Кіріспе

Британдық теміржол зерттеу бөлімшесі – мемлекеттік теміржол компаниясы British Rail (BR) құрамындағы бөлімше. Оған Ұлыбритания теміржолдарының әртүрлі аспектілерін жақсарту бойынша зерттеулер жүргізу міндеті жүктелді, әсіресе сенімділік және тиімділік салаларында, соның ішінде шығындарды азайту және қызмет деңгейін арттыру мақсатында. Оның құрылуы 1963 жылы жаңадан құрылған Британдық теміржол кеңесі (BRB) тарапынан мақұлданды және бүкіл елден келген қызметкерлер мен бар ресурстарды, соның ішінде LMS ғылыми зерттеу зертханасын біріктірді. Бөлімше негізінен Дербидегі мақсатты түрде салынған Теміржол техникалық орталығында орналасқан. Ішкі қызметінен өзге, зерттеу бөлімшесі "Transmark" тауарлық белгісі астында әртүрлі мақсаттар мен мерзімдерге сәйкес технология мен қызметкерлерді басқа елдерге ұсынды. Ол өз саласындағы өте білікті орталық ретінде танылды; теміржол инженерлігіне қатысты оның теориялық тұжырымдамалық тәсілі бұрынғыдай жай-күйелі әдістерді ескірді. Оның зерттеулері сигнализация саласындағы жетістіктер сияқты түрлі салалардағы прогреске әкелді, онда блок жүйелері, қашықтан басқару жүйелері және автоматты ескерту жүйесі (AWS) жетілдірілді. Жол бойындағы жақсартулар, мысалы, жоғары кернеулі электрлендіру жабдықтарын стандартизациялау және плазмалық кескішті жетілдіру де зерттеу бөлімшесінің қызметінің нәтижесі болды. Бөлімшенің ең танымал жұмыстарының бірі – жаңа типтегі вагондарды зерттеу болды, мысалы, жоғары жылдамдықты жүк вагоны және рельс автобустары, бұл 140-шы сынып вагондарының енгізілуіне әкелді. Оның ерекше назар аударған жобаларының бірі – BR-дің қалааралық бағдарлары үшін жоғары жылдамдықты көлбеу пойызы Advanced Passenger Train (APT) болды. Алайда, жоспардан тыс кешігулер, жағымсыз баспасөз және саяси қолдаудың жетіспеуі салдарынан 1980-ші жылдардың ортасында APT жобасы тоқтатылып, оның орнына дәстүрлі InterCity 125 және InterCity 225 пойыздары енгізілді. 1990-шы жылдарда Британдық теміржолы жекешелендіріліске дайындалған кезде зерттеу бөлімшесі қайта ұйымдастырылды, оның көп бөлігі "BR Research Limited" болып қайта аталды. Бұл бөлімше 1996 жылы AEA Technology жеке компаниясымен сатып алынды, ол кейін Resonate Group болып өзгерді. Оның жұмысының бірнеше аспектілері әртүрлі ұйымдарда жалғастырылды, мысалы, APT әзірлеу кезінде тіркелген патенттер заманауи жоғары жылдамдықты көлбеу пойызы Pendolino әзірлеуде пайдаланылды.

