Кіріспе

Мемлекеттік қызметкер. Жеке хатшы (PS) – үкіметтік ведомство немесе министрлікте мемлекеттік хатшыға немесе министрге жауап беретін мемлекеттік қызметкер; немесе патшалық отбасының мүшесіне жауап беретін патшалық үйдің мемлекеттік қызметкері. Бұл лауазым Ұлыбритания мен Австралия, Үндістан және Жаңа Зеландия сияқты бірнеше Достастық елдерінде, сондай-ақ Вестминстер жүйесіне ықпал еткен басқа елдердің мемлекеттік қызметінде кездеседі. Жеке хатшы көбінесе орта буын басқарушысы болып табылады, бірақ министрлердің шешімдерін және саясат мәселелері бойынша нұсқауларын таратуға жауапты негізгі лауазым иесі ретінде, сондай-ақ олардың қақпашысы ретінде, оның лауазымы оның шенінен гөрі маңыздырақ. Саяси басшының статусына байланысты, лауазымды тұлға жеке хатшының көмекшісі (APS) болуы немесе жеке кеңсе басшысы болуы мүмкін. Бас жеке хатшы немесе аға жеке хатшы – министр кабинетінің жеке кабинетін басқаратын жоғары дәрежелі мемлекеттік қызметкер. АҚШ федералдық үкіметіндегі бас жеке хатшыға ұқсас лауазым – штаб басшысы. Егеменнің жеке хатшысы үкіметтік ведомство басшысы болып табылатын тұрақты хатшымен теңестіріледі.

Үкімет

Мемлекеттік хатшының жеке хатшысы лауазымы 18 ғасырда пайда болған. Бүгінде кіші министрдің жеке кабинеті үш адамнан – жеке хатшыдан және екі көмекші жеке хатшыдан тұруы мүмкін, ал жоғары тұрған министрдің жеке кабинеті бес адамнан – аға жеке хатшыдан, жеке хатшыдан және үш көмекші жеке хатшыдан құралады. Министрлер кабинетінің жеке кабинеті де осы принцип бойынша жұмыс істейді, бірақ ауқымы кеңірек, себебі министрлер кабинеті әдетте мемлекеттік ведомстволар мен агенттіктердің барлығына жауапты болады. Лауазымдық реті: бас жеке хатшы, аға жеке хатшы (қазір сирек кездеседі), жеке хатшы және жеке хатшының көмекшісі. АҚШ федералдық үкіметінде бас жеке хатшыға ұқсас лауазым – штаб басшысы. Жеке хатшы – үкімет министрі мен ведомствоның қызметкерлері арасындағы негізгі байланыс. Ол министрдің саясатын әзірлеуді үйлестіруге және министрдің шешімдері ведомство тарапынан нақты және толық орындалуын қамтамасыз етуге жауапты. Осы тұрғыда жеке хатшы (ПС) және көмекші жеке хатшы (АПС) көбінесе өте жоғары лауазымды әріптестерімен пікір таластыруға түседі, сондай-ақ ведомствоның жоғары лауазымды қызметкерлері мен Уайтхоллдағы басқа министрлік жеке кеңселер үшін кеңесші рөлінде болады. ПС немесе АПС әрқашан министрмен бірге ресми кездесулерде немесе іс-шараларда болып, қолдау көрсетеді, сондай-ақ мемлекеттік қызметкердің (саяси тағайындалмаған) талқылаулар мен қабылданған міндеттемелердің фактілік протоколын жүргізуін қамтамасыз етеді. Олар сонымен қатар министрдің күнделігіне жауапты, күнделік хатшысымен бірге министрдің уақытын басқарады. Бұл шақыруларға, міндеттемелерге, саяси брифингтерге, ұсыныстарға және парламенттік жұмыстарға басымдық беруді білдіреді. ПС әрқашан министрлерге саясат, парламенттік тәртіп, кабинеттік үкімет және ведомстволық басқару мәселелері бойынша алғашқы кеңес береді. Саяси басшысының лауазымына байланысты жеке хатшылар өздерінің маңызды лауазымды тұлғалар ретінде қарастырылуы мүмкін, ал Премьер-Министрдің бас жеке хатшысы ең маңызды лауазымды болып саналады және қазіргі уақытта мемлекеттік қызметтегі бас директормен теңестіріледі. Басқа да маңызды лауазымдарға Сыртқы істер және Ұлттар Достастығы жөніндегі мемлекеттік хатшының бас жеке хатшысы және Премьер-Министрдің сыртқы істер жөніндегі жеке хатшысы кіреді. Парламенттік жеке хатшы (ППС) – министрдің ақысыз көмекшісі ретінде тағайындалған Парламент мүшесі және оны жеке хатшымен шатастырмау керек.

