Галехус мүйіздері: ежелгі скандинавиялық өнердің құпиялары
Golden Horns of Gallehus
Данияда табылған алтын мүйіздер – 5 ғасырға жатқан ежелгі герман дәуірінің археологиялық жәдігерлері. Руна жазулары мен магиялық сипаттамалары зерттелген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Археологиялық артефакттар
Archaeological artefacts
Галлехустың алтын мүйіздері – Данияның Оңтүстік Ютландиядағы Мёгельтёндерден солтүстікке қарай Галлехуста табылған екі жалпақ алтыннан жасалған мүйіз. Мүйіздер ерте 5-ші ғасырға, яғни германдық темір дәуірінің басына жатады. Мүйіздер 1639 және 1734 жылдары, тиісінше, шамамен 15–20 метр қашықтықта табылған.
The Golden Horns of Gallehus were two horns made of sheet gold, discovered in Gallehus, north of Møgeltønder in Southern Jutland, Denmark. The horns dated to the early 5th century, i. e. the beginning of the Germanic Iron Age. The horns were found in 1639 and in 1734, respectively, at locations only some 15–20 metres apart.
Мүмкін шифрлау рундары
Ұзын мүйіздің жоғарғы бөлігіндегі екі қатарлы суреттер 22 әріптен тұратын рундық мәтінді шифрлаған ретінде қарастырылды, бірақ оны әлі жалпыға қабылданған түсіндірме жоқ. Хартнер (1969) «luba horns ens helpa hjoho» деп оқыды, бұл Хартнер «осы мүйіздің құрамындағы мен, руға көмек келтіруі мүмкін» деп аударған «қорғау сөйлемі».
The two rows of images in the top segment of the longer horn have been taken as a cipher encoding a runic text of 22 letters, although there is no universally accepted decipherment. Hartner (1969) read luba horns ens helpa hjoho, an "apotropaic sentence" translated by Hartner as "may I, the potion of this horn, bring help to the clan".
Иконография
Мүйіздердегі бейнелер көптеген антропоморфтық, зооморфтық және гибридтік мотивтерді біріктіреді. Мүйіз бетіне шығып тұрған мүйізге дәнекерленген негізгі фигуралардан басқа, қуу арқылы жасалған бірқатар қосымша фигуралар мен әшекейлер бар. Олардың түсіндіруге көптеген әрекеттер жасалды, барлығы болжамдық. Түсіндіру әсіресе қиын, өйткені ол түпнұсқа мүйіздер жоғалғанға дейін жасалған дәл емес суреттерге сүйенуі керек. Түсіндірмелер әдетте иконографияны герман мифологиясымен сәйкестендіруге тырысады, бірақ Жерорта теңізі (Византия) элементтері де айтылады. Германияның көші-қон кезеңіндегі өнермен нақты салыстырулар өте шектеулі. Жыландардың саны көп, олардың кейбіреулері қараңғы дәуірдегі Еуропаның кең жануарлар стиліне сәйкес біріне-бірі тоғысады. Мүйізді ұстап тұрған мүсінді Тьенгвиде тас мүсініне қойылған "валькирия"мен салыстыруға болады. Кіші мүйіздегі семсер мен қалқанмен қаруланған екі бетперделі сурет семсер билерінің басқа герман бейнелерін еске салады, мысалы, Саттон Ху қалқанында. Үлкен мүйізді немесе мүйізді тағы екі қарулы тұлғаны мүйізді қалпақ иконографиясымен немесе Гундеструп қазандығындағы "Чернуннос" фигурасымен салыстыруға болады. Трицефальды (үш бас) фигураның ерекше бейнесі христиандық иконографиядағы Үштікті бейнелейтін трицефальды Мәсіхтің бейнелерінің пұтқа табынушылық алдыңғысы ретінде қабылданды, бірақ оны қазіргі заманда орналастыру қиын. Олрик (1918) сол сияқты көптеген скандинавтық құдайларды таныды, соның ішінде Тир, Один, Тор және Фрейр. 