Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қызыл түсті шыны балқыған шыныға алтын қосып жасалады. Кранберри шынысы немесе алтын рубин шынысы – балқыған шыныға алтын тұздары немесе колоидты алтын қосып жасалған қызыл шыны. Кейде, қышқылданушы зат ретінде, қалайды, мырыштық хлорид түрінде, өте аз мөлшерде қосады. Бұл шыны көбінесе қымбат әшекейлерде қолданылады.
Red colored glass made by adding gold to molten glass
Cranberry glass or Gold Ruby glass is a red glass made by adding gold salts or colloidal gold to molten glass. Tin, in the form of stannous chloride, is sometimes added in tiny amounts as a reducing agent. The glass is used primarily in expensive decorations.
Өндіріс
Кранберри шынысы алтынның жоғары құнына байланысты көптеп емес, қолөнер өндірісінде жасалады. Алтын хлориді алтынды азот қышқылы мен тұз қышқылының қоспасында (aqua regia) еріту арқылы алынады. Шыны көбінесе қолмен үрленіп немесе қалыпқа құйылады. Дайын, қатайған шыны – бұл бір қатты фазаның (алтын) екінші қатты фазаның (шыны) ішінде таратылған коллоидтің бір түрі.
Cranberry glass is made in craft production rather than in large quantities, due to the high cost of the gold. The gold chloride is made by dissolving gold in a solution of nitric acid and hydrochloric acid (aqua regia). The glass is typically hand blown or molded. The finished, hardened glass is a type of colloid, a solid phase (gold) dispersed inside another solid phase (glass).
Тарих
Кранберри шынысын жасаудың шығу тегі белгісіз, бірақ көптеген тарихшылар осы шынының бір түрі алғаш рет Рим империясының соңында жасалғанын айтады. Бұған Британдық мұражай коллекциясындағы Ликургус тостағаны дәлел – 4-ші ғасырдағы римдік шыныдан жасалған, дихроизмдік қасиеттері бар тостаған. Ол жарық өтетін немесе одан шағылысатын жағдайға байланысты әртүрлі түс көрсетеді: арт жағынан жарық түскенде қызыл (алтын тұздары), ал алдыңғы жағынан жарық түскенде жасыл (күміс тұздары). Әбу Бәкір әл-Разиге жатқызылатын арабша «Китаб әл-Асрар» еңбегінде алтын рубин шынысын дайындаудың ең ерте заманғы сипаттамаларының бірі келтірілген. Кейін бұл өнер жоғалып, 17-шы ғасырдың Богемия кезеңінде Иоганн Кункель (Потсдам) немесе флоренциялық шынышы Антонио Нери арқылы қайта ашылды. Бірақ олардың ешқайсысы түстің пайда болу механизмін білмеді. Химия ғылымынан 1925 жылғы Нобель сыйлығының иегері Ричард Адольф Зигмонди алтынның ұсақ коллоидтарының қызыл түске жауапты екенін анықтап, түсіндіре алды. Кранберри шынысын өндірудің ең танымал кезеңі 19-шы ғасырдағы Виктория дәуіріндегі Ұлыбритания болды. Аңыз бойынша, кранберри шынысы алғаш рет бір ақсүйек кісі балқыған шыныға алтын монета тастағанда ашылған. Бірақ бұл аңызға сену қиын, себебі алтынды балқыған шыныға қосу алдында аква-регияда еріту қажет. Кранберри шынысынан жасалған бұйымдар көбінесе үстелге қойылатын әсемдік заттары ретінде танымал болды, көбінесе оларға тәттілер немесе гүлдер қойылды. Сондай-ақ, кранберри шынысы шарап тостағандары, декантерлер және саусақ жууға арналған табақтар жасау үшін жиі қолданылды. Кранберри шынысы «Мэри Грегори» стиліндегі шыны бұйымдарда да кеңінен қолданылды. Мұндай шыныға ақ эмальмен романтикалық суреттер салынды.
The origins of cranberry glass making are unknown, but many historians believe a form of this glass was first made in the late Roman Empire. This is evidenced by the British Museum's collection Lycurgus Cup, a 4th century Roman glass cage cup made of a dichroic glass, which shows a different colour depending on whether light is passing through it or reflecting from it; red (gold salts) when lit from behind and green (silver salts) when lit from in front. Kitab al Asrar, an Arabic work attributed to Abu Bakr al Razi contains one of the earliest modern descriptions of the preparation of gold ruby glass. The craft was then lost and rediscovered in the 17th century Bohemian period by either Johann Kunckel in Potsdam or by the Florentine glassmaker Antonio Neri. Neither of them knew the mechanism which yielded the colour, however. Chemist and winner of the 1925 Nobel Prize in Chemistry Richard Adolf Zsigmondy was able to understand and explain that small colloids of gold were responsible for the red colour. The most famous period of cranberry glass production was in 19th century Britain during the Victorian Era. Legend holds that cranberry glass was first discovered when a noble tossed a gold coin into a mixture of molten glass. This legend is almost certainly not true, as the gold must be dissolved in aqua regia before being added to the molten glass. Cranberry glass creations were most popular as a table display, often holding candy or flowers. Cranberry glass was also frequently used for wine glasses, decanters, and finger bowls. Cranberry glass was also well known for its use in "Mary Gregory" glass. This glass had a white enamel fired onto the glass in a design, usually with a romantic theme.