Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қоғамдық фольклор – АҚШ және Канадада университеттер мен колледждерден тыс, өнер кеңестері, мұражайлар, халықтық өмір фестивальдары, радиостанциялар сияқты қоғамдық орындарда фольклоршылардың атқаратын жұмысын білдіретін термин. Бұл академиялық фольклордан өзгеше, ол университеттер мен колледждерде жүргізіледі. Бұл термин "мемлекеттік сектордың фольклоры" деген ұғымның қысқартылған түрі және алғаш рет 1970 жылдардың басында Америка фольклор қоғамының мүшелері қолданған.
Public folklore is the term for the work done by folklorists in public settings in the United States and Canada outside of universities and colleges, such as arts councils, museums, folklife festivals, radio stations, etc., as opposed to academic folklore, which is done within universities and colleges. The term is short for "public sector folklore" and was first used by members of the American Folklore Society in the early 1970s.
Жұмыстың көлемі
Халық фольклоршылары халықтық өнердің, қолөнердің, халықтық музыканың және халықтық өмірдің басқа да жанрларының дәстүрлі түрлерін құжаттау, сақтау және таныстырумен айналысады. Соңғы жылдары халық фольклоршылары экономикалық және қоғамдық даму жобаларына да қатысып жүр. Халық фольклоршылары "мектептердегі халық өнері" бағдарламаларында жұмыс істейді, олар бастауыш және орта мектептерге шеберлерді көрсетулер мен тұрақты жұмыстар арқылы таныстырады. Олар дәстүрлі өнерді танымал шеберлердің оқытуын дамыту үшін шәкірттік бағдарламаларды әзірлейді. Сонымен қатар, Халықаралық қоғамдық радиодағы "Америка жолдары" сияқты радио бағдарламаларында дәстүрлі музыканы ұсынады. Кейде олар дәстүрлі өнердің түрлері туралы деректі фильмдер түсіреді; мысалы, Смитсон институтының фольклоршысы Марджори Хант 1984 жылы "Тас кесушілер" атты қысқаметражды деректі фильмі үшін "Оскар" сыйлығын жеңіп алды, бұл фильм Вашингтондағы Ұлттық собордағы тас кесушілер туралы еді. Мемориал университетінің мемлекеттік фольклор аспиранттары қарттар мен дәстүрлі ойындар, жергілікті ауданға негізделген музейлік көрме, тарихи қайық қозғалтқыштары фестивалі, қағаз фабрикасының жұмысшылары қолданған түскі астық себеттері және рулет жасау сияқты түрлі қоғамдық жобалармен жұмыс істеді.
Public folklorists are engaged with the documentation, preservation, and presentation of traditional forms of folk arts, craft, folk music, and other genres of traditional folklife. In later years, public folklorists have also become involved in economic and community development projects. Public folklorists also work in "folk arts in the schools" programs, presenting master traditional artists to primary and secondary schools in demonstrations and residencies. They develop apprenticeship programs to foster the teaching of traditional arts by recognized masters. They also present traditional music on radio programs such as American Routes on Public Radio International. Occasionally they produce documentary films on aspects of traditional arts; Smithsonian folklorist Marjorie Hunt won an Academy Award for her 1984 short documentary film The Stone Carvers about the carvers at the National Cathedral in Washington, D. C. Public folklore graduate students at Memorial University have worked on a variety of community projects including seniors and traditional games, a museum exhibit based on a local neighbourhood, a festival of historic boat engines, lunch baskets used by paper mill workers, and rugelach making.
