Кіріспе

Канадалық кәсіподақ жетекшісі (1935–2017)

Роберт Уайт (28 сәуір, 1935 – 19 ақпан, 2017) – Канаданың кәсіподақ және еңбек қозғалысындағы көрнекті тұлға, ол америкалық ұйымнан – United Auto Workers-тан бөлініп, Канадалық автожұмысшылар (қазіргі Unifor) кәсіподағын құрған және оның тұңғыш президенті болды, содан кейін Канада Еңбек Конгресінің президенті қызметін атқарды. Солтүстік Ирландияда дүниеге келген ол 13 жасында отбасымен Канадаға көшіп, Онтарио штатының Вудсток қаласына қоныстанды. Уайт 2017 жылы 81 жасында Онтарио штатының Кинкардин қаласында қайтыс болды.

Еңбек қозғалысы

Уайт 15 жасында жұмыс істей бастады (Hay & Company – US Plywood компаниясына тиесілі ағаш жиһаз жасаушы) және бір жыл ішінде ол өзінің алғашқы еңбек қозғалысының белсенділігі – ереуілге қатысып, 17 жасында кәсіподақ басқарушысы болып сайланды. 1957 жылы 22 жасында ол сол компанияға қарсы алғашқы ереуілін ұйымдастырып, 500 жұмысшыны жұмыстан шығарды. Кейіннен Уайт кәсіподақ ұйымдастырушысы ретінде Канаданың еңбек қозғалысына толыққандай араласты, содан кейін 1959 жылы Біріккен автокөлік жұмысшыларының (U.A.W.) 636-шы жергілікті ұйымының президенті болды. U.A.W. – АҚШ-та орналасқан, сол кезде Канаданың өнеркәсібінде, әсіресе автомобиль өндірісінде, көптеген мүшелері бар кәсіподақ. 1960 жылы Уайт U.A.W.-ның халықаралық өкілі болып тағайындалды және Канадада ұйымдастыру жұмыстарын жүргізуге жіберілді. 1972 жылы Уайт U.A.W.-ның Ұлттық кеңсесі директорының әкімшілік көмекшісі болып тағайындалды. 1978 жылы Уайт Денис Макдермоттан кейін UAW-дың Канадалық директоры болды. 1984 жылы Уайт Канадалық U.A.W. мүшелерін американдық кәсіподақтан бөлініп, жаңа және тәуелсіз ұйым – Канадалық автокөлік жұмысшылары одағын (ресми түрде – Канаданың Ұлттық автомобиль, аэроғарыш, көлік және жалпы жұмысшылар одағы) құруға ынталандырды. Бұл бөліну – Канаданың еңбек қозғалысы тарихындағы маңызды оқиға болды, себебі U.A.W. конгресіне қатысқан Канадалық делегаттар өздерінің күші мен дауысының американдық конгрестерде жеткіліксіз екенін сезінді. Бөлініс және C.A.W.-ның тәуелсіз ұйым ретінде құрылуы сәтті аяқталды, ал Уайт 1985 жылы өткен C.A.W.-ның бірінші конвенциясында жаңадан құрылған одақтың бірінші басшысы болып сайланды.

Саяси белсенділік

Уайт осы кезеңде Канада еңбек және саясатының ұлттық тұлғасына айналып, сол кездегі Канада-АҚШ еркін сауда келісіміне қарсы күресті. Уайт Канададағы ең ірі жеке еңбек ұйымының президенті болып үш мерзім қызмет етті, ал 1992 жылы осы лауазымнан бас тартып, Канада Еңбек Конгресінің (КЕК) президенті болды. КЕК-тің басшысы ретінде Уайт 2,2 миллион канадалық жұмысшының мүддесін қорғады және әлеуметтік әділдік пен әділ сауда амалдарына, канадалықтар ғана емес, бүкіл әлемдегі жұмысшылар үшін де ықпалды жақтас болды. Уайт АҚШ-тың Канада аумағында зымыран сынақтарын өткізуіне қарсы белсенді түрде қарсылық көрсетіп, басқа мемлекет басшыларын АҚШ бастаған әскери қадамдарға қарсы күреске белсенді қатысуға шақырды. Сондай-ақ, ол негізгі адам және еңбек құқықтарын ескермейтін халықаралық сауда келісімдерін ашық сынады.

Құрметтер мен лауазымдар

Ол Йорк университетінен, Торонто университетінен, Виндзор университетінен және Сент-Франциск Ксавьер университетінен заң докторы дәрежесін алды. Сонымен қатар, ол елге сіңірген ерекше қызметі үшін Канада орденінің офицері атанды. Уайт жұмыс орындары, еңбек және адам құқықтары үшін бірнеше халықаралық форумдарда, соның ішінде G8 және ЭЫДҰ (ең өнеркәсіптік 25 елдің ұйымы) алдында жақтаушы болды. Уайт Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) Кәсіподақ кеңесші комитетінің (ККК) төрағасы болды. Ол бұл лауазымға алғаш рет Канададан тағайындалды. Уайт Комонвелл кәсіподақ кеңесінің төрағасы болды. Уайт сонымен қатар 126 миллион мүшелі Халықаралық еркін кәсіподақтар конфедерациясының Адам және кәсіподақ құқықтары комитетінің төрағасы болды, бұл әлемдегі ең ірі кәсіподақ ұйымы. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол КТК Президенті болды. "Стадко" компаниясының мүшесі болды, 1990 жылдардың басында SkyDome (Rogers Centre) құрылысын жақсартуға көмектесу үшін Боб Рей тағайындаған. Грей Брюс Еңбек Кеңесі Грей және Брюс округтерінен шыққан бес жоғары сынып оқушысына жыл сайын 1500 долларлық стипендия таратады, олар өздерінің қоғамдастығын жақсарту мақсатында әлеуметтік әділдік құндылықтарын насихаттауға белсенді қатысқандығын көрсетеді.

Кітаптар мен фильмдер

Боб Уайт 1985 жылы Стурла Гуннарссон мен Роберт Коллисонның "Соңғы ұсыныс" атты деректі фильмінде маңызды рөл ойнайды. Фильм 1984 жылы General Motors компаниясымен жүргізілген келісімшарт талқылауларын көрсетеді, нәтижесінде CAW құрылды және UAW-дан бөлінді. Онда автомобиль зауытындағы жұмысшылардың өмірі және ұжымдық келісімдерді жүргізу өнері зерттеледі.