Кіріспе

Француз мұхит кемесі 1927-1959 жж. SS Île de France – 1927 жылдан 1958 жылға дейін Еуропа мен Нью-Йорк арасындағы беделді трансатлантикалық бағытты жүргізген француздық сәнді мұхит кемесі. Ол Сен-Назерде Compagnie Générale Transatlantique (немесе CGT, сондай-ақ "Француз желісі" деп аталады) үшін салынған және Париж аймағындағы "L'Ile de France" деп аталатын жердің құрметіне аталған. 1926 жылы құрылысы аяқталған ол, 1927 жылдың 22 маусымында бірінші рейс сапарға шықты. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін салынған алғашқы ірі мұхит кемесі және дерлік толығымен қазіргі заманғы Art Deco стилінде безендірілген алғашқы кеме болды. Ол ең үлкен немесе ең жылдам кеме болмаса да, CGT салған ең әдемі безендірілген кеме деп есептелді, соғысқа дейінгі кезеңде жас, бай және сәнді элиталардың сүйікті кемесіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол қысқа мерзімге әскер тасымалдау кемесі ретінде пайдаланылды, ал барлық сәнді жабдықтары түрме кемесіне айналдыру үшін алынып тасталды. Соғыстан кейін Île de France қайтадан трансатлантикалық рейстерді жалғастырды. 1956 жылы ол Нантакет, Массачусетс штатының жанында болған апатты соқтығысқаннан кейін кемедегі жолаушыларды құтқаруға көмектесті. Оның соңғы ресми пайда болуы 1959 жылы Жапонияда бұзылуға күтіп тұрған кезде түсірілген "Соңғы сапар" фильміндегі рөлі болды. Кеме ішінара суға батырылды, актерлер суға батып бара жатқандай көріністерді түсірді. Кейін ол қайтадан суға шығарылып, бұзылды.

Құрылыс және іске қосу

Île de France 1912 жылғы қараша айында Compagnie Générale Transatlantique (CGT) және француз үкіметі арасындағы төрт кемелік келісімнің бір бөлігі болды. Келісім жолаушылар мен пошта тасымалдауға арналған кемелер салуды көздеді, алғашқы кеме аталды, екіншісі – Île de France. Бірінші дүниежүзілік соғыс құрылысты 1920-жылдарға дейін кешіктірді, «Париж» 1916 жылы суға түсірілді, бірақ 1921 жылға дейін пайдалануға берілмеді. 1925 жылы келінің салынуынан кейін, Île de France 1926 жылғы 14 наурызда Францияның батыс жағалауындағы Сен-Назер қаласындағы Ateliers et Chantiers de Saint Nazaire Penhoët (немесе Chantiers de Penhoët) кеме құрылыс шеберханасында суға түсірілді. Мыңдаған үкімет және компания қызметкерлері, жұмысшылар, баспасөз өкілдері және француз азаматтары оны құрметпен қарсы алды. Одан кейін 14 ай бойы жабдықтау жұмыстары жүргізілді; 1927 жылы кеме құрылыс шеберханасынан шығып, 29 мамырда теңіз сынақтарын бастады және 22 маусымда алғашқы сапарына аттанды.