Өмірбаян

1950 жылдардың ортасында Британдық көлік комиссиясының (БТК) жоғары лауазымды өкілдеріне сыртқы мердігерлерді пайдаланудың қорытындысы әртүрлі болғандықтан, British Rail кейбір зерттеу жобаларын өз күштерімен жүргізудің тиімділігі анық болды. Теміржол дөңгелегінің рельске жабысуы сияқты бірнеше ағымдағы зерттеулер жаңа бөлімнің құзырына қосылды; 1960 жылдың маусымында Регби локомотивтерін сынау орталығы бас электр инженерінің жауапкершілігіне беріліп, бөлімнің маңызды нысанына айналды. 1963 жылы жаңадан құрылған Британдық теміржол басқармасы (BRB) Электрлік зерттеу бөлімін Британдық теміржол зерттеу департаментіне беруге келісті, мақсаты – толыққанды жаңа бөлім құру. Зерттеу департаменті елдің түкпір-түкпірінен келген мамандар мен сарапшыларды, соның ішінде LMS ғылыми-зерттеу зертханасын біріктірді. Оның міндеті – тек қолданыстағы жабдықты жақсарту немесе қолданыстағы мәселелерді шешу ғана емес, сонымен қатар теміржол қызметінің негізгі принциптерінен бастап жүргізілетін фундаментальды зерттеулерді жүргізу болды. Оның жұмысының нәтижелері инженерлердің, өндірушілердің және әлемнің барлық аймандарындағы теміржолдардың дамуына ықпал етті. Мысалы, бастапқы APT E эксперименттік жобасы аяқталғаннан кейін, ол APT P прототипін құрастыру үшін машина жасау бөліміне жіберілді. Уақыт өте келе инженерлер "Transmark" тауарлық белгісімен әртүрлі мерзімге шетелдерге жіберілді. Бұл жаңа бөлімнің алғашқы мәселелерінің бірі – ұзақ мерзімді орналасқан жерін таңдау болды, Регбиден бас тартылып, 1960 жылдары 4 миллион фунт стерлинг сомасына салынған Теміржол техникалық орталығы орналасқан Дерби пайдасына шешім қабылданды. Жақын маңдағы Зерттеу департаменті Еггинтон қосылысы мен Дерби Фриаргейт арасындағы бұрынғы Ұлы Солтүстік теміржол желісінде алғашқы сынақ жолын жасады (кейіннен тек Миклэверге дейін пайдаланылды) және оны Пойыздарды басқару тобы пайдаланды. Кейіннен, революциялық Advanced Passenger Train (APT) әзірленген кезде, Мелтон қосылысы мен Эдволтон арасындағы желіде екінші сынақ жолы құрылды (Олдалби сынақ жолы деп аталды), ол осы пойызды сынау үшін арнайы сатып алынды. Миклэвердегі сынақ жолы 1990 жылдардың басында жабылып, демонтаждалды, бірақ Олдалби 21-ші ғасырға дейін қолданыста болды.

Жобалар

Зерттеу бөлімінің жұмысының алғашқы нәтижелері 1960 жылдардың соңында сигнализация саласында, әсіресе блок жүйелерінде байқалды. 1964 жылдан бастап тәжірибелік демонстрациялар жүргізілгенімен, осы күш-жігердің кейбіреуі, мысалы, радарға негізделген кедергілерді анықтаудың алғашқы қолданылуы, енгізуге жеткілікті деңгейде дамымады. Келешектегі теміржол операцияларына үлкен әсер еткен жобалардың бірі – желі арқылы трафик ағынының автоматтандырылған симуляциясын жасау болды. Ұлыбритания теміржолының Оңтүстік аймағы басшыларының алаңдаушылығына жауап ретінде зерттеу тобы Автоматты ескерту жүйесін (AWS) жақсартты, кейде бұл аймақта кеңінен қолданылатын Сигналды қайталайтын AWS деп аталды. Тағы бір ерте жетістік – көмір пойыздары станцияларға материал жеткізген кезде, жүк локомотивтерін төмен жылдамдықта қашықтан басқару болды. 1960 жылдардың ортасына қарай Зерттеу бөлімі сүйреуге қатысты бірнеше жобаны жүзеге асырды, бірақ аға инженер Джеймс Браунның күрт қайтысы оларға кері әсер етті. 1960 жылдардың соңында Зерттеу бөлімінің математикалық қабілетін кеңейтуге назар аударылды. 1960 жылдардың соңында бөлім рельс тіреуі саласында жетістіктерге жетті; француздық ғалымдардың ұшқын разрядтарымен жүргізген тәжірибелерінің нәтижесінде плазмалық факелді жасау 1967 жылы алынған үміттерге толы сынақ нәтижелеріне сүйене отырып жүргізілді. Келесі сынақтар одан да жақсы нәтижелер көрсетті, бірақ 1971 жылы доктор Алстонның кетісі прогреске кері әсер етті. Бөлім сондай-ақ жаңадан орнатылған жоғары кернеулі электр желісінің ақауларын жоюға көмек көрсетті. Жаңадан орнатылған электрмен жабдықтау құрылғыларының ақауларын жоюға көмек көрсетілді. Қарапайым және стандартталған жабдықтарды әзірлеу және жоғары кернеулі электр желісінің динамикалық мінез-құлқын цифрлық түрде модельдеу бойынша қосымша зерттеулер жүргізілді. Осы күш-жігердің табысы соншалық болды, бастапқыда бес жылға бекітілгеннен кейін, 1973 жылы BRB тағы 11 жылға ұзартуға келісім берді, осылайша Зерттеу бөлімінің жұмысы осы салаларда 1985 жылдың наурызына дейін жалғасты. Бір маңызды зерттеу жобасы – жаңа дөңгелектердің «аң аулау» бейілімділігін зерттеу болды, оған қарсы дөңгелектерді қасақана профильдеу немесе алдын ала тозу арқылы күресті. 1960 жылдары әуе кеңістігі инженері Алан Викенс жүргізген кең ауқымды зерттеу динамикалық тұрақсыздықты себеп ретінде анықтады. Тиісті деңгейде демпферленген серікпелі жүйе, көлденең де, тік, қосымша зерттеулер қосымша жобаларға әкелді, мысалы, Жоғары жылдамдықты жүк көлігі, ол 1960 жылдардың соңында жұмыс бастады және 1970 жылдардың ортасында ең жоғары деңгейге жетті. 1975-1979 жылдар аралығында Жоғары жылдамдықты жүк көлігінің түрлі сынақтары жүргізілді. 1970 жылдардың басында тағы да радикалды жүк көлігі – Автовагон жұмыс істеді; вагондарды тасымалдайтын жеке өздігінен жүретін контейнерлерді автоматты түрде тиеу, теміржол желісімен өту және қажет болған жағдайда түсіру тұжырымы. Бұл жоба бақылау жүйелерін көрсету мен зерттеуден асып түспеді. Осылайша, Зерттеу бөлімі British Leyland компаниясымен бірлесіп, LEV (Leyland Experimental Vehicle) деп аталатын төрт дөңгелекті көліктердің бірнеше прототиптерін жасап, бағалауға қатысты. Бұл прототиптер негізінен Leyland National автобустарының корпустарынан тұрды, олар модификацияланған Жоғары жылдамдықты жүк көлігінің шассиіне орнатылған. Сынақ 1978 жылы басталды. 1979 және 1981 жылдар аралығында екі вагонды теміржол автобусының прототипі, 140-сынып құрастырылды. Оның алғашқы сынақ ретінде қолданылуынан кейін, 140-сынып Ұлыбританияның бірнеше аймақтарында турнеге шықты, кейіннен ол 1984 жылы енгізілген 141-сынып және 1985 жылы енгізілген 142-сынып типтеріне негізделген кейінгі өндірістік бірліктер үшін демонстратор ретінде қызмет етті. Бұл кейінгі өндіріс сыныптары 140-сыныптың дизайнынан көптеген жерлерде ерекшеленеді; мысалы, икемді бекіту арқылы астыңғы және жоғарыдағы корпус арасындағы бөлу, техникалық қызмет көрсету үшін астыңғы қабаттың тереңдігін азайту және жол автобусының стандартты электр жабдықтарын, жолаушылар жиһаздарын және кабинаның жалпы орналасуын пайдалану. Кәсіподақтардың қарсылығына байланысты ол 1973 жылдың тамызына дейін негізгі желіде қайтадан жүрмеді. Ұлы Батыс магистральдық желісінде сынақ кезінде, 1975 жылдың 10 тамызында, отандық теміржол жылдамдығы бойынша жаңа рекорд орнатылды. Алайда, 1980 жылдардың басында жоба он жылдан астам уақыт бойы жұмыс істеді, ал пойыз әлі де пайдалануға берілмеді. APT жобасы 1980 жылдардың ортасында InterCity 125 және InterCity 225 пойыз топтарының пайдасына тым жасырын түрде тоқтатылды. Басқа жұмыстар балластың тығыздалуын, субтопырақтың қасиеттерін және рельстің алдын ала кернеуін зерттеуді қамтыды. Желінің үлкен бөлігі үздіксіз дәнекерленген рельске ауыстырылды, бұл ыстық жазда рельс бүгілуіне байланысты көптеген мәселелерге әкелді, бірақ ешкім зардап шекпеді, бірақ бірнеше дөңгелектер жолдан шықты. Балласты ұйықтардың соңына тығыздау әдістерінің, құнының және пайдасының бағасы жүргізілді. Металл шаршау туралы кең ауқымды зерттеулер жүргізілді, сондай-ақ ультрадыбыспен жарықтарды анықтау саласындағы пионерлік жұмыстар жасалды, бұл медициналық диагностикада да зерттелген кезде жасалды. Зерттеу бөлімі жасаған маңызды сигнализациялық жаңалықтарға қатты күйдегі араласу және Біріктірілген электрондық басқару орталығы кірді.