1969 жылы Франкфурт ғылым тарихшысы Вилли Хартнер гематрия мен археоастрономияны қамтитын түсіндірмені жариялады, көптеген сандарды шоқжұлдыздарды бейнелейтін етіп қабылдады, иконография 4 қараша 412 жылғы ай тұтылуына және 16 сәуір 413 жылғы күн тұтылуына қатысты деп мәлімдеді. Бірінші мүйізде (А) жеті сегментте орналасқан фигуралар, екінші мүйізде (В) алты сегмент, оның ішінде шетіндегі рун жазуы бар тар сегмент бар. мүйіз сегменттеріндегі рельефті қуу А1 екі қатар антропоморфтық және териоморфтық фигуралар, соның ішінде жыландар мен балықтар (Хартнер шифрлық рундары) Екі өзара байланысқан жыландар және бес төрт бұрышты жұлдыз А2 Бес фигура, төрт антропоморф, оның ішінде бір ат үстінде, бірінде садақ бар, бірінде суару мүйізі бар, сонымен қатар жұлдызсыз жылқы. бес мифологиялық гибрид фигуралар, А3 қарулы фигураның артында тұрған дене (екінші мүйіздің 4-ші сегментіндегіге ұқсас), кентавр және иттердің бастары бар екі фигура. Біріншіден, адам денесін бейнелейтін жылан бейнелері, екіншісі қарулы және үш жануар бейнелері. бес жылан, бір төрт бұрышты жұлдыз А5 екі фигура тақта ойынын ойнайды, тақтаның астында бір аң отыр, екі жылан және балық. төрт жылан және бірнеше шағын жұлдыздар А6 бес сурет қатарда, екеуі иттер (олардың бірі күн немесе жұлдызға қараған), қалғандары өсімдіктер болуы мүмкін. A7 айқын емес мәнді үш символ, екі өсімдік тәрізді және бір тәрізді екі тақта немесе үш нүктесі бар немесе тесіктері бар тік нүктелі сызық және тік толқынды және зигзаг сызықтар орналасуы B1 Ақсақал Футарк жазуы B2 төрт антропоморфты фигура, олардың барлығы қарулы, екеуі үлкен мүйіз немесе мүйіз. Олардың арасында және астында бірнеше териоморфтық фигуралар бар, олардың бірі мүйізді. Екі "жалаңаш биші" мүйізді алып жүруге арналған шынжыр үшін арналған болуы мүмкін. Үш жылан, аузында доп ұстап тұрған үлкен жылан және үлкен жыланның құрсағын тістеп жатқан кіші жылан. Линкольн (1976) трицефальды фигураны, мүйізді жануарды және үш жыланды "өлі жатқан" деп қабылдайды. басқа терриоморфтық фигуралар мен жұлдыз белгілері. B4 атта отырған салт атты, қылыш ұстаған тағы бір тұлға, құлап қалған дене мен кентаврдың алдында тұр. Жылқыға ұқсас жануар, екі ұшында да басы бар, құйрығы жоқ. Yggdrasill балық пішіндерінің тамырларын жалмап жатқан wyrm (аждаһа) Níðhöggr бейнелейтін өсімдік тәрізді затты беттеп немесе жалмап жатқан қисық жылан. B5 сол қолында үлкен орақ немесе семсер ұстап тұрған, оң қолында арқанға байланған жылқы ұстап тұрған тұлға. Екі ит. Аңғар, құс және балық фигуралары B6 төрт антропоморфтық фигура, біреуі садақпен қаруланған, біреуі екі пышақпен, біреуі оң аяғын оң қолында ұстап, біреуі басынан айырылған, төрт балық фигурасы және сегіз төрт тік жұлдыз.