Интерьер

1926 жылы CGT компания жаңа кемесін насихаттауға арналған алтын жалатылған кітапша шығарды. Суреттерде үлкен, сәнді, бірақ заманауи қоғамдық бөлмелер бейнеленген, онда әйелдер құс қанаттарын (ұшқыштарды) ұстап, темекі шегеді, ал жолаушылар кең жайылған күн палубасымен аралап жүреді. Интерьерді арт-деко стилінің негізін қалаушылардың бірі – архитектор Пьер Пату жобалаған. Осы уақытқа дейін кемелердің ішкі дизайнындағы бағыт, соның ішінде , , және , кемелердің барлығы өткеннің әртүрлі стильдерін көрсететін және құрлықтағы ең қымбат, жоғары сыныпты үйлерде немесе сарайларда кездесетін интерьерлерге ие болды. Ал «Иль-де-Франс» кемесі жаңалық әкелді: алғаш рет кемедегі жолаушылар бөлмелері өткен заманның сәндік стильдерін қайталау үшін емес, қазіргі заманның прогрессивті стилін көрсету үшін, бұрынғы кемелерде болмаған заманауилықпен жасалды. Бірінші сыныптың асханасының безендірілуі бұрынғы стильдерден өзгеше, қарапайым болды, олар сәндік элементтер мен егжей-тегжейлілік жағынан бәсекелестікке түсетін. Бірінші сыныптағы асхана сол кездегі барлық кемелердің арасында ең үлкені болды, ол үш палубаға дейін көтеріліп, кіреберісінде әсем баспалдақ орналасқан. Сәнді асханадан басқа, төрт қабатқа дейін жететін кең фойе, неоготикалық стильдегі шіркеу, оқ ату алаңы, сәнді спорт залы және тіпті кішкентай жолаушыларға арналған аттракцион да болды. Барлық кабиналарда, тіпті ең қарапайымдарында да, төсектер (көшеттер емес) орналасқан. Көптеген орындықтар да жаңа дизайнмен жасалды. Кейіннен ірі кеме компаниялары келесі жолаушылар кемелерін жоспарлағанда, көптеген жоспарлаушылар осы ерекше және тренд белгілеген француз кемесіне сапар шекті.

Қыздық сапары және ерте мансабы

Теңіздегі сынақтан өткен соң, 1927 жылғы 5 маусымда «Иль-де-Франс» өзінің туған порты Ле-Хаврға сапар шекті. Кемедегі арт-деко стилі бірден сенсация тудырды және келесі аптада баспасөздің жақсы пікірлері жарияланды. 1927 жылғы 22 маусымда «Иль-де-Франс» Ле-Хаврден Нью-Йоркке алғашқы сапарын бастады. Нью-Йоркке келгеннен кейін ол американдық БАҚ-тың зор назарына ілікті және мыңдаған адам жаңа кемені көру үшін докқа жиналды. Оның ресми сыйымдылығы 1786 жолаушыға арналған, бірақ оның қалыпты сыйымдылығы шамамен 1400 болды. Бірінші сыныпта 537 орынмен «Иль-де-Франс», «Париж» сияқты сәнге айналды. Капитан Жозеф Бланкарт және оның бас сақшысы Анри Виллар танымал тұлғаларға айналды. Осы сәнді кеменің үлесімен CGT 1928 жылды рекордтық табыспен аяқтады. Компанияның түсімдері алғаш рет миллиард франктан асты, оның жартысы Нью-Йорк рейсінен түсті, ол 90 000-нан астам жолаушыны тасымалдады. Оның танымалдылығы соншалықты жоғары болды, 1935 жылға қарай кеме басқа трансатлантикалық лайнерлерге қарағанда көбірек бірінші сыныпты жолаушыларды тасымалдады. Кеме әсіресе бай американдықтардың арасында танымал болды. Ол жастардың, сәнділердің және атақтылардың сүйікті кемесіне айналды. Бірақ олар оны жылдамдығы үшін емес, 1914 жылғы «Аквитания» сияқты жылдам және одан үлкен емес болғандықтан таңдады. 1936 жылы Фред Астер мен Джинджер Роджерс орындаған «A Fine Romance» әнінде «Сізді «Иль-де-Франс» сияқты жерге қондыру қиын» деген сөздермен мәңгілікке қалады. «Иль-де-Франс» әлемдегі ең жылдам кеме болмаса да, ол Еуропа мен АҚШ арасындағы ең жылдам почта жүйесін енгізуге қысқа мерзімге мүмкіндік берді. 1928 жылдың шілдесінде кеме 200 миль қашықтықта ұшқан екі CAMS 37 ұшақ қайығымен сынақ жүргізу үшін кеменің кормасына су ұшағы катапульты орнатылды, бұл почта жеткізілу уақытын бір күнге қысқартты. Алайда бұл тым қымбатқа түсті, 1930 жылдың қазан айында катапульта алынып, қызмет тоқтатылды. 1935 жылы «Иль-де-Франс» пен «Париж» кемелеріне жаңа «суперлайнер» қосылды. Осы үш кеме арқылы CGT Солтүстік Атлантикада жүретін ең үлкен, жылдам және сәнді кемелерге ие болғанын мақтан тұтты. Бірақ бұл ұзаққа созылмады, және екі оқиға CGT-нің жаңа өркендеуіне нүкте қойды. Біріншісі 1939 жылдың 18 сәуірінде болды, ол кезде «Париж» Ле-Хавр портында өртеніп кетті. Екіншісі 1939 жылдың 1 қыркүйегінде нацистік Германия Польшаға басып кірген кезде болды, бұл Екінші дүниежүзілік соғысты бастады және азаматтық (әскери емес) трансатлантикалық қатынасты тоқтатты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

