Бедриакум шайқастары: Төрт император жылының оқиғасы

Кіріспе

Төрт император жылының бір бөлігі

Бедриакм шайқасы – Солтүстік Италиядағы Кремона қаласының жанында, Бедриакм (қазіргі Кальватоне) ауылы маңында Төрт император жылында (б.з. 69 ж.) болған екі шайқасқа айдар берілген атау. Шайқас іс жүзінде Бедриакм мен Кремона арасында өтті, сондықтан бұл шайқастар кейде "Бірінші Кремона" және "Екінші Кремона" деп аталады.

Бедриакмның бірінші шайқасы

Маркус Сальвий Отон, преториан гвардиясының қолдауымен және көмегімен, қаңтар айында өзінің алдыңғысы Гальбаны өлтіріп, таққа ие болды. Сол айдың басында Германияның Төменгі провинциясының губернаторы Аул Вителлиус та таққа таласып, әскерімен Римге жорыққа шықты. Вителлийдің әскерлері екі армияға бөлінді, біреуін Аул Цецина Ален, екіншісін Фабий Вален басқарды. Вителлий әскерлеріне XXI Rapax, V Alaudae легиондары және Рейн бойында орналасқан басқа легиондардың күшті бөлімдері, сондай-ақ Батавиядан келген ауыр қаруланған көмекші әскерлер кірді, жалпы саны шамамен 70 000 адамды құрады. Цецина басқаратын армия Ұлы Сен-Бернар жотасы арқылы Альп тауларын өтіп, Солтүстік Италияға жетті. Олар Плаценцияға шабуыл жасады, бірақ Отонның гарнизоны оларды кері шегіндірді, ал олар Валеннің армиясы келгенше Кремонада күтіп қалды. Отон 14 наурызда Римнен шығып, солтүстікке қарай жорыққа аттанды, ал Римді өзінің бауыры Тицианға тапсырды. Ол Брикселлумда орналасты. Оның құрамында I Адиутрикс, XIII Гемина легиондары, XIIII Геминаның алғы шегі, Преториан гвардиясы және гладиаторлар тобы болды. Оның бас штабында Будиканы жеңген Британияның бұрынғы губернаторы Гай Суетоний Паулин сияқты генералдар болды, бірақ Отон өзінің бас қолбасшысы ретінде бауыры Тицианды Римнен шақыруға шешім қабылдады. Тициан келгенге дейін бір шайқас болған еді. Цецина Виа Постумиядағы Бедриакум мен Кремонаның арасындағы Локус Касторум ауылында тұзақ құрып, шабуыл жасауға тырысты. Алайда Отондықтар ескертілді және Суетоний Паулин басқаратын әскерімен Локус Касторумға бет алды. Отондықтар жеңіске жетіп, Цецинаның әскерлері Кремонаға шегінді. Бұл жерде оларға Галлия арқылы келген Валеннің армиясы қосылды. Тициан Отонның армиясына қосылып, қолбасшылықты өз қолына алды. Басқа легиондар келгенше күтіп отыруды қалаған Паулин мен басқа генералдардың қарсылығына қарамастан, Кремонаға шабуыл жасауға шешім қабылданды. Отон Брикселлумда қалып, соңғы нәтижені күтті. 14 сәуірде екі армия Виа Постумияда, Кремонаға Бедриакумнан қарағанда жақын жерде кездесті, Отонның әскері ұзақ жорықтан шаршаған еді. Ең қызыл шайқас Отонның I Адиутрикс легионы, жақында Равеннадағы Классис Равенна теңізшілерінен құралған, Вителлидің тәжірибелі Rapax легионымен болды. Адиутрикс жақсы күресіп, 21-ші легионның аспан туын тартып алды, бірақ оның командирі 21-ші легион оны қайтаруға тырысқанда қаза тапты. Шабуылда Отонның 13-ші легионы Вителлидің Alaudae легионынан жеңіліп, Адиутрикс Батавиялық көмекші әскерлердің шабуылынан кейін шегінді. Дио Кассийдің мәліметінше, шайқаста шамамен 40 000 адам қаза тапты. Отонның әскері Бедриакумдағы лагеріне қашып, келесі күні Вителлий әскерлеріне беріліп, Вителлийге адалдық ант берді. Жеңіліс туралы хабар Брикселлумға жеткенде, Отонның көптеген әскерлері оны соғысуға шақырды, бірақ Отон одан да көп өлімге себеп болғаннан гөрі өзін-өзі өлтіруді жөн көрді. Ол император болып үш айдан аспады; Вителлий Римге жорығын жалғастырды, онда ол жеңіске жетіп, Сенат тарапынан император ретінде мойындалды.