Әмірші және басқа патшалық үйлер

Мемлекет басшысының жеке хатшысы үкіметтік ведомство басшысы саналатын тұрақты хатшымен пара-пар деп есептеледі. Жеке хатшылар британдық патша отбасының басқа да жұмыс істейтін мүшелерінің резиденцияларында да жұмыс жасайды. Британ тағының мұрагері Уэльс принцінің резиденциясына бас жеке хатшы жетекшілік етеді, ол оның жеке кеңсесін басқарады.

Қарулы Күштер

Британдық қарулы күштерінде Теңіз хатшысы, Әскери хатшы және Әуе хатшысы – Адмиралтействоның бірінші лордына, Бас штабтың бастығына және Әуе штабының бастығына әкімшілік мәселелер бойынша кеңес беру үшін тағайындалған жоғары дәрежелі офицерлер. Теңіз хатшысы 1800 жылдан 1910 жылға дейін Адмиралтействоның бірінші лордының жеке хатшысы деп белгілі болған.

Австралия

Австралия мемлекеттік қызметінде басты жеке хатшы – министрдің жеке кеңсесін басқаратын мемлекеттік қызметкер.

Үкімет аппаратының қызметкерлері

Үндістанда, жеке хатшы (PS) және Үндістан Министрлер Кеңесінің қосымша жеке хатшысы (APS) лауазымдары (кабинет министрлері мен мемлекеттік министрлер) – A тобына (Барлық Үндістан мемлекеттік қызметі немесе Орталық азаматтық қызмет) жататын шенеуніктер, оларды Үндістан Президенті тағайындайды. Премьер-Министр кеңсесінде (Үндістан) Үндістан Премьер-Министрінің жеке хатшысы әрқашан Үндістан Үкіметінің бірлескен хатшысының дәрежесінде және лауазымында болады.

Мемлекеттік қызметтегі қызметкерлер

Аға бас жеке хатшы (аға PPS) – Орталық хатшылық стенографтар қызметінің мүшесі және Үндістан үкіметінің хатшысы немесе оған тең дәрежедегі лауазымдағы қызметкер, CBBC мүшесі немесе Теміржол кеңесінің мүшесінің кеңсесін басқаратын бас жеке хатшыдан бір дәреже жоғары. P.S.O. – бас штаб қызметкері, ол сондай-ақ Орталық хатшылық стенографтар қызметінің мүшесі және аға бас жеке хатшыдан бір дәреже жоғары, Үндістан үкіметінің хатшысы немесе Акциз және кеден жөніндегі орталық кеңестің, Теміржол кеңесінің мүшесі немесе төраға кеңсесін басқарады. Жалауақы Үндістан үкіметі директорының жалауақысына тең.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда министрдің жеке хатшысы қызметін атқаратын адамдар мемлекеттік қызметкерлер болып табылады. Жоғары тұрған жеке хатшылар бас штабқа тең және министрдің кеңсесін басқаруға жауапты. Парламенттік орынбасар хатшы болып тағайындалған Парламент депутаттары өздерінің штаттарына жоғары тұрған жеке хатшыны тағайындауға құқылы.

Жапония

Жапонияның саяси жүйесінде әрбір министрге бір немесе бірнеше министрлік хатшы (秘書官, Хишокан) тағайындалады, олар жеке хатшы рөлін атқарады. Премьер-министрге тағайындалған жеті хатшы премьер-министрдің бас хатшылары (内閣総理大臣秘書官) деп аталады.