Кельттердің ежелгі карникс мүсіні: темір дәуіріндегі соғыс мүсіні, қоладан жасалған, жануар басы пішіндес. Дауысы алыстан естілетін, әскерді рухтандырған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Музыкалық аспап
Musical instrument
Ежелгі карникс – б.з.д. 200 шамасы мен б.з. 200 шамасы аралығында темір дәуірінде кельттер қолданған желді аспап. Ол қоладан жасалған, созылған S пішіндес труба еді, тік бойы тік тұрып, қысқа ауыздық бөлігі мен әлдеқайда кең қоңырауы қарама-қарсы бағытта орналастырылған. Қоңырау аузы ашық шошқаның немесе басқа жануардың басының пішінімен жасалған. Полибий баяндайтындей, ол соғыста қолданылып, әскерлерді шайқасқа жігерлендіріп, қарсыластарды қорқыту үшін пайдаланылған. Аспаптың айтарлық биіктігі, соғыстар мен рәсімдерге қатысушылардың бастарынан естілуіне мүмкіндік берген.
The ancient carnyx was a wind instrument used by the Celts during the Iron Age, between c. 200 BCE and c. CE 200. It was a type of trumpet made of bronze with an elongated S shape, held so that the long straight central portion was vertical and the short mouthpiece end section and the much wider bell were horizontal in opposed directions. The bell was styled in the shape of the head of an open mouthed boar or other animal. It was used in warfare, probably to incite troops to battle and intimidate opponents, as Polybius recounts. The instrument's significant height allowed it to be heard over the heads of the participants in battles or ceremonies.
Этимология
Карникс сөзі галл тіліндегі *carn* немесе *cern* түбірінен шыққан, ол "мүйіз" немесе "қарағай" деген мағына береді, және осы түбір құдай Цернуннос атында да қолданылған. Бұл сөз уэльс тіліндегі *carn* сөзімен туыс.
The word carnyx is derived from the Gaulish root carn or cern , meaning 'antler' or 'horn,' and the same root of the name of the god Cernunnos. It is cognate with the Welsh carn.
Символизм
Темір дәуіріндегі Британияда жануарлар символикасы қасақана түрде шабуылшылдық пен қатыгездікті көрсетеді, мысалы, Уитэм қалқанындағы қабан, Шотландиядағы мұрынды Дескфорд карниксі және Темза өзенінен табылған екі басты аждаһа бейнеленген қылыш қабы. Карниксті басшы ұстаған деген болжамды дәлелдер бар, бұл туралы галлдық патша Битуитостың бейнесі куәлік етеді.
In Iron Age Britain, animal symbolism deliberately conveys aggressiveness and ferociousness, with examples including a boar on the Witham Shield, the snouted Deskford carnyx in Scotland and the dragon pair sword scabbard from the River Thames. There is evidence to suggest that the carnyx would be held by a chieftain, as shown by a potential Gaulish king Bituitos figure.
Тинтиньяк
2004 жылы археологтар Францияның Коррез департаментіндегі Тинтиньяктан б.з.б. бірінші ғасырдағы галл шұңқылын тапты. Бұл орында 500-ден астам металл заттардың сынықтары, оның ішінде жеті карникс табылды, олардың біреуі дерлік толық сақталған. Осы жаңалыққа дейін қазіргі Шотландия, Франция, Германия, Румыния және Швейцарияда бес ғана карникс сынықтары табылған еді. Карникстердің төртеуі шошқа басына ие, ал бесіншісі жылан тәрізді жандар сияқты көрінеді; олар Римнің Галлияны басып алғаннан кейін көп ұзамай жасалған ритуалдық орынды көрсетеді. 2012 жылы Тинтиньяқтағы жаңа орталықтардың арқасында ондаған жылдар бұрын Солтүстік Италияда табылған кейбір сынықтар карникске тиесілі екені анықталды.
In 2004, archaeologists discovered a first century BC Gallic pit at Tintignac in Corrèze, France. The deposit contained more than 500 fragments of metal objects, including seven carnyces, one of which was nearly complete. Prior to this discovery, fragments of only five carnyces had been found, in modern day Scotland, France, Germany, Romania, and Switzerland. Four of the carnyces had boar's heads, the fifth appears to be a serpent like monster; they appear to represent a ritual deposit dating to soon after the Roman conquest of Gaul. The Tintignac finds enabled some fragments found in northern Italy decades before to be identified in 2012 as coming from a carnyx.
Дескфорд
Британ аралдарындағы жалғыз мысал – 1816 жылы Шотландияның Банффшир округындағы Лейчстаун, Дескфорд шаруашылығында табылған Дескфорд Карниксі. Қазірде сақталған жалғыз бөлік – шошқа басы пішініндегі қоңырау, ол да ырымдық сақтау ретінде жайғастырылған болып көрінеді. Ол Банф мұражайына тапсырылды, ал қазір Абердиншир мұражайлар қызметінен Шотландия ұлттық мұражайына уақытша берілген. Дескфорд Карниксінің табылған орны мен жасы, аспаптың бейбіт, салтанатты мақсатта қолданылғанын, және тек соғыста ғана емес, басқа да жағдайларда пайдаланылғанын көрсетеді. 2004 жылға дейін бұл – сақталған ең жақсы мысал болды және көбінесе бұрынғы қайта құруларда үлгі ретінде қолданылды. Дескфорд табылысы негізінен мыстан жасалған, бұл металл көбінесе римдіктер ғана қолданған және олардың қатаң бақылауында болған. Сондықтан, Ұлыбританияда табылған Темір дәуірі мен Рим дәуірінің кельт мысының көп бөлігі сияқты, карникс те римдік металдан "сақтықпен" қайта өңделген. Металлургиялық зерттеулерге сүйене отырып, Шотландия ұлттық мұражайы оның жасалу мерзімін 80-250 жылдар аралығында деп белгілейді, бұл жергілікті өндірілген, континенттік карникстерден ерекшеленетін "ерекше шотландтық үлгі" және оның "сәндемесі сол кездегі Солтүстік-Шығыс Шотландиядағы металл өнеркәсібіне тән, онда қоладан жасалған бұйымдарды өндірудің дамыған дәстүрі болған".
The only example from the British Isles is the Deskford Carnyx, found at the farm of Leitchestown, Deskford, Banffshire, Scotland in 1816. Only the boar's head bell survives, also apparently placed as a ritual deposit. It was donated to Banff Museum, and is now on loan from Aberdeenshire Museums Service to the Museum of Scotland. The location and age of the Deskford Carnyx suggests the instrument had a peaceful, ceremonial use and was not used only in warfare. Before 2004 this was the best surviving example, and generally copied in earlier reconstructions. The Deskford find was made almost entirely of brass, a metal used almost exclusively by the Romans, and strictly controlled by them, so just as with the vast majority of Iron Age and Roman era Celtic brass found in Britain, the carnyx was made "with some care" from recycled Roman metal. Based in part on the metallurgy, the Museum of Scotland give a date of 80 250 AD for its construction, noting that it was a locally produced piece, "a specifically Scottish variant" distinct in design from known continental carnyces and that its "decoration is typical of metalwork in north east Scotland at the time, where there was a flourishing tradition of fine bronze working."
Рим археологиясы
Римдік монеталардағы бейнелер келттердің соғыс кернейін қолданғанын көрсетеді, оны олар карникс деп атаған. Бұл келт кернейлері римдік кернейлерден өзгеше, себебі римдік кернейлерде "жарағай бас" түріндегі ұшы болмаған. Кельт немесе галл карниксі келттерде римдіктердегі ту сияқты қолданылған, ал Траян бағанасының негізінде аждаһа бас карниксінің мысалы сақталған. Карникс дакиялық кернейге ұқсас деп сипатталады. Галлиялық карникс пен дакиялық Ла Тене аждаһар туы және аждаһарлар мен жыландар бейнеленген зергерлік бұйымдар арасында айқын ұқсастық бар. Сондай-ақ, аждаһа бас карниксі Августтың кеуде қалқанында галл әйелінің қолында ұстағандай бейнеленген.
Roman struck coins suggest that a war trumpet was used by the Celts, which they called a carnyx. These celtic trumpets are dissimilar to Roman trumpets that are not described as having a "monster headed extremity". The Celtic or Gaulic carnyx was used by the Celts in a similar way to how a standard functioned for the Romans and there is an example of a Dragon headed carnyx in the base of Trajan's Column. The carnyx has been described as identical to a Dacian trumpet. There is a clear similarity between Gaulish carnyx and the Dacian La Tene dragon standard and jewellery with dragons and serpents. A dragon headed carnyx also appears to be held by a Gaulic woman on the breastplate of Augustus.