Америка Құрама Штаттарының қоғамдық фольклоры
АҚШ-та Арчи Грин халық фольклоры қозғалысының негізін қалаушы деп есептеледі, бірақ оның еңбегі Бен Боткин мен Алан Ломакстың жұмысына сүйенген, ол 1930 жылдарға дейін жетеді. (Олар өз жұмысын «қолданбалы фольклор» деп атады, бұл байланысты, бірақ бөлек парадигма.) АҚШ-тағы халық фольклоры 1970 жылы Конгресс кітапханасында Американдық фольклорлық орталық құрылған кезден басталады, бұл Конгресс актісімен, сенатор Ральф Ярбороудың (D TX) қолдауымен және Грин мен содан кейін Сенат көмекшісі Джим Хайтауэрдің жазуымен жүзеге асты. Кейіннен Смитсондар институтында және Ұлттық өнер қорында (NEA) басқа ұлттық бағдарламалар құрылды, онда Ральф Ринзлер, Алан Джаббур және Бесс Ломакс Хоуес сияқты көрнекті фольклоршылар жұмыс істеді. 1970-80 жылдары 40-тан астам штаттық өнер кеңесінде қаржыландыру бағдарламалары құрылды, бұл халықтық өмірді құжаттау және көрсету үшін ірі коммерциялық емес орталықтардың құрылуына немесе қаржыландырылуына жағдай жасады, мысалы, Нью-Йорктегі City Lore және дәстүрлі музыка мен би орталығы, Техас халық фольклоры ресурстары, Солтүстік-Батыс халық фольклоры, Батыс халық фольклоры орталығы және Филадельфия халық фольклоры жобасы. Смитсондар институты маусым және шілде айларында Смитсондар халық фольклоры фестивалін өткізеді, онда екі миллионнан астам адам тікелей өнерлеулерді тыңдап, дәстүрлі қолөнердің демонстрацияларын тамашалайды. Жыл сайын NEA-дан 15-ке жуық көрнекті американдық халық әртісі мен орындаушысы өмір бойы жеткен жетістіктері үшін Ұлттық мұра стипендиясына ие болады. Жылдар бойында белгілі болған сыйлық иегерлерінің арасында Джон Ли Хукер, Б. Б. Кинг, Клифтон Чениер, Эрл Скруггс, Майкл Флэтли, Ширли Цезарь, Альбертина Уокер, Джанет Картер, Коко Тейлор, Брауни МакГи, Сонни Терри, Жан Ричи, Санниленд Слим, Лидия Мендоза, Бузу Чавис, Закир Хуссейн, Хелен Кордеро, Маргарет Тафоя, Сантьяго Хименес, Джон Сефас, Боис Сек Ардоин, Мик Молони, Кларенс Фонтан және соқыр жігіттер, Эстер Мартинес және Дикси Хомбирдс бар.
In the US, Archie Green is generally credited as the founder of the public folklore movement, although his work builds on that of Ben Botkin and Alan Lomax, going back as far as the 1930s. (They called their work "applied folklore," a related but distinct paradigm.) Public folklore in the US can be traced back to the creation of the American Folklife Center at the Library of Congress in 1970, by an act of Congress, sponsored by Sen. Ralph Yarborough (D TX) and written by Green and then Senate aide Jim Hightower. Other national programs were later established at the Smithsonian Institution and the National Endowment for the Arts (NEA), where prominent folklorists such as Ralph Rinzler, Alan Jabbour, and Bess Lomax Hawes worked. Funding programs were established in the 1970s and 1980s in over 40 state arts councils, and these facilitated the eventual creation or funding of major non profit centres for folklife documentation and presentation, such as City Lore and the Center for Traditional Music and Dance in New York, Texas Folklife Resources, Northwest Folklife, the Western Folklife Center, and the Philadelphia Folklore Project. The Smithsonian Institution features the Smithsonian Folklife Festival every June and July which attracts upwards of two million people to hear live performances and view demonstrations of traditional crafts. Each year, some 15 outstanding American folk artists and performers are awarded National Heritage Fellowships from the NEA for their lifetime achievement. Some more widely known awardees over the years have included John Lee Hooker, B. B. King, Clifton Chenier, Earl Scruggs, Michael Flatley, Shirley Caesar, Albertina Walker, Janette Carter, Koko Taylor, Brownie McGhee, Sonny Terry, Jean Ritchie, Sunnyland Slim, Lydia Mendoza, Boozoo Chavis, Zakir Hussain, Helen Cordero, Margaret Tafoya, Santiago Jiménez, Jr., John Cephas, Bois Sec Ardoin, Mick Moloney, Clarence Fountain & the Blind Boys, Esther Martinez, and the Dixie Hummingbirds.
Канададағы халық фольклоры
Канададағы қоғамдық фольклордың дамуы АҚШ-тан өзгеше бағытты ұстанды, фольклор зерттеулерін халықаралық үрдістерден гөрі жергілікті әлеуметтік, саяси және экономикалық факторлар ынталандырды. Бұл, фольклористикаға ерекше канадтық көзқарас деп қарастырылады. Фольклорлық білімді қоғамдық кеңістікке енгізуге жасалған алғашқы қадам – 1908 жылы Торонтода Дэвид Бойл басшылығымен құрылған, бірақ көп ұзаққа соқпаған Канадалық фольклор қоғамы. 1950 жылдары Барбара Касс Беггс халық музыкасын жинап, «Саскачеванның сегіз әні» атты еңбегін жариялады және 1957 жылы Саскачеван тарихы және фольклоры қоғамын құруға белсенді қатысты. 1968 жылы Герберт Халперт Ньюфаундленд Мемориал университетінде Фольклор кафедрасын ашқаннан кейін, ол және Виолетта Халперт MUNFLA-ны құрды. Мемориал университетіндегі фольклор зерттеулерінің аспирантура бағдарламаларына Нил Розенбергтің 2004 жылы зейнеткерлікке шығуға дейін қолданбалы фольклорға арналған курстар енгізілді. Аспирант Шельдон Позен Канада мәдениет мұражайында Канада фольклорының кураторы болып жұмыс істеді, «Канада қорапта: өткенді сақтайтын темекі контейнерлері» (1883-1935) виртуалды көрмесін және канадалық хоккейші «Ракета» Ричардқа арналған көрмені ұйымдастырды. Майкл Тафт «Саскачеван фольклорын ашу» сияқты қоғамдық фольклор жобаларын дамытты. Ричард Маккиннон материалдық емес мәдени мұра саласындағы Канада зерттеу орталығының төрағасы болды және көптеген қоғамдық фольклор жобаларында жұмыс істеді. 2020 жылға қарай Мемориал университетінің Фольклор кафедрасы елдегі жалғыз толыққанды ағылшын тілді фольклор бағдарламасы болып табылады. 1976 жылы тарихшы Жан Хамелин басшылығымен Лаваль университеті Солтүстік Америка франкофониясының тілі, өнері және дәстүрлері зерттеу орталығын (CELAT) құрды. Ол археология, консервация және тарихи зерттеу салаларында, сондай-ақ көптеген ғылыми-зерттеу институттарында, мұражайларда, ақпараттық орталықтарда және түрлі провинциялық және федералды министрліктерде жұмыс істеген этнологтарды даярлады. Алайда, канадалық түлектер академиялық және академиялық емес ортада мемлекеттік сектордағы фольклорды дамытуды жалғастырды. Сол жылы «Лаваль [фольклор] аспиранттарының көпшілігі мемлекеттік секторда жұмыс табады» деп белгіленді. ЮНЕСКО-ның 2003 жылғы материалдық емес мәдени мұраны сақтау туралы конвенциясын қабылдауға дейін және одан кейін, Мемориал университетінен Джеральд Поциус және Лаваль университетінен Лориер Туржон сияқты канадалық фольклоршылар Квебек және Ньюфаундленд пен Лабрадорда материалдық емес мәдени мұраны сақтау шаралары аясында қоғамдық фольклор жобаларын ілгерілетуде маңызды рөл атқарды. Алайда, 2020 жылға дейін Канада конвенцияны ратификацияламады. 2008 жылы Ньюфаундленд және Лабрадор мұра қорында қоғамдық фольклор қағидаларына негізделген материалдық емес мәдени мұра кеңсесі құрылды. Ньюфаундленд және Лабрадор материалдық емес мәдени мұраны сақтау жұмысын «мемлекеттік сектордың фольклоры» деп есептейді. Сондықтан провинция ЮНЕСКО ICH конвенциясына сәйкес келетін, бірақ Ньюфаундленд пен Лабрадорға тән стратегияны қабылдады. Бағдарламаны басқару үшін қоғамдық фольклорист Дейл Гилберт Джарвис тағайындалды, ол Канададағы алғашқы провинциялық фольклорист лауазымын иеленді. Оның басшылығымен бағдарлама 2019 жылы ICH-ты ілгерілету жөніндегі Jeonju International Award сыйлығын жеңіп алды. 2007 жылы Мемориал университеті мемлекеттік сектордың фольклоры саласында тәжірибесі бар фольклорист Джиллиан Гулдты жұмысқа алды. 2010 жылдан бастап Мемориал университеті қоғамдық фольклорға мамандануды қалайтын студенттер үшін «Жалпы және қолданбалы фольклор» кооперативтік білім беру бағдарламасын ұсынды. Бағдарламаның түлектері Ньюфаундленд және Лабрадор мұра қоры, MUNFLA, Сент-Джонс қаласы, NL ағаш қайықтар мұражайы, Them Days Archive, Mummers фестивалі, NL халықтық өнер қоғамы, Deer Lake қаласы және The Rooms сияқты түрлі ұйымдармен жұмыс істеді. Басқа провинциялар да Квебек және Ньюфаундленд пен Лабрадордың қоғамдық фольклор жұмысын үлгі етті. Heritage Saskatchewan Мемориал университетінің фольклор түлегі Кристин Катервудты Ньюфаундленд пен Лабрадордың материалдық емес мәдени мұрасының тәжірибесіне сүйенген және оны қайталайтын лауазымға тағайындады. Ол экономикалық өзгерістер кезеңіндегі қауымдастықтар, далалық қоралар және COVID-19 кезеңіндегі шаруашылық өмірі сияқты түрлі қоғамдық фольклор жобаларына қатысты.
The evolution of public folklore in Canada has followed a different course than in the United States, with folklore scholarship stimulated more by local social, political, and economic factors than by international trends in scholarship. This can be seen as part of a "distinctively Canadian" approach to folkloristics. One early attempt to bring folklore scholarship into the public sphere was the establishment of the short lived Canadian Folk Lore Society in Toronto in 1908 under the leadership of David Boyle, archaeologist and director of the Ontario Museum, In the 1950s, Barbara Cass Beggs collected folk music, published Eight Songs of Saskatchewan, and played an instrumental role in the formation of the Saskatchewan History & Folklore Society, also in 1957. Following the 1968 establishment of the Memorial University of Newfoundland's Department of Folklore by Herbert Halpert, and the creation of MUNFLA by Halpert and Violetta Halpert, graduate programs in folklore studies at Memorial included occasional courses on applied folklore designed and taught by folklorist Neil Rosenberg prior to his retirement in 2004. Graduate Sheldon Posen became Curator of Canadian Folklife at the Canadian Museum of Civilization, curating exhibits such as the virtual exhibition Canada in a Box: Cigar Containers that Store Our Past 1883 1935 and an exhibit on Canadian hockey player "Rocket" Richard; graduate Michael Taft went on to develop public folklore projects such as Discovering Saskatchewan Folklore; graduate Richard MacKinnon, who held the position as Canada Research Chair in Intangible Cultural Heritage, has worked on numerous public folklore projects. As of 2020, Memorial's Department of Folklore remains the country's only comprehensive Anglophone folklore program. In 1976, under the direction of historian Jean Hamelin, Laval University created the Centre d'Etudes sur la Langue, les Arts et les Traditions Populaire des Francophones d'Amerique du Nord (CELAT) which produced a large number of ethnology graduates who went on to work in the domains of archeology, conservation, and historical research, or with numerous research institutes, museums, interpretation centres and various provincial and federal government departments. </blockquote>Still, Canadian graduates continued to advance public sector folklore within and outside the academy. The same year, it was noted "many Laval [folklore] graduate students find employment in the public sector." Leading up to and following the creation of UNESCO's 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Canadian folklorists including Gerald Pocius at Memorial and Laurier Turgeon at Laval were instrumental in advancing public folklore projects in Quebec and Newfoundland and Labrador as part of safeguarding measures for intangible cultural heritage, though Canada has not ratified the convention as of 2020. An intangible cultural heritage office was established at the Heritage Foundation of Newfoundland and Labrador in 2008, run on public folklore principles:Newfoundland and Labrador considers the work of safeguarding intangible cultural heritage “public sector folklore.” As such, the province has adopted a strategy for safeguarding that is aligned with the UNESCO ICH Convention, but remains unique to Newfoundland and Labrador. Public folklorist Dale Gilbert Jarvis was hired to run the program, holding the first provincial folklorist position in Canada. Under his direction, the program won the inaugural Jeonju International Award for Promoting ICH in 2019. In 2007, Memorial University hired Jillian Gould, a folklorist with a background in public sector folklore, and starting in 2010 Memorial began a M. A. with Public and Applied Folklore Co operative Education route for students wishing to specialize in public folklore. Graduates of the program have gone on to work with a variety of organizations including Heritage Foundation of Newfoundland and Labrador, MUNFLA, City of St. John's, Wooden Boat Museum of NL, Them Days Archive, the Mummers Festival, Folk Arts Society of NL, The Town of Deer Lake, and The Rooms. Other jurisdictions have followed the public folklore work of Quebec and Newfoundland and Labrador. Heritage Saskatchewan hired Memorial University folklore graduate Kristin Catherwood in a role inspired by and mirroring Newfoundland and Labrador's intangible cultural heritage position. She has engaged in various public folklore projects, including work on communities in periods of economic transition, Prairie barns, and farm life during COVID 19.