Кіріспе

Іргетас, толқын қорғағыш немесе көпір ретінде қолданылатын үлкен құрылым – жағалау құрылысының бір түрі. Моль – әдетте тастан салынған, екі су алабын бөліп тұратын, іргетас, толқын қорғағыш немесе көпір ретінде пайдаланылатын массивті құрылым. Оның үстіне ағаштан жасалған іргетас орнатылуы мүмкін, ол ағаштан жасалған іргетасқа ұқсас болады. Алайда, мольдің ерекшелігі – нағыз іргетастың сияқты су астынан еркін өте алмайды. Ең ежелгі моль – б.з.б. 2500 жылға дейін салынған, Қызыл теңіздегі ежелгі Египет порты кешені Wadi al Jarf-та табылған. Бұл сөз орта француз тілінен келген, ал түпкілікті түбірі латын тіліндегі "mōlēs" сөзі, яғни "үлкен масса", әсіресе тас. Оның түбірі "молекула" және химиялық өлшем бірлігі "моль" сөздерімен ортақ.

Сан-Франциско шығанағы

Калифорниядағы Сан-Франциско шығанағы аймағында бірнеше мольдер болған, олар біріктірілген жолдар және ағаш пирлер немесе тіреулер түрінде шығыс жағалаудан созылып, «Кіл жүйесі», «Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы» (екі), және «Батыс Тынық мұхиты темір жолы» сияқты әртүрлі темір жолдар пайдаланған: «Аламеда молі», «Окленд молі» және «Батыс Тынық мұхиты молі». Темір жолдар жолдарды ұзарту арқылы ылғалды лайлы жерлерден шығып, шығанақтың терең суларына жете алды, олар шығанақ паромдарымен жүзуге болатын. 1890 жылы «Аламеда молінен» ашық көпір арқылы пойыз құлап, бірнеше адам қаза тапты. Сан-Франциско шығанағындағы төрт мольдің ешқайсысы бүгінгі күнге дейін сақталмаған, бірақ олардың әрқайсысының тас жол бөліктері порттық және өнеркәсіптік даму үшін үлкен батпақты жерлерді толтыруға пайдаланылды. 1947 жылы Сан-Францискодағы «Bayview Hunters Point» ауданындағы Сан-Франциско әскери кеме құрылысы кемежайында үлкен «Хантерс Пойнт» порталды кранын орналастыру үшін үлкен моль аяқталды. Мольді салу үшін үлкен мөлшерде топырақ қажет болды.

Дюнкерк эвакуациясы

Дюнкерктегі сыртқы портты қорғайтын екі бетонды моль 1940 жылдың мамыр-маусымында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық және француз әскерлерін эвакуациялауда маңызды рөл атқарды. Германия бомбалауынан портты пайдалану мүмкін болмай қалды және әскерлерді жағажайлардан жеткілікті жылдамдықпен шығаруға болмайтыны анық болды. Теңіз капитаны Уильям Теннант теңіз жағалауындағы топтарды басқару және эвакуацияны ұйымдастыру үшін жағаға жіберілді. Теннанттың Шығыс мольді әскерлерді алып кету үшін пайдалану идеясы өте табысты болды. Мольдер ешқашан кемелерді қабылдауға арналмаған, бірақ осыған қарамастан, Дюнкерктен құтқарылған әскерлердің көп бөлігі осылай шығарылды. Шығыс мольдің құрылыс бастығы Джеймс Кэмпбелл Клаустон сол жердегі адамдардың ағынын ұйымдастырып, реттеді.

Черчилль кедергілері

Черчилль кедергілері – Оркни аралдарындағы төрт дамбадан тұратын жүйе, олардың жалпы ұзындығы 2,4 шақырымды (1,5 миль) құрайды. Олар Оркни материгін солтүстікте Оңтүстік Роналдсей аралымен, Бюррей және кішігірім Лэмб Холм мен Глимпс Холм аралдары арқылы жалғастырады. Бұл дамбалар 1940 жылдары Скапа-Флоудың тұрақ орнын қорғау мақсатымен теңіз қорғанысы ретінде салынған. Олар 1939 жылы неміс U-47 суасты қайығының шабуылынан HMS Royal Oak кемесінің батып кетуінен кейін, бұрынғы батып тұрған кемелер мен суастыға қарсы торлардың қорғанысын бұзып өтуі салдарынан салынды. Қазір бұл дамбалар А961 тас жолын Киркваллдан Бёрвикке дейін жалғайтын көліктер жүретін жол ретінде пайдаланылады.

Сегіз стадион

Ежелгі дәуірде ескендіриялық қалада, Египеттің Александрия қаласында б.з.б. 3 ғасырда Фарос аралына қосылу үшін алып жол салынды, онда Фарос шамшырағы орналасқан. Бұл жол Александрияның теңіз жағалауын екі бөлек портына бөліп, порттарды күшті батыс жағалау ағысынан қорғауға мүмкіндік берді. Хептастадион Фарос халқы тұрған кезде су құбыры ретінде де пайдаланылған деп саналады, ал геофизикалық зерттеулер оның ежелгі қаланың жол желісінің бір бөлігі болғанын көрсетеді. 1517 жылдан бастап Османлылар бұл жерде қала салды. Жол құрылысы 1663 жылдың тамызында басталды және бірнеше жыл бойы губернаторлардың алмасуымен жалғасты. Жақсы порт болғандықтан, қала кейіннен британдық теңіз стратегиясында Гибралтар атқарған рөлді ойнауға болатын еді. Алайда, Парламент Танжер гарнизонын ұстаудың құнына қатысты алаңдаушылық білдірді, ал 1680 жылға қарай король Карл II теңіз қорғанысына қаражат бөлінбесе, Танжерді тастап кетумен қорқытты. 1683 жылы Джейш әл Рифинің шабуылы ағылшындарды Танжерден кетуге мәжбүр етті. Патша қаладан кетуге, қамалдарды қиратуға, портты жоюға және әскерлерді эвакуациялауға құпия бұйрық берді. Сэмюэл Пеппс эвакуацияға қатысып, оның жазбасын қалдырды.

Тас жағалаулар

Тас жағалаулар кейде моль деп аталады. Белгілі бір мысал – Венециядағы Моло. Онда Дож сарайы және теңізге қақпа құрайтын екі бағана орналасқан. Оны Каналетто сияқты суретшілер көптеген рет бейнелеген.

Намибия

Намибияның жағалауындағы Свакопмунд қаласында 1899 жылы волнорез салынған. Инженер Ф. В. Офтлофф жобалаған бұл құрылыс қаланың портын дамыту мақсатында болған. Бірақ Бенгела ағыны үнемі құмды волнорезге шөгізіп, ол мүйіске айналған. Содан бері жақын жердегі аймақ «Моль жағажайы» деп белгілі танымал демалыс орнына айналды.