"Иль-де-Франс" соғыс жарияланғанға дейін Франциядан соңғы азаматтық кеме болып шықты. Ол 1939 жылдың 3 қыркүйегінде таңертең Ле-Хавр портынан Франция мен Ұлыбритания Германияға соғыс жарияламас бұрын бірнеше сағат бұрын аттанды. (Соғыс кезінде Еуропадан соңғы кеме 1940 жылдың мамыр айында Бордодан Оңтүстік Америкаға кеткен "Жамайка" лайнері болды). "Иль-де-Франс" 1777 жолаушыны тасымалдады, бұл әдеттегіден 400-ге артық еді. Көптеген жолаушылар американдықтар болды, олардың көпшілігі соғыс басталмас бұрын Францияны қалдыруға асығысқан туристер еді. Саяхат барысында жолаушылар тығыздықтан ғана емес, кеме шамдары өшіріліп жүзіп кеткендіктен, іс-әрекеттері де шектелді. Кеме Нью-Йорк портына жеткеннен кейін, ол жолаушылар лайнері ретіндегі қызметін уақытша тоқтатты. Француздар кемені өз еліне қайтаруға құлшынбағандықтан, оны он буксирмен Стейтен-айлендке сүйреп әкеліп, 30 000 долларлық арнайы тереңдету жұмыстарынан кейін тіктеді. Оның 800 адамнан тұратын экипажы бес айға жуық уақытқа дейін 100 күзетшіге дейін азайтылды. 1940 жылдың наурыз айында, британдық Әскери-теңіз министрлігінің басқаруымен, кемеге 12 000 тонна әскери жабдық, суасты кемелеріне арналған май, танктер, оқ-дәрілер және ашық палубаға орналастырылған бірнеше жиналмаған бомбалаушылар тиелінді. 1940 жылдың 1 мамырында сұр және қара түстерге боялған күйінде ол Еуропаға аттанды. Одан кейін ол Сингапурге сапар шекті, онда Францияның құлауынан кейін британдықтар ресми түрде оны басып алды. 1941 жылы ол Нью-Йоркке оралды және солтүстік-шығыстан әскер тасымалдау рейс тегін жасады, мысалы, 1944 жылдың 14 ақпанында Галифакс, Нова-Шотландиядан Гринок, Шотландияға 814-ші танкке қарсы батальонды және басқа да әскерлерді тасымалдады. 1942 жылдың қазан айында "Иль-де-Франс" Оңтүстік Африканың Порт-Элизабет қаласындағы Шарль-Малан пирсіне іргелесіп тоқтады. Ол "селедка сияқты толығымен қабықтан сызылды" – жиһаз, люстралар, кілемдер, бекіткіштер және жүздеген шаршы метр сирек және әдемі панельдер алынып тасталды. Содан кейін жұмысшылардың шағын тобы кемені әскери тұтқындар лагері ретінде жабдықтады, кеме Солтүстік Африкадан әскери тұтқындарды әкелуге дайындалғанда "палубаларынан тікенді сымдар өсіп, оның әдемі сызықтарын бұрмалап" көрсетті. Жұмыстар 1943 жылы аяқталды.