. 18 шілдеде Эмили Юкатан түбегінен өтіп бара жатқанда, елге барлық жағдай ашық деп жарияланды. Коста-Риканың Ұлттық метеорологиялық институты қауіпті аймақтарда тұратын тұрғындарға жаңбыр жауған жағдайда сақ болуды және сыртқа шықпауды кеңес берді. Сол сияқты, Defensa Civil de Cuba ұйымы да адамдарды сақ болуға шақырды.
Америка Құрама Штаттары
Эмилидің мұнай өндірісін бұзуы мүмкін деген ерте қорқыныш 13 шілдеде бағаның бір долларға көтерілуіне ықпал етіп, баррельдің құны 60 доллардан асты. Флорида штатының Эскамбия округіне апат кезінде көмек көрсету жөніндегі қызметкерлер "Эмили" дауылдан кейін пайда болатынына күмәнданады. Дауыл Кариб теңізінде қалатыны күтілсе де, округтің лауазымды адамдары Денниске байланысты көмекке арналған заттарды анықтады; отын ағыны кез-келген ықтимал әсер етуден бұрын қорларды қалыпқа келтіреді деп күтілді. 17 шілдеде Американың Қызыл Кресті баспана ашуға дайындықты бастады және Техастың оңтүстігінде тез таратуға арналған апаттық заттарды орналастырды.
Әсері
+Ел бойынша әсер Елі бойынша өлім-жітім шығындары (АҚШ доллары) Гренада 1 $110.4 млн. Ямайка 5 $65 млн. Гаити 10 $834.3 млн. АҚШ 0 Жалпы 17 $1.014 млрд.
Кариб теңізі
Барбадоста бұрқасын соққан жел ағаштарды құлатып, екі үйдің шатырын алып тастады. Тобагода жаңбырдан бастап желге дейін елеулі әсерлер болды. Бұл жаңбырлар су тасқынын 1 метрге дейін жеткізді, 200-300 үйді су басты. Шагуанаста 30 адам эвакуациялануды талап етті. Кувадағы су тасқынынан кейін Капаро ауылы уақытша оқшауланды. Гренадаға дауылдай соққы берген Эмили дауылдан зардап шеккен елге үлкен залал келтірді. Дауылдың күшті желдері үйлердің төбелерін жыртып, егін шаруашылығын қиратып, елдің экономикасын нашарлатты. Бүкіл ел бойынша 2641 үйге зақым келген, оның ішінде 120 үй қираған, 167 отбасы үйсіз қалған. Жер сілкінісі болған үйлердің 1153-і тек Сент-Эндрю округінде болды. Су тасқыны Сент-Джордж, әсіресе Гренвилл қалаларындағы елді мекендерге әсер етті. Гренададағы залалдар 110,4 миллион долларды құрады. Сент-Винсентте бір бала жарақат алды. Банан өнімінің шығындары аз болды. Жамайканың шығысында дауылдың оңтүстік жағасынан өткенінде қатты жаңбырдың салдарынан жер сілкінісі орын алғаны хабарланды. Ямайкадағы залал 65 миллион долларға бағаланды. Эмилимен байланысты болған қатты жаңбырдан 10 адам қаза тауып, 500 отбасы зардап шекті. Гондураста Емили жаңбырынан көтерілген өзенге бір адам батып кетті. Эмилидің қатты желдері Кинтана-Руода, әсіресе Солидардидас муниципалитетіне әсерін тигізді, 200 мыңға жуық тұрғын үй электр қуатысыз қалды. Құрылымдық жағынан 851 үйге әртүрлі зақым келген. Дауылдың әсерінен орман мен ауыл шаруашылығының көп бөлігі зардап шекті; кейбір ағаштардың жапырақтары құлдырады. Ураганнан болған ең үлкен шығын туризм саласына тиесілі, отельдер 947 миллион песо (88,7 миллион доллар) шығынға ұшырады. 12 500-ден астам бөлме, яғни штаттағы қонақ үй инфрақұрылымының бестен бірі зақымдалды. Жалпы, штаттағы залал 1,11 миллиард песо (104,3 миллион доллар) құрады. Ривьера-Мая аймағына байланыс дауылдан кейін қиын болды; барлық ұялы телефондар аймаққа жеткізілмеді, жер желілері бұзылды, электр қуаты да жоқ болды. Мексиканың оңтүстік шекарасынан оңтүстікке қарай орналасқан Тамаулипас штатындағы 20 төменгі елді мекендегі 18000-ға жуық адам көшірілді. Мұнай өнеркәсібінің шығындарын қоса алғанда, Мексикадағы залал 8,87 миллиард песо (834,3 миллион доллар) құрады. Кейбір ағаштар құлап, 30 000-нан астам тұтынушы электр қуатынан айырылғанымен, маңызды құрылымдық зақымдар туралы хабарланбады. Техастың Мерседес қаласында дауылдан түскен жаңбырдың ең жоғарғы көрсеткіші - 5,2 дюйм. Сонымен қатар, "Эмили" дауылынан Техас штатына сегіз торнадо келіп, бірнеше үйге зақым келтірді немесе жойды. Эмилидің қалдықтары батысқа қарай Техасқа қарай өтіп, кейбір жаңбырлар әкелді, бұл құрғақшылықты аяқтады. Гренаданың жағалау күзеттері 15 шілдеде Карриакуға апаттық заттарды таратуға көмектесті. Құрғынның бір күнінде елдің көп бөлігінде электр қуаты қалпына келтірілді, бірақ кейбір тұрғын үйлер бірнеше күн бойы ажыратылып қалатын болды. Екінші түнгі коменданттық сағат жергілікті уақыт бойынша 15-16 шілдеде сағат 23:00-ден таңғы 4-ке дейін тағайындалды. 16 шілдеде бизнестің жұмысы қалыпты күйінде қайта басталды. Үндістан газбен қапталған үйлерді күзету үшін газбен қапталған үйлерді қамтамасыз етті. Тринидад және Тобаго халықаралық көмек сұраған жоқ, бұл олардың ішкі ресурстармен көмек көрсетуді қолға алатынын білдірді. Гаити үкіметі Сан-Марк құрбандарына көмек көрсету үшін IFRC-мен келісті. Ямайканың тез арада залалдарды бағалау тобы 17 шілдеде су тасқынының ауқымын анықтау үшін әуеден бағалау жүргізді.