Артиллериялық оқ-дәрілер және олардың түрлері

Кіріспе

Артиллериялық жарықшар

Екі мақсатты жетілдірілген конвенциялық оқ-дәрі (DPICM) – артиллериялық немесе жер-жерге зымырандық жарықшар, оның мақсатты нысанадан оңтайлы биіктікте және қашықтықта субмуницияларға жарылуына мүмкіндік беру үшін жасалған, бұл тығыз аумақты қамтуға арналған. Субмунициялар бронетехникаға қарсы күресу үшін формаланған зарядтарды, ал жеке құрамға қарсы күресу үшін сынықтарды пайдаланады, сондықтан олар "екі мақсатты" деп аталады. Кейбір субмунициялар кешіктірілген әрекет ету үшін немесе қозғалысты шектеу үшін (миналар) жасалған болуы мүмкін. Осы типтегі оқ-дәрінің әуеден жерге түсетін түрі кластерлік бомба ретінде жақсы белгілі. 100-ден астам ел Кассеталық оқ-дәрілер туралы конвенция бойынша оларды қолдануға тыйым салған.

АҚШ-тың DPICM снарядтары

+ Жауынгерлік тиімділікті салыстыру (Вьетнам) Стандартты 105 мм 155 мм 203 мм Атылған оқтар 7079 3465 149 Оқтар / жойылған 31.6 13.6 16.6 ICM 105 мм 155 мм 203 мм Атылған оқтар 1121 772 153 Оқтар / жойылған 2 1.7 0.8 DPICM снарядтарын әзірлеу жұмыстары 1950 жылдардың аяғында басталды. Алғашқы 105 мм M444 снаряды 1961 жылы қолданысқа енгізілді. Оның суббоеприпастары қарапайым, жеке құрамға қарсы секіретін гранаталар (ICM) болды. M444 снарядының өндірісі 1990 жылдардың басында тоқтатылды. Нағыз DPICM – 1970 жылдары өндірілген 155 мм M483 болды. 1975 жылға қарай, оның жақсартылған нұсқасы – M483A1 қолданысқа түсті. Снаряд 88 М42/М46 гранатасына ұқсас, екі мақсатта қолданылатын суббоеприпастарды тасымалдады. 155 мм M864 снаряды 1987 жылы өндіріске енгізілді және снарядтың ұшу қашықтығын арттыратын базалық қан кету тетігіне ие болды, бірақ ол әлі де M42/M46 гранаталарын тасымалдады. Базалық қан кету механизмі суббоеприпастардың санын 72-ге дейін азайтты. 2003 жылы M42/M46 гранаталарын өзін-өзі жоятын сақтандырғыштармен жабдықтау жұмыстарына қаражат бөлінді, бұл бастапқыда жарылмаған, бірақ кейін ұстағанда жарылуы мүмкін "бұзық" суббоеприпастардың мәселесін азайтуға бағытталған. 105 мм снарядтары бойынша жұмыстар 1990 жылдардың соңында M80 суббоеприпары негізінде басталды. Соның нәтижесінде екі снаряд жасалды: M915, M119A1 жеңіл буксирленетін гаубицасымен қолдануға арналған, және M101/M102 гаубицалары үшін жасалған M916. М509А1 М483А1 М864 М915 М916 М444 Калибрі мм 203 155 155 105 105 105 Қызметке кірген жылы 1975 1987 1998 (?) 1998 1961 (өндірісі 1990 жылдардың басында аяқталды) Қашықтығы км 5.4–23.4 ?–17 ?–30 10–14 3–11 ?–11.5 Жүктеме 180 × M42 64 × M42 24 × M46 48 × M42 24 × M46 42 × M80 42 × M80 18 × M39 (M444E1 M36 қолданды) Снаряд салмағы (сақтандырғышы бар) кг 94 (шамамен) 46.5 47 (шамамен) 14.97 Ұзындығы (сақтандырғышы бар) мм 1115 937 899 371.9

Болашақ

Суық соғыс кезінде сатып алынған көптеген оқ-дәрілер әскери резервке қойылды. 2014 жылға қарай, олардың көптегені пайдалы өмірінің соңына жетіп, қымбатқа түсетін жою процесін қажет етті. Ескірген және тұрақсыз болған жарылғыш бөліктерді бөліп алу қажет. Оқ-дәрілерді жарылғыш заттармен қайта толтырып, оларды арзан оқу оқ-дәрілері ретінде қайта пайдалануда. Мұндай оқ-дәрілердің бірі – M1122, ол DPICM оқ-дәрілерінен алынған қайта өңделген корпустардан жасалған, жарылғыш заттарының бір бөлігі бетонмен ауыстырылған. Оқу оқ-дәрісі ретінде M1122 стандартты M795 жарылғыш оқ-дәрісіне қарағанда жеті есе аз жарылғыш күшке ие, бірақ құны үш есе арзан. АҚШ армиясы DPICM-ді Баламалы Жарылғыш Бағдарламасы (AWP) арқылы алмастыруды жоспарлап отыр. AWP жарылғыш бөліктері материалдық және тірі күш нысаналарына қарсы бірдей немесе одан да күшті әсер етеді, сонымен қатар жарылмаған оқ-дәрілерді қалдырмайды. Бағдарламаны Lockheed Martin және Alliant Techsystems компаниялары әзірлеуде. Бірінші AWP ракеталарына 2015 жылдың қыркүйегінде тапсырыс берілді. 2023 жылдың 7 шілдесінде АҚШ Украинаға DPICM оқ-дәрілерін жеткізілетінін хабарлады. Бұл қару жүйесі HIMARS және 155 мм снарядтарында қолданылуы мүмкін. Президент Байден бұл шешімді «украиндердің оқ-дәрісі таусылып барады» деп түсіндірді. Қорғаныс министрінің саясат жөніндегі орынбасары Колин Х. Кал журналистерге Украинаға DPICM қажет екенін айтты. Ресейдің қорғанысы Украинаның шабуылын қиындырып жатыр, себебі ресейліктердің алты ай бойы бекініске кіруге уақыты болды. Олардың қолданылуы АҚШ-тың 155 мм бірлік жоғары жарылғыш снарядтарының қорына түсетін қысымды да азайтады, мысалы HIMARS және M982 Excalibur, бұл снарядтардың отандық өндірісіне сұранысқа жете алуға мүмкіндік береді. Кал сондай-ақ DPICM стандартты оқ-дәрілерге қарағанда, траншеялар сияқты ресейлік қорғаныс құрылыстарына қарағанда кеңірек аумаққа таралуы мүмкін екенін мәлімдеді. Пентагонның атын атамаған бір шенеунігі бұл оқ-дәрілердің санын «жүздеген мың» деп бағалады. Күтілетін сәтсіздік деңгейі 2,35%-дан төмен. Калдың сөзіне қарағанда, ресейлік кассеттік оқ-дәрілердің сәтсіздік көрсеткіші 30-40% құрайды. Украина оларды азаматтық аумақтарда қолданбайтынына және қолданған жерлерін белгілейтініне кепілдік беруге міндетті болды. 10 шілдеде Корольдік Біріккен Қызметтер Институты (RUSI) Вьетнам соғысындағы кассеттік оқ-дәрілерді қолдану туралы зерттеу жариялады. АҚШ армиясының сол соғыстағы зерттеулері көрсеткендей, бір жау әскерін өлтіру үшін шамамен 13,6 жоғары жарылғыш снаряд қажет болған. DPICM атқан снаряд жау әскерін өлтіру үшін орташа есеппен 1,7 снарядқа ғана мұқтаж болды, бұл оны стандартты жарылғыш снарядтарға қарағанда сегіз есе тиімді етеді. Бейбіт уақыттағы сынақтарда кассеттік оқ-дәрілер көліктерге қарсы 60 есе тиімді болды. RUSI мысал ретінде окопты келтірді, жарылғыш снарядтың тікелей соққысы жарылыс орнының көз алдындағы аумақта сынықтарды таратуы мүмкін. Бұл сондай-ақ 155 мм артиллериялық қару жүйелерінің ұңғыларының тозуын азайтады. 12 шілдеде оңтүстік майданға орналастырылған украиндық Таврия әскери секторының қолбасшысы, бригад генерал Александр Тарнавский CNN телеарнасына 7 шілдеде АҚШ уәде еткен кассеттік оқ-дәрілерді алғанын хабарлады. Ресей-Украина соғысы барысында Германия, Франция және Ұлыбритания сияқты 2008 жылғы Кассеттік Оқ-дәрілер туралы конвенцияға қол қойған кейбір НАТО мүшелері наразылық білдірді. Алайда Украина да, АҚШ та бұл келісімге қол қойған жоқ. Эстония, Финляндия, Грекия, Латвия, Польша, Румыния және Түркия сияқты бірнеше басқа НАТО мүше мемлекеттері де осы келісімге қол қоймады, Ресей де. Human Rights Watch хабарлағандай, қазірдің өзінде ұрыс алаңында кем дегенде 10 түрлі кассеттік оқ-дәрі қолданылуда, оның ішінде КСРО қару-жарақ қорынан қалған оқ-дәрілер, сондай-ақ 2014 жылдан бері Ресейдің кассеттік оқ-дәрілерді қолдануы. Түркияның бұрын Украинаға басқа типтегі кассеттік оқ-дәрілерді жеткізгені туралы хабарлар бар, бірақ бұл ресми түрде жоққа шығарылды. 14 тамызда украин әскерлері Донецк облысындағы Урожайдан түсірілген әуе суретін жариялады. Екі видеода қалада қалған ресейлік күштердің атыс астында шегініп жатқаны көрінеді, ал украиндықтар олардың жолына DPICM-ді орналастырды. Forbes жазушысы Дэвид Экс бұл оқиғаны «қырғын» және «қанды шолу» деп сипаттады, себебі украиндық артиллерия бақылаушылары ресейліктердің шегінуін ашық күнде көре алды, ал ресейлік жаяу әскерлері танк немесе басқа да техникалармен қолдау таппады. Ресейліктердің қолдаудың жоқтығы мен орындалмаған шегінуінің нәтижесіне байланысты Экс ресейлік әскери блогерлерді келтірді, олар «жаяу әскерді қолдау үшін танктерді жібермеген 37-ші мотоатқыштар бригадасын» және «бригада сарбаздарының мас болғанын» кінәлады.