Басқалар
Карникс Гундеструп қазандығының бір жағында да бейнеленген. 2021 жылы Англияның Саффолк графтығында темір ғасырына жататын кішкентай қола шошқа карниксі табылған.
The carnyx also appears on the side of the Gundestrup cauldron. A small bronze boar carnyx dating from the Iron Age was found in Suffolk, England in 2021.
Тинтиньяқтың заттары
Тинтиньякта табылған заттар 2012 жылы "Les Gaulois, une expo renversante" ("Галлиялықтар, керемет көрме") көрмесінде көрсетілді.
Objects found at Tintignac were exhibited at the 2012 exhibition "Les Gaulois, une expo renversante" (The Gauls, a stunning exhibition).
Қазіргі заманғы қайта құрулар
Дескфорд Карниксінің реконструкциясын доктор Джон Пурсер бастады, ол 1991 жылы «Жанды Шотландия» Гленфиддич сыйлығы және Шотландия Ұлттық музейлерінің бірлескен қаржыландыруымен жүзеге асырылды. Музыкатанушы Джон Пурсерден басқа, командаға археолог Фрейзер Хантер, күміс шебері Джон Крид және тромбоншы Джон Кенни кірді. 2000 жылдық үнсіздіктен кейін, қайта құрылған Дескфорд Карниксі 1993 жылдың сәуір айында Шотландия Ұлттық музейінде таныстырылды. 1993 жылы Кенни 2000 жылдан бері Карниксте ойнаған алғашқы адам болды және содан бері концерт залдарында, радиода, телевидениеде және кинода аспап туралы лекциялар оқып, өнер көрсетіп келеді. Карникс үшін көптеген шығармалар жазылған және ол жеті CD-де ұсынылған. 2003 жылдың 15 наурызында ол Париждегі «Стад де Франс» стадионында 65 000 көрерменнің алдында жеке орындаумен шықты. 2017 жылдың 15 маусымында Лейкленд композиторы Кристофер Гиббстің тапсырысы бойынша жазылған «Орманың музыкасы» атты туынды, қайта құрылған Карникстің қатысуымен Слайдберн ауылының залында әлемдік премьерасын өткізді. Төрт бөлімнен тұратын ән циклы Боуленд орманының ландшафты мен тарихын бейнеледі және Сэмюэл Хадсон басшылығымен Блэкберн соборының «Ренессанс әншілері» тобы орындады. Карниксті Джон Кенни орындады.
The reconstruction of the Deskford Carnyx was initiated by Dr. John Purser, and commenced in 1991 funded jointly by the Glenfiddich Living Scotland award and the National Museums of Scotland. In addition to John Purser as musicologist, the team consisted of the archaeologist Fraser Hunter, silversmith John Creed, and trombonist John Kenny. After 2,000 years of silence the reconstructed Deskford Carnyx was unveiled at the National Museum of Scotland in April 1993. In 1993 Kenny became the first person to play the carnyx in 2,000 years, and has since lectured and performed on the instrument internationally, in the concert hall, on radio, television, and film. There are numerous compositions for the carnyx and it is featured on seven CDs. On 15 March 2003 he performed solo to an audience of 65,000 in the Stade De France in Paris. On 15 June 2017 "The Music of the Forest", a specially commissioned work by Lakeland composer, Christopher Gibbs, featuring a reconstructed carnyx, received its world premiere at Slaidburn Village Hall. The four part song cycle evoked the landscape and history of the Forest of Bowland and was performed by the Renaissance Singers of Blackburn Cathedral under the direction of Samuel Hudson. The carnyx was played by John Kenny.
Танымал мәдениетте
Карникс "Гладиатор" (2000) фильмінің бастапқы шайқас көрінісінде бейнеленген; ол музыкалық аспап ретінде де, үрей тудыратын қару ретінде де қолданылады. Ол француз фильмі "Друиды" (2001) шайқас сахналарының бірнешесінде пайда болады. Карникс 2012 жылғы Pixar анимациялық фильмі "Brave" фильмінің басында көрінеді. Карникс Сид Мейердің "Civilization VI" ойынындағы галлдық саундтректе қолданылады.
The carnyx is featured in the opening battle scene of Gladiator (2000); and is used as both a musical instrument and a fear inducing weapon. It appears in several battle scenes of the French film, Druids (2001). A carnyx appears near the beginning of the 2012 Pixar computer animated film Brave. The carnyx is used in the Gallic soundtrack in Sid Meier's Civilization VI.