Кіріспе

1920 жылы Батыс Вирджиния штатының Матеван қаласында болған атыс

Матеван шайқасы (немесе Матеван қырғыны) – Батыс Вирджинияның оңтүстігіндегі Минго округі мен Покахонтас көмір кеніші ауданындағы Матеван қаласында 1920 жылдың 19 мамырында жергілікті көміршілер мен олардың жақтастары мен Болдуин-Фелтс детективтік агенттігі арасында болған атыс. Қайтыс болғандардың арасында агенттіктің негізін қалаушының екі бауыры және кәсіподақты қолдаған Матеван қаласының мэрі Кэбелл Тестерман болды.

Тарих

Стоун Маунтин Көмiр компаниясының қызметкерлерi, Baldwin-Felts детективтiк агенттiгiнiң тобы №29 таңертеңгi поезбен қала сыртындағы Стоун Маунтин Көмiр лагерiнде тұратын отбасыларды шығаруға келді. Детективтер бiрнеше үйден шығарып тастады, содан кейiн "Уриас" қонақ үйiнде кешкі ас тамақтанды да, астың соңында Блюфилдке, Батыс Вирджинияға сағат бес поезбен қайту үшiн поезд станциясына беттедi. Детективтер поезд станциясына бара жатқанда, Матеван қаласының полиция бастығы Сид Хатфилд тоқтатты, ол Минго округi шерифінен тұтқындау ордерi бар екенiн мәлiмдедi. Тьюг өзенi аңғарында туған Хатфилд, Батыс Вирджинияның оңтүстік көмiр кендерiнде UMWA ұйымын құруға тырысқан кеншiлердi қолдады. Детектив Альберт Фелтс және оның iнiсi Ли Фелтс Сид Хатфилдтi тұтқындауға арналған өздерiнiң ордерлерiн көрсеттi. Тексерiс жүргiзген кезде Матеван қаласының әкiмi Кэбелл Тестерман бұл жалған екенiн айтты. Детективтер бiлмейтiн, олар қарулы кеншiлермен қоршалып алған едi, олар Мате көшесi бойындағы дүкендердiң терезiлерiнен, есiктерiнен және шатырларынан жақыннан бақылап отырды. Бiрiншi оқты кім атқандығы туралы мәлiметтер әртүрлi, ал одан кейiн болған атыс салдарынан жетi детектив және үш қала тұрғыны, соның iшiнде Фелтс бауырлары мен Тестерман қаза тапты. Кеншiлер мен олардың қолдаушылары бұл шайқасты Болдуин-Фелтс детективтерiне тигiзген зиян үшiн мақтап, құттықтады. Бұл оқиға, алты жыл бұрын Колорадодағы Ладлоу трагедиясымен бiрге, кеншiлер құқығы үшiн күресте маңызды бұрылыс болды.

Көмір өндірушілер

Сол кезде Американың Біріккен шахтерлер одағы Джон Л. Льюисті президенттік лауазымға сайлаған еді. Осы кезеңде шахтерлер қауіпсіз емес және қиын жағдайда ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеді, ал жалақылары төмен болды. Қиындықтарды арттыра түскені, Stone Mountain Coal Company компаниясы көмірлік талонды пайдаланды, себебі осы талонды компанияның өз дүкендерінде сатылатын тауарларға ғана қолдануға болады еді. Матеван шайқасынан бірнеше ай бұрын елдің басқа аймақтарындағы шахтерлер одағы ереуілге шығып, еңбекақыларын 27 пайызға арттырды. Льюис аймақ өзгеріске дайын екенін түсінді және Оңтүстік Аппалахиядағы көмір кендерін ұйымдастыруды жоспарлады. Одақ өздерінің ең жақсы ұйымдастырушыларын, соның ішінде әйгілі Мэри Харрис "Ана" Джонсты жіберді. 1920 жылдың көктемінде одақтың тізіміне шамамен 3000 адам тіркелді. Олар кәсіподақ билеттеріне ауылдық шіркеуде қол қойды, бұл олардың жұмысын жоғалтуы мүмкін екенін және көп жағдайда үйлерінен айырылуы мүмкін екенін білді. Көмір компаниялары шахтерлердің өмірінің көптеген жақтарын бақылап отырды. Stone Mountain Coal Corporation компаниясы жаппай жұмыстан босату, мазақтау және үйден қуу арқылы қарсы тұрды.

Матеван қаласы

1895 жылы құрылған Матеван – бірнеше сайланған шенеунік ғана бар кішкентай тәуелсіз қалашық болатын. Ол кезде қала әкімі Кэбелл Тестерман, ал полиция бастығы Сид Хатфилд еді. Екеуі де компанияның жоспарларына бағынбады және кеншілердің жағына шықты. Өз кезегінде, Stone Mountain Coal Corporation өздерінің күзетшілерін жалдады – Балдуин-Фелтс детективтік агенттігі, кеншілер бұл агенттікті "Балдуин қарақшылары" деп атады. Оларды компанияға тиесілі үйлерден кеншілер мен олардың отбасыларын шығарып жіберу үшін жалдаған еді. Осының салдарынан жүздеген кенші отбасы 1920 жылдың көктемін шатырларда өткізді. Шатырлардың жиынтығы Стони Маунтин Камп шатырлар лагері деп аталды.