Large quantities of munitions bought during the Cold War were put into war reserve stockpiles. As of 2014, many were reaching the end of their useful life and required disposal, an expensive process. The warheads, which are now old and less stable, must be extracted. The shells are being refilled with explosives, recycling them for use as inexpensive training ammunition. One such round is the M1122, built from recycled shell casings from DPICM rounds that have some explosive filling replaced with concrete. As a training round, the M1122 has one seventh the explosive impact at one third the cost of a standard M795 high explosive shell. The U. S. Army is seeking a replacement of DPICMs from the Alternative Warhead Program (AWP). The AWP warheads have an equal or greater effect against materiel and personnel targets, while leaving no unexploded ordnance behind. The program is being developed by Lockheed Martin and Alliant Techsystems. The first AW rockets were ordered in September 2015. On July 7, 2023, the US announced that it would supply DPICM munitions to Ukraine. The weapon system could be used in both HIMARS and 155 mm shell projectiles. President Biden justified the move by saying "the Ukrainians are running out of ammunition”. Colin H. Kahl, Under Secretary of Defense for Policy, told reporters that DPICMs were needed by Ukraine. Russian defences are making Ukraine’s offensive “hard sledding, because the Russians had six months to dig in.” Their usage also takes pressure off of US stockpiles of 155 mm unitary high explosive rounds, such as those by HIMARS and the M982 Excalibur, allowing domestic production of these rounds to catch up to demand. Kahl also claimed that DPICMs can “scatter over a wide[r] area” than standard rounds, including Russian defences such as trenches. An unnamed Pentagon official put the figure of these rounds at “hundreds of thousands”. The expected fail rate is less than 2.35%. Kahl claimed that Russian cluster munitions have a fail rate of 30 40%. Ukraine has had to enter into guarantees not to use them in civilian areas and to mark areas where they have been used. On 10 July, Royal United Services Institute or RUSI released a study citing the use of cluster munitions from the Vietnam War. United States Army studies from that war showed that it takes approximately 13.6 high explosive shells for each enemy soldier killed. A shell firing DPICMs relied on average only 1.7 shells to kill an enemy soldier making it eight times as effective in producing casualties as standard high explosive projectiles. In peacetime testing against vehicles, cluster munitions were 60 times as effective. RUSI used an example of a trench, a direct hit by a high explosive round will spread shrapnel "within line of sight of the point of detonation". This also reduces the wear and tear on the barrels of 155 mm artillery weapons systems. On 12 July, Brigadier General Oleksandr Tarnavskyi, the commander of the Ukrainian Tavriia military sector deployed in the southern front, told CNN that they had received the cluster munitions pledged by the United States in 7 July. During the course of the Russo Ukrainian War, objections have been raised by some NATO members which have signed the 2008 Convention on Cluster Munitions, including Germany, France and the United Kingdom. However neither Ukraine nor the USA have signed the agreement. Several other NATO member states, including Estonia, Finland, Greece, Latvia, Poland, Romania, and Turkey, are also not signatories of this agreement, nor is Russia. Human Rights Watch has reported that at least 10 types of cluster munitions are already being used on the battlefield, including munitions which were left over from USSR weapons stockpiles, and including the use of cluster munitions by Russia since 2014. It is reported, though officially denied, that Turkey has provided other types of cluster munitions to Ukraine in the past. On 14 August, Ukrainian forces released drone footage from Urozhaine, in Donetsk Oblast. The two videos appear to show the remaining Russian forces in the town retreating under fire, as the Ukrainians deploy DPICMs in their path. Forbes writer David Axe has described the resulting scene as "murder" and a "bloodbath", given that Ukrainian artillery spotters were afforded an unobstructed view of the Russian retreat in the clear light of day, and the retreating Russian infantrymen were completely unsupported by tanks or other vehicles. Regarding this lack of support and the outcome of the poorly executed Russian retreat, Axe cites Russian military bloggers who blame the carnage on “the 37th Motor Rifle Brigade for failing to send tanks to support the infantry”, as well as “brigade troopers [who] were drunk”.