Marcus Salvius Otho, with the support and aid of the Praetorian Guard, had his predecessor Galba murdered in January and claimed the throne. Legate Aulus Vitellius, governor of the province of Germania Inferior, had also claimed the throne earlier in the month and marched on Rome with his troops. Vitellius' forces were divided into two armies, one commanded by Aulus Caecina Alienus and the other by Fabius Valens. The Vitellian forces included legions XXI Rapax, V Alaudae, and powerful vexillationes from all the other legions stationed on the Rhine, together with a strong force of Batavian auxiliaries, totalling a force of around 70,000 men. The forces commanded by Caecina crossed the Alps by the Great St. Bernard Pass to reach northern Italy. They attacked Placentia but were repulsed by the Othonian garrison and fell back on Cremona to await the arrival of Valens' army. Otho left Rome on March 14 and marched north to meet the challenge, leaving his brother Titianus in charge of Rome. He made his base at Brixellum. His forces included legions I Adiutrix, XIII Gemina, a forward detachment of XIIII Gemina, the Praetorian Guard, and a force of gladiators. His general staff included generals such as Gaius Suetonius Paulinus, who, as governor of Britain, had defeated Boudica eight years before but Otho decided to call his brother Titianus from Rome to act as his commander in chief. Before Titianus arrived, one engagement had already been fought. Caecina tried to set an ambush at Locus Castorum, a village about halfway between Bedriacum and Cremona on the Via Postumia. The Othonians were warned, however, and their army marched for Locus Castorum, led by Suetonius Paulinus. The Othonians had the better of the fighting and Caecina's troops retreated to Cremona. Here they were joined by Valens' army, which had followed a longer route through Gaul. Titanius had now joined the Othonian armies and took command. It was decided to march on Cremona to give battle, against the advice of Paulinus and other generals, who wished to wait until other legions had arrived. Otho remained at Brixellum to await the outcome. On 14 April the two armies met on the Via Postumia, nearer Cremona than Bedriacum, with the Othonian troops already tired after a long march. Some of the heaviest fighting was where Otho's I Adiutrix legion, recently raised from the marines of Classis Ravennas at Ravenna, clashed with Vitellius' veteran Rapax. The Adiutrix acquitted itself well, capturing the eagle of the 21st, though its commanding officer was killed as the 21st strove to recover it. Elsewhere on the battlefield, Otho's 13th Legion was defeated by Vitellius' Alaudae and the Adiutrix eventually gave way when a force of Batavian auxiliaries took them in the flank. According to Dio Cassius, about 40,000 men were killed in the fighting. The Othonian troops fled back to their camp in Bedriacum and the next day surrendered to the Vitellian forces and took the oath of allegiance to Vitellius. When news of the defeat was brought to Brixellum, many of Otho's troops urged him to fight on, pointing out that more troops were on the way, but Otho chose suicide rather than cause more deaths. He had been emperor for fewer than three months; Vitellius continued his march on Rome, where he made a triumphal entry and was recognized as emperor by the Senate.

Бедриакмның екінші шайқасы

Сол кезде, Яһудея және Сирия провинцияларында бекініп тұрған легиондар Веспасианды император деп жариялады. 67 жылы Нерон Веспасианға Яһудеядағы бірінші яһуди-рим соғысын басу міндетін жүктеді. Ол Сирияның губернаторы Гай Лициний Муцианның қолдауын алды. Шығыс легиондары Римге жетпес бұрын, Раэтия және Моэзия провинцияларының Дунай легиондары да тамыз айында Веспасианды император деп жариялады. Осы легиондардың үшеуі – III Галлика, VIII Августа және VII Клаудия, Отонға көмекке аттанған еді, бірақ Бедриактың бірінші шайқасында оның жеңілгенін естіді. Олар Вителлиусқа адал болуға ант берген, бірақ Веспасианның билікке таласып баққандығын естігенде, оған қолдау көрсетуге ауысты. Олар қалған екі легионды – VII Галбиана және XIII Геминаны өздеріне қосылуға көндірді. XIII Гемина бұл міндетті оңай орындады, себебі ол Бедриактың бірінші шайқасында жеңілген легиондардың бірі болған және жаза ретінде Валенс пен Кецина үшін амфитеатрлар салуға мәжбүр болған еді. VII Галбиананың қолбасшысы Марк Антоний Примустың басшылығымен олар Римге қарай жолға шықты. Вителлиус Антонийдің жақындап келе жатқанын естігенде, Каецинаны XXI Rapax, V Alaudae, I Italica және XXII Primigenia легиондарынан, сондай-ақ тағы жеті легионның жасақтарынан және қосымша әскерлерден тұратын күшті армиямен жіберді. Антонийдің алғашқы легиондары Веронаға жетті, бірақ Каецина, әскердің қалған бөлігі келгенге дейін оларға шабуыл жасаудан бас тартты. Каецина, Равеннадағы Classis Ravennas – рим флотының қолбасшысы Секст Луцилий Басспен Веспасианға қолдау көрсету туралы келіссөздер жүргізген болатын. Алайда, оның әскері оның бастамасын қолдамады және оны тізгінге алды. Ауруға шалдыққан Валент енді Римнен жолға шыққан еді. Каецинаның әскері, енді әскери қолбасшысы жоқ, Кремонаға қарай жылжуды жалғастырды. Антоний енді Бедриактада орналасқан және атты әскермен Кремонаға қарай жолға шықты. Олар 24 қазанда Бедриак және Кремона арасында Вителлиан армиясының алғы шебімен кездесті. Антоний легиондарды Бедриакқа қайтаруды бұйырғаннан кейін шайқас басталды. Антонийдің әскері жеңіске жетті, ал Вителлиан әскері Кремонаның сыртындағы лагеріне қайтарылды. Антонийдің әскері Виа Постумия жолымен Кремонаға қарай жылжуды жалғастырды. Оларға қарсы күшті Вителлиан армиясы тұрды, оны басқа легиондар, соның ішінде IV Македоника легионы күшейтті, бірақ Валент әлі келмегендіктен, олар әлі де қолбасшысыз болды. Осы уақытқа дейін қараңғы түскен және шайқас қараңғыда да жалғасты. Антонийдің өз легионы – VII Галбиана ауыр зардап шекті және уақытша өз аспан денесін (бүркітін) жоғалтты, бірақ кейін оның жүзбасыларының бірі оны қайтарып алу үшін өмірін құрбан етті. Ақырында Антонийдің әскері басымдыққа ие бола бастады, ал таң атқанда жағдай өзгерді. Антонийдің III Галлика легионы көп жылдар бойы Сирияда қызмет еткен және сол жерде жергілікті дәстүрді қабылдаған еді. Күн шығып, олар оны шулы салтанатпен қарсы алды; Вителлиан әскері бұл әрекетті дұрыс түсінбеді, олар шығыстан күш қосымша келгенін ойлап, көңілдерін жоғалтты. Вителлиан әскері өз лагеріне қайтарылды, оны Антонийдің әскері басып алды. Антоний кейін Кремона қаласына шабуыл жасады, ол қарсылық көрсетпей берілді. Кремона төрт күн бойы жеңімпаз әскерлер тарапынан тоналып, өртелді; көптеген тұрғындар зорланды, өлтірілді және тоналды. Антоний бұл оқиғадан ұялғандықтан, кремондықтарды құл ретінде ұстауға тыйым салды, нәтижесінде көптеген тұтқындар жазадан қашу үшін өздерінің бақылаушыларымен өлтірілді. Антоний Римге қарай жолға шықты, онда Вителлиус тұтқынға алынып, көп ұзамай өмірден озды. Осылайша, осы қанды дағдарыс жылының соңында Веспасиан таққа отыруға мүмкіндік алды.

