Кіріспе

Балықтар тұқымдасы Scophthalmidae – Солтүстік Атлант мұхитында, Балтық теңізінде, Жерорта теңізінде және Қара теңізде кездесетін жалпақ балықтардың тұқымдасы. Осы тұқымдасқа жататын балықтарды көбінесе турботтар деп атайды, бірақ бұл атау Scophthalmus maximus түріне де қатысты болуы мүмкін. Осы тұқымдастың түрлеріне турбот, терезе шынысы және брилл сияқты атаулар да беріледі.

Таксономиялық тарихы

1900 ж. Отбасының белгілері алғаш рет жазылып, басқа таксондармен салыстырылды. Скофтальмидтердің басқа тік балықтармен байланысы анық болды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Турботтар – бентоникалық жануарлар, олар теңіз және тұзды су ортасында кездеседі, бірақ тұщы суда емес. Судың қозғалысы бұл түр үшін өте маңызды, себебі ол негізгі тасымалдау тәсілі болып табылады. Флатфиштің барлық сатылары (дернәсілден, жасөспірімнен ересекке дейін) Жердің су ағындарының эллипстік және циклдік сипатын қозғалыс үшін пайдаланады. Толқын көтерілгенде жекелеген балықтар жағалауға жақындайды, ал толқын төмендегенде олар су қабатынан шығып, теңіз түбіне шөгеді. Бұл энергия жұмсалу үшін маңызды, әсіресе жыл сайынғы тамақтану және шаруашылық жерлері арасындағы көші-қон кезінде. Бұл таксондар үшін қанат сәулелері (қанаттарды құрайды және кладтың атын анықтайды) және жүзу қабы (бұл филогенетикалық топтың туынды белгісі) қажетті шарттар болып табылады. Бұдан өзге, флатфиштер "көздері кең орналасқандықтан" және бас немесе денесіндегі "жанама жолақ жүйесі" арқылы қозғалысты жақсы сезеді. Мұхиттың температуралық градиенті барлық теңіз тіршілігі үшін маңызды, себебі кейбір түрлер әртүрлі аймақтарға бейімделген немесе көші-қонды бағыттау үшін температураны пайдаланады. Осылайша, орташа ендікте мекендейтін түрлердің қалауы мен төзімділігі экстремалды температураға бейімделген түрлерге қарағанда кеңірек болады. Бұл тропикалық және полярлық түрлерді климаттың өзгеруіне осал етеді. Бұл температуралық өзгерістер флатфиштерге кері әсер етеді және олардың саны азаюда. Әлем бойынша олардың саны 1970 жылдан бері кеміп келеді. Жылынудың ең жоғары деңгейі ("ЖШО-лар әлемдік орташа деңгейден 2-4 есе жылдам жылынуда") осы аймақтарда популяцияның қалпына келуі күтілмейді. Бұл өзгеріске тек температураның өзгеруі ғана емес, сонымен қатар климаттың өзгеруімен байланысты қосымша факторлар да (мысалы, мұхиттың қышқылдануы, оттегінің азаюы және жалпы біріншілік өндірістің төмендеуі) себеп болады. Климаттың өзгеруі скофтальмидтер үшін көпфакторлы проблема, себебі ол популяцияның азаюымен қатар таралу мен жалпы өнімділіктің өзгеруіне де әкелді. Дене мөлшерінің азаюы, он жылдыққа шаққанда бірнеше метрді құрайды, температураның өзгеруімен және оттегі деңгейімен байланысты. Температураның жоғарылауына пропорционалды оттегі деңгейінің шектелуі дене мөлшеріне кері әсер етеді, бұл климаттың өзгеруіне тағы бір қосымша салдар болып табылады. Теңіз биологтары тарапынан жақтырылмаған түбіне трал аулау, шөгінділер мен организмдердің орын ауыстыруы және оның тудыратын қайтымсыз зиянға байланысты экожүйеге зиянды. Скофтальмидтер оған суға сүңгіп жауап береді. Осы себепті, флатфиштер үйірме жасамайды немесе тікелей үйірме жасау арқылы қашуға тырыспайды, бірақ олардың барлығы бір бағытта көшіп жатқандықтан, жекелеген балықтар жанама түрде үйірме жасайды. Концентрацияның артуы қауіпті, себебі ол тралмен аулауды арттырады, көбінесе флатфиштер тіпті қалаған нысан болмаған жағдайда (қосымша улов). Олардың камуфляждалуын күшейту үшін, олардың анатомиясымен қатар әрекет ететін мінез-құлқы өзгерістері бар. Scophthalmidae өзін құмға көмуге және қозғалысты тоқтатуға бейім, олар анықталуға өте жақын болғанға дейін қашуға қарсы күреседі. Жасырынуға бейімділіктен өзге, ұсталған жағдайда флатфиштер ең жоғары жүзу жылдамдығының шектеулерімен бетпе-бет келеді. Басқа дөңгелек балықтарға қарағанда салыстырмалы түрде төмен жылдамдықты ұстап тұруға қабілетті, флатфиштер тралға қысқа импульстармен жауап береді және әдетте "шамамен <1 метр қашықтықта" жауапсыз күйде қалады.