Кіріспе

Кеңес Одағы үшін американдық тыңшы

Джоэл Барр (1 қаңтар 1916 – 1 тамыз 1998), сондай-ақ Иозеф Вениаминович Берг және Джозеф Берг, кеңестік атомдық тыңшылар желісінің мүшесі болды.

Өмірбаян

Джойл Барр Нью-Йорк қаласында украиналық еврей иммигранттарының отбасында дүниеге келді. Ол Джулиус Розенбергпен бірге Нью-Йорк қалалық колледжінде оқыды, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нью-Джерси штатының Монмут фортындағы АҚШ Армиясының Сигнал корпусы зертханаларында Розенберг пен Альфред Сарантпен бірге жұмыс істеді.

Мансап

1940 жылы шілдеде Нью-Джерси штатының Монмут фортындағы Армияның Сигнал корпусының инженерлік зертханалары Баррды электр инженеры ретінде жұмысқа алды. Джулиус Розенберг екі айдан кейін корпусқа кіші инженер болып орналасты.

Шымкенттік шұғыл

1941 жылы оларды Жакоб Голос кеңес тыңшылары ретінде тартты. Баррдың кодовое аты Метр еді. Олар өз кезегінде Альфред Сарантты желіге қосылуға көндірді. Александр Феклисовтің сөзіне сүйенсек: Жоел мен Альфред жақын дос болып, көп уақытын бірге өткізген. Саранттың жасырын агент болуға қабілетті екенін мойындауым керек; ол сақтықпен, бірақ нық қадаммен, прогрессивті ойлармен толы жас жігіт еді. Бірақ оны жұмысқа алудан бұрын, ол сынақтан өтуі тиіс еді. Барр Саранттан өзіне жеке қажет болған құпия құжаттарды алуын сұрады. Альфред досына көмектесуге кешікпеді, ал осы уақытта Орталық шынайы ниетпен жасалған қадамды мақұлдады. Баррды Розенберг тыңшылыққа алған. Ол өз кезегінде Сарантты тартты, екеуі бір пәтерде тұрып, КГБ-нің жедел офицері Александр Феклисовтың рұқсатымен команда ретінде жұмыс істеді. Феклисов осы екеуін топтың ең өнімді мүшелері деп есептеді. Барр мен Сарант екеуі де электр инженерлері болып білім алды және әскери радарларда жұмыс істеді. Баррдың коммунист екені контрразведка арқылы анықталды және ол жұмыстан босатылды. Содан кейін ол Сарантпен бірге Western Electric компаниясында жұмысқа орналасып, жоғары құпия радарлық нысана құрастыруда жұмыс істеді. Барр мен Сарант КСРО-ға 100-ден астам қару-жарақ жүйесін сипаттаған 9 мыңнан астам беттік құжаттарды тапсырды. Соғыс аяқталғаннан кейін екеуі Сарант зертханасын құрды және қорғаныс келісімдерін іздеді, бірақ компания көп ұзамай банкротқа ұшырады, содан кейін олар жолдары айырылды. Барр 1946 жылдың соңында Sperry Gyroscope компаниясында құпия әскери радар жүйелерімен айналысты, бірақ 1947 жылы АҚШ Әуе күштері оған қауіпсіздік рұқсатын бермегендіктен жұмыстан шығарылды.

Қатысушыдан шығу

Барр кейін Еуропаға көшіп, Швецияда инженерлік мамандықты және Парижде Оливье Мессианмен музыка композициясын оқыды. Дэвид Грингласс тұтқындалғаннан кейін бір күн өткен соң Барр Париждегі пәтерінен жоғалып кетіп, өзінің мүліктерін алып кетпей Чехословакияға қашты. КГБ оған жаңа жеке басын берді; қалған өмірі бойы Барр Джозеф Берг деген атпен танылды. 1951 жылдың жазында Барр Сарантпен және Сарант қашып кеткен әйелі Кэрол Дейтонмен кездесті. Барр мен Сарант, Филип Старос деген атпен Прагаға қоныс аударды, онда олар Кеңес блогында жасалған алғашқы автоматтандырылған әуе шабуылына қарсы қаруды жобалау жөніндегі табысты жұмысты басқарды, бұл қару 1980 жылдарға дейін шағын өзгерістермен қолданылды.

Зеленоград қаласы

1956 жылы екеуі Ленинградқа көшіріліп, әскери электроника ғылыми-зерттеу институтының басшылығына тағайындалды және кеңес номенклатурасының мүмкіндіктерінен пайдаланды. 1962 жылдың мамыр айында Кеңес Одағының премьер-министрі Никита Хрущев олардың институтына сапар шегіп, микроэлектроникаға толық арналған жаңа қала құру жоспарымен келісті. Зеленоград қаласы Мәскеудің шетінде салынды, ал Сарант 20 000-нан астам инженер мен ғалымға басшылық ететін директордың орынбасары болып тағайындалды. Хрущевтің қызметтен алынуына байланысты Барр мен Сарант Зеленоградтағы лауазымдарынан айырылды, бірақ олар әскери жобалар бойынша жұмысын жалғастырды, соның ішінде «Танго» және «Кило» суасты кемелеріне орнатылған «Uzel» отты басқару компьютерімен айналысты. 1983 жылы Гарвард университетінің орыс зерттеу орталығында жұмыс істейтін орыс эмигранты Марк Кучмент «Розенберг файлымен» танысқаннан кейін Барр мен Сарантты екі белгілі кеңес ғалымымен байланыстырды, олардың екеуі де ана тілі ағылшын тілі болған.

Кеңес Одағынан кейінгі кезең

1992 жылы Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Барр АҚШ-қа оралды, бірақ тыңшылыққа қатысқанын жоққа шығарды. Келесі алты жылды ол АҚШ пен Ресей арасында бөліп өтті және 1998 жылы Мәскеуде қайтыс болды. Джоэл Барр туралы КГБ-ның жеті шифрланған хабарламасы бар. Баррдың кеңестік барлау қызметіндегі және Венона жобасының шифрланған мәтіндеріндегі кодтық аты бастапқыда "Метр" (сондай-ақ "Метр" және "Метр") болды; кейіннен ол "Скаут" (сондай-ақ "Скаут") деп өзгертілді. 1944 жылдың 14 қарашасындағы Венона телеграммасында Рут Грингластың сәтті түрде тартылуы туралы да мәліметтер келтірілген.