Кіріспе

В. Х. Ауденнің өлеңі "Musée des Beaux Arts" (француз тілінде "Көркем өнер мұражайы") – В. Х. Ауденнің 1938 жылғы желтоқсанда Кристофер Ишервудпен бірге Бельгияның Брюссель қаласында болғанда жазған 23 тармақты өлеңі. Алғаш рет Джон Леманн бас редакторлық еткен модернистік "New Writing" журналының 1939 жылғы көктемгі санында "Palais des beaux arts" ("Көркем өнер сарайы") деген атаумен жарияланды. Содан кейін ол 1940 жылы Нью-Йорктегі "Random House" баспасынан шыққан "Another Time" ("Басқа уақыт") атты өлеңдер жинағына енді, одан кейін төрт ай өткен соң лондондық "Faber and Faber" баспасынан ағылшын тіліндегі нұсқасы жарық көрді. Өлеңнің атауы Брюссельде орналасқан Бельгия Корольдік Көркем өнер мұражайларының француз тіліндегі атауынан алынған. Мұражай ерте Голланд суреттерінің жинағымен әйгілі. Ауден мұражайға барғанда өлеңнің екінші тармағында айтылған "Ескі шеберлердің" көптеген суреттерін көрген болар еді, соның ішінде сол кезде Питер Брейгельдің еңбегінің түпнұсқасы деп есептелген Икардың құлауы да бар еді.

Қысқаша мазмұны

В. Х. Оденнің "Көркем өнер мұражайы" атты туындысы бір нақты сурет арқылы адамзаттың азап-қайғыға ұшырауының әсерін бейнелейді. Оденнің бос өлеңі екі бөлімге бөлінген, алғашқысы "азап" және "қасіретті шейіт болу" сахналарын сипаттайды, олар біздің күнделікті тіршілігімізге сирек үңіліп, көңіл бұрады: "Біреу тамақ ішіп, терезені ашады немесе жай ғана шаршаңқы түрде қадам басады". Өлеңнің екінші жартысы поэзиялық экфразис тәсілі арқылы Брюгельдің суреті саналған, бірақ қазіргі таңда жоғалған туындының ерте көшірмесі ретінде қарастырылатын "Икардың құлауымен пейзаж" (шамамен 1560 жылдар) суретіне сілтеме жасайды. Оденнің сипаттауы бізге осы нақты сәтте және басқалардың алыстағы адамның азап-қайғысына бейжай қарауының көрінісін, олар үшін маңызсыз нәрсеге "барлығының апаттан қалай ақырын бұрылып, жасыл түске енген ақ аяқтарының жоғалып кетуін" көзге елестетуге мүмкіндік береді. Бұл апат – Икардың күнге тым жақын ұшып, балауыз қанаттарын ерітіп құлауынан туған оқиға. Оден өлеңінде ұзын және ретсіз жолдармен, ырғақпен және қарапайым тілмен ("иттер өз иттік өмірімен жалғастырады") ғана емес, сонымен қатар "Азап туралы" жалпы мысалдар мен мифтік баланың теңізге құлауының нақты мысалы арасындағы тепе-теңдікке қол жеткізеді. Оденді зерттеушілер мен өнер тарихшылары өлеңнің бірінші бөлігі Брюгельдің кем дегенде екі қосымша суретіне сүйенетінін айтады. Бұл анықтамалар картиналардағы егжей-тегжейлер мен Оденнің тілі арасындағы толыққанды сәйкестік емес, бірақ олай болса да әсерлі байланыстар сериясына негізделген. Дегенмен, ешқайсысында дәстүрлі мағынада "шейіт болу" бейнеленбеген, бұл басқа туындылар да еске түсірілгенін болжайды. Брюгельдің суреттері Ауденнің жолдарымен байланысты болып көрінетін ретпен төменде ұсынылған.

Мәдени мұра

Ауден осы өлеңді жазғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Уильям Карлос Уильямс осы картина туралы, сондай-ақ ұқсас тақырыпта "Икар құлауымен пейзаж" атты өлең жазды. Бұл өлең мен "Икар құлауымен пейзаж" картинасы 1976 жылғы Дэвид Боуидің "Жерге құлаған адам" фильмінің 22-ші минутында бірге көрсетіледі.