Meanwhile, the legions stationed in the Middle East provinces of Judaea and Syria had acclaimed Vespasian as emperor. Vespasian had been given a special command in Judaea by Nero in 67 with the task of putting down the First Jewish–Roman War. He gained the support of the governor of Syria, Gaius Licinius Mucianus and a strong force drawn from the Judaean and Syrian legions marched on Rome under the command of Mucianus. Before the eastern legions could reach Rome, the Danubian legions of the provinces of Raetia and Moesia also acclaimed Vespasian as emperor in August. Three of these legions, III Gallica, VIII Augusta, and VII Claudia had been on their way to support Otho when they heard of his defeat at the first battle of Bedriacum. They had been made to swear allegiance to Vitellius, but when they heard of Vespasian's bid for power they switched their support to him. They persuaded the other two legions, VII Galbiana and XIII Gemina to join them, which the XIII Gemina did all the more readily as they were one of the legions which had been defeated at First Bedriacum, and had been made to build amphitheatres for Valens and Caecina as punishment. Led by the commanding officer of the VII Galbiana, Marcus Antonius Primus, they marched on Rome, and having a shorter distance to march reached Italy before Mucianus' troops. When Vitellius heard of Antonius' approach, he dispatched Caecina with a powerful army composed of XXI Rapax, V Alaudae, I Italica, and XXII Primigenia together with detachments from seven other legions and a force of auxiliaries. The first of Antonius' legions had arrived at Verona, but though urged to attack them before the remainder of the army arrived, Caecina declined to do so. Caecina had been plotting with Sextus Lucilius Bassus, commander of the Classis Ravennas, the Roman fleet at Ravenna, to switch their support to Vespasian. His troops refused to follow his lead however, and put him in chains. Valens, who had been delayed by illness, had by now set out from Rome. Caecina's army, now without their general, advanced on Cremona. Antonius was now based at Bedriacum, and advanced towards Cremona with a force of cavalry. They encountered the vanguard of the Vitellian army between Bedriacum and Cremona on 24 October and a battle followed, with Antonius sending back to Bedriacum for the legions. Antonius' troops had the better of the fighting, and the Vitellian troops retreated to their camp outside Cremona. Antonius' forces advanced along the Via Postumia towards Cremona. They were opposed by a powerful Vitellian army, who had been reinforced by other legions including Legion IV Macedonica, but were still without a commander as Valens had not yet arrived. By now night had fallen and the battle continued through the hours of darkness. The VII Galbiana, Antonius' own legion, suffered heavy casualties and lost its eagle for a while, though one of its centurions later sacrificed his own life to win it back. Eventually Antonius' forces began to gain the upper hand, and the turning point came when dawn broke. Antonius' III Gallica had served in Syria for many years and while there had adopted a local custom. As the sun rose, they saluted it with cheers; this was misinterpreted by the Vitellian forces, who thought that they were greeting reinforcements from the east and lost heart. The Vitellian forces were driven back into their camp, which was taken by Antonius' forces. Antonius then attacked Cremona itself, which surrendered. Cremona was sacked and then burned by the victorious troops over the course of four days; many residents were raped, murdered and/or robbed. Antonius was embarrassed by the episode and forbade the keeping of Cremonans as slaves, resulting in many being murdered by their captors to evade punishment. Antonius continued to Rome, where Vitellius was taken prisoner and shortly afterwards killed. The way was thus cleared for Vespasian to ascend the throne near the end of this bloody year of crisis.