Реформалар мен жекешелендіру

1986 жылы бөлімнің қаржысы басқармадан операциялық бөлімдерге ауыстырылды. Осының нәтижесінде, таза зерттеулерден емес, мәселелерді шешуге басымдық берілді. 1989 жылы BR Research British Rail және басқа клиенттермен келісімшарт негізінде жұмыс істейтін жеке бірлікке айналды, сондай-ақ жекешелендіруге мүмкіндік ашылды. 1990-шы жылдарда British Rail жеке меншікке сатылғанда, Ғылыми-зерттеу бөлімі ("BR Research Limited" болып өзгерген) 1996 жылы AEA Technology компаниясымен сатып алынды. Соның нәтижесінде құрылған "AEA Technology Rail" бизнесі 2006 жылы тәуекелдік капитал компаниясына сатылып, DeltaRail Group атанды. Консалтингтік бөлім – Transmark, Халкроу компаниясына сатылып, Halcrow Transmark болып қайта аталды. Бөлімнің жұмысына қатысты материалдардың біршама ескі көрмесі Дерби индустриялық мұражайында сақталған.

Мұра

Ғылыми-зерттеу бөлімі BR-дің басқа бөлімдерімен дұрыс қарым-қатынасқа ие болмады және Харольд Уилсонның «технологияның қызу шағы» деген сөзінен туған көптеген жобалар сияқты, 1980-ші жылдардың басында жабылды. Бұл наразылықтың себебі – Ғылыми-зерттеу бөлімі қабылдаған теориялық және ғарыш саласындағы тәсілдермен салыстырғанда, BR-дің көп бөлігінің дәстүрлі тәсілі болды. Жұмысқа түлектерді алу, қызметкерлерді іштен даярлаудың орнына, де шиеленіс тудырды. Кейде бұл жағдай беймәлімдікке, тіпті ойсыздыққа ұласуы мүмкін. APT E локомотивіне орталықта, кабина ішінде бір жүргізуші орны берілді, осы кезде кәсіподақтар «екінші адамды» (бу машиналары дәуіріндегі машинист көмекшісін) жоғалтуға қарсы тұрды. Дюфилдке жасаған алғашқы сапарынан кейін APT E бір жыл бойы кәсіподақтар тарапынан тоқтатылды (бойкотталды). Дегенмен, оның көлік құралдарының динамикасы бойынша жүргізген эмпирикалық зерттеулерінің нәтижесінде бүгінгі күні жоғары жылдамдықты жүк және жолаушылар пойыздары пайда болды, оның ішінде InterCity 125 және InterCity 225. APT-ның еңкейту жүйесінің идеясы Pendolino құрамына енді, ал сигнализация және операциялық басқару зерттеулерінің нәтижелері Ұлыбритания теміржол жүйесінің көп бөлігінде қолданылуда.