Шайқас

Ұрыс күні Болдуин-Фелтс қызметкерлерінің тобы Матеван қаласының жанындағы тау-көмір лагерінде тұратын отбасыларды шығару үшін келді. Шериф және оның орынбасары Фред Бурграф қиындық сезіп, Болдуин-Фелтс детективтерімен теміржол станциясында кездесті. Үйден қуу туралы жаңалық тез қалаға тарады. Сид Хэтфилд Фелтске жақындағанда, Фелтс Хэтфилдке ордер тапсырды, ол ордер Батыс Вирджиния штаты, Минго округі, Магнолия округінің әділет судьясы Р.М. Стаффордтан Хэтфилдті, Бас Боллды, Тони Уэббті және басқаларды қамау үшін шығарылған еді, және бұл ордер Альберт К. Фелтске орындау үшін берілді. Бурграфтың ұлы детективтердің чемодандарында автоматтары бар екенін хабарлады. Хэтфилд, Бурграф және қала әкімі Кэбелл Тестерман детективтермен Чемберс аппараттық дүкенінің алдында кездесті. Сөйтіп Альберт Фелтс пальтосының қалтасынан оқ атып, Тестерманды жаралы қылды, содан кейін Сид Хэтфилдке иығынан оқ атып, бірден кенші Тот Тинслиді өлтірді. Осы сәтте Сид Хэтфилд оқ атып, Альберт Фелтсті өлтірді. Жеті агентті өлтірген кеншілердің ісі 1921 жылдың 26 қаңтарында басталды және 1921 жылдың 19 наурызында барлық айыпталушылар барлық айыптардан ақталды. Кейбір адамдар Сид Хэтфилд қала әкімі Тестерманды өлтірген алғашқы оқты атқан, себебі ол әкімнің әйелі Джессиге ғашық болған деседі. Бұл сенім Сид пен Джессинің мамырдың 19 күнгі атыс-шабуылдан кейін он екі күннен соң үйленгенімен күшейді. Том Фелтс, Фелтстердің соңғы ағасы, Сид Хэтфилд пен оның адамдарын айыптау үшін дәлелдер жинауға жасырын агенттерді жіберді. Альберт Фелтстің өліміне қатысты Хэтфилд пен тағы 22 адамға қарсы айыптар алынып тасталғаннан кейін, Болдуин-Фелтс детективтері 1921 жылдың 1 тамызында Уэлч қаласындағы Макдауэлл округі сотының алдында Хэтфилд пен оның орынбасары Эд Чемберсті өлтірді. Айыптары жоққа шығарылмаған барлық айыпталушылар ақталды. Бір айдан соң штаттың кеншілері Чарльстонда жиналды. Олар оңтүстік көмір кенішін ұйымдастыруға одан да бекем ниеттенді және Логан округіне қарай жорыққа шықты. Жол бойы мыңдаған кеншілер оларға қосылды, нәтижесінде Блэр тауы шайқасы деп белгілі болған оқиға туды. Болдуин-Фелтс детективтік агенттігінің штаб-пәтері Уриас қонақ үйінде орналасқан еді және 1992 жылдың желтоқсанында өртенді. Матеван тарихи ауданы 1993 жылдың 27 сәуірінде Ұлттық тарихи орындар тізіміне қосылды.

Медиада

Бұл шайқас 1987 жылы Джон Сейлс түсірген "Матеван" фильмінің сюжеті болды. Сид Хэтфилд "Smilin’ Sid" атты нұсқаусыз фильмде бейнеленген, ол Сид Хэтфилдті батыр ретінде көрсетіп, кенішшілер одағының лагерьлерінде көрсетілді. Жан Батлоның 2000 жылғы "Тug буксирінің қорқынышы" пьесасы осыдан кейін болған зорлық-зомбылық оқиғаларын қамтиды. Бұл шайқас Гленн Тейлордың 2008 жылғы "Тренчмут Таггарттың балладасы" романында да суреттелген. Кітапта, Аль Фелтсті Сид Хэтфилдке қаруын көтергенде Тренчмут Таггарт атып өлтіреді. Содан кейін Фелтс қала әкімі Тестерманды қатен өлтіріп алады. Тренчмут сондай-ақ Ли Фелтсті де атып өлтіреді. Бұл шайқас Эрик Флинттің "1632" ғылыми-фантастикалық романында, оның "От шеңбері" сериясының бастапқы нүктесінде маңызды орын алады.