The figures embossed on the horns combine depictions of numerous anthropomorphic, zoomorphic and hybrid motifs. In addition to the main figures which are soldered to the horn, protruding from the horn surface, there are a number of additional figures and ornaments realized by chasing. There have been numerous attempts at their interpretation, all speculative. Interpretation is especially difficult since it has to rely on the imprecise drawings made before the loss of the original horns. Interpretations usually try to align the iconography with Germanic mythology, although Mediterranean (Byzantine) elements are also cited. Obvious parallels with Germanic Migration Period art are rather limited. There are large considerable number of serpents, some of them intertwining in the fashion of the wider animal style of Dark Age Europe. A figure holding a horn may be compared to the "valkyrie" shown on the Tjängvide image stone. Two masked figures armed with sword and shield on the smaller horn are reminiscent of other Germanic depictions of sword dances, e. g. on the Sutton Hoo helmet. Two other armed figures with large horns or antlers may be compared to horned helmet iconography, or to the "Cernunnos" figure on the Gundestrup cauldron. The peculiar image of a tricephalous (three headed) figure has been taken as a pagan predecessor of depictions of a tricephalous Christ symbolizing the Trinity in Christian iconography but is difficult to place in a contemporary context. Olrik (1918) nevertheless recognized a number of Norse gods among the figures, including Tyr, Odin, Thor and Freyr. Frankfurt historian of science Willy Hartner in 1969 published an interpretation involving gematria and archaeoastronomy, taking many of the figures as representing constellations, claiming that the iconography refers to a lunar eclipse of 4 November 412 and a solar eclipse of 16 April 413. The first horn (A) had figures arranged in seven segments, The second horn (B) had six segments including the narrow one containing the runic inscription around the rim. hornsegmentin reliefin chasingA1 two rows of anthropomorphic and theriomorphic figures, including snakes and fish (Hartner's cipher runes) Two intertwining snakes and five four pointed starsA2 Five figures, four anthropomorphic, including one on horseback, one armed with a bow, one holding a drinking horn, besides a horse without a rider. five mythological hybrid figures,A3 an armed figure standing behind a prostrate body (similar to the arrangement on the 4th segment of the second horn), a centaur, and two figures with dogs' heads. intertwining snake figures, one with a human torsoA4 another armed figure and three animals. five snakes, one four pointed starA5 two figures playing a board game, with a creature sitting beneath the board, two snakes, and a fish. four snakes and a number of small starsA6five images in a row, two of them dogs (of which one is facing a sun or star), the others possibly plants. A7three symbols of unclear significance, two plant like and one like two boards or flags with triple dots or holes a vertical dotted line, and an arrangement of vertical wavy and zig zag linesB1 the Elder Futhark inscriptionB2 four anthropomorphic figures, all of them armed, two of them with large horns or antlers. Between and below these are a number of theriomorphic figures, one of them with antlers. the two "sword dancers" had an opening probably intended for a chain for carrying the horn Scattered among the figures are star symbols with three to eight points and a number of animals, including a fishB3two anthropomorphic figures, one armed with a bow aiming at an animal figure, and one with three heads holding an axe in one hand, and a rope attached to an antlered or horned animal, perhaps a goat. Three snakes, a large one holding a ball in its mouth and two smaller ones biting the belly of the larger one. Lincoln (1976) takes the tricephalous figure, the tethered horned animal, and the three snakes "lying dead" as a Germanic reflex of the Indo European dragon slaying and cattle raiding myth. other theriomorphic figures and star symbols. B4a rider on horseback, another figure holding a sword standing in front of a prostrate body, and a centaur. A horse like animal with a head on each end and no tail. A curling snake facing or devouring a plant like item which may represent the wyrm (dragon) Níðhöggr devouring the roots of Yggdrasill fish shapes and star symbols. B5 a figure holding a large sickle or sword in the left hand, and holding a horse on a tether in the right hand. Two dogs. boar, bird and fish figuresB6 four anthropomorphic figures, one armed with a bow, one with two daggers, one holding its right foot in its right hand, and one apparently decapitated, four fish figures and eight four pointed stars.
Бірінші керней
Ұзын мүйіз 1639 жылғы 20 шілдеде Данияның Мёгльтондер қаласына жақын Галлехус ауылында Кирстен Свендсдаттер есімді шаруа қызының жерден көтеріліп тұрғанын көргенде табылды. Ол Дания королі Кристиан IV-ге хат жазды, ол мүйізді қайтарып алды және оны Дания принці Кристианға тапсырды. Принц оны су ішетін мүйізге айналдырып, тар ұшына жабылатын алтын тұтқа қосты. 1641 жылы Даниялық антиквариус Олаус Вормиус бірінші Алтын мүйіз туралы "Алтын мүйіз туралы" атты еңбек жазды. Мүйіздің сақталған алғашқы суреті осы еңбекте келтірілген. Вормиус мүйізді табылған күйінде көрмегенін, ал жиегі мен әшекейсіз тар бөліктерінің тұтқа сияқты кейінгі қосымшалар екенін анықтау мүмкін емес екенін жазды. 1678 жылы мүйіз туралы "Журнал де Савант" журналында хабарланды.
The longer horn was discovered on 20 July 1639 by a peasant girl named Kirsten Svendsdatter in the village of Gallehus, near Møgeltønder, Denmark when she saw it protrude above the ground. She wrote a letter to King Christian IV of Denmark who retrieved it and in turn gave it to the Danish prince Christian, who refurbished it into a drinking horn, adding a golden pommel to be screwed on at the narrow end to close it up. The Danish antiquarian Olaus Wormius wrote a treatise named De aureo cornu on the first Golden Horn in 1641. The first preserved sketch of the horn comes from this treatise. Wormius notes that he had not seen the horn in the state in which it was found, and it cannot now be determined whether the rim and the narrow segments devoid of ornamentation were modern additions like the pommel. In 1678, the horn was described in the Journal des Savants.
Екінші мүйіз
Шамамен 100 жыл өткен соң, 1734 жылғы 21 сәуірде Эрих Лассен бірінші мүйізден көп алыс емес жерде екінші (қысқа, зақымдалған) мүйізді тапты. Ол оны Шакенборг графына сыйлады, ол оны Дания королі Кристиан VI-ға жеткізді және орнына 200 ригсдалер алды. Осы сәттен бастап екі мүйіз де Кристиансбордағы Корольдік өнер палатасы (Det kongelige Kunstkammer) -да, қазіргі Данияның Ұлттық мұрағатында (Rigsarkivet) сақтауға алынды. Қысқа мүйіз сол жылы архивші Ричард Йоахим Паулли жазған еңбекте сипатталды.
About 100 years later on 21 April 1734 the other (shorter, damaged) horn was found by Erich Lassen not far from the first horn. He gave it to the count of Schackenborg who in turn delivered it to King Christian VI of Denmark and received 200 rigsdaler in return. From this moment both horns were stored at Det kongelige Kunstkammer (The Royal Chamber of Art) at Christiansborg, currently the Danish Rigsarkivet (national archive). The shorter horn was described in a treatise by archivist Richard Joachim Paulli in the same year.
Бастапқы мүйіздер
1802 жылғы 4 мамырда Фулумнан Нильс Хайденрайх есімді алтын шебері мен сағатшы мүйіздерді ұрлап кетті. Ол мүйіздер сақталған қоймаға жалған кілттер арқылы кірді. Хайденрайх мүйіздерді үйіне алып барып, алтынды қайта өңдеу үшін балқытты. Ұрылық келесі күні анықталды және газеттерде 1000 ригсдалер сыйлық жарияланды. Алтын шеберлер гильдиясының бас шебері Андреас Холм Хайденрайхтың ісіне қатысы бар деп күдіктенді, себебі ол бұрын Холмға нашар алтын мен қоладан жасалған, құдай бейнесі бар үнді монеталарынан ("пагодалар") сатуға тырысқан. Холм мен оның әріптестері Хайденрайхты қадағалап, оның қала орнасына ақша таңбаларын тастағанын көрді. Ол 1803 жылғы 27 сәуірде тұтқындалып, 30 сәуірде кінәсін мойындады. 10 маусымда Хайденрайх түрмеге кесілді және 1840 жылға дейін босатылмады. Ол төрт жылдан кейін қайтыс болды. Оның сатып алушылары қайта өңделген алтынды қайтарды, ол монеталар түрінде пайда болды, мүйіздердің көшірмелері емес. Римдегі кардинал үшін мүйіздердің гипстен жасалған қалыптары жасалды, бірақ олар Корсика жағалауында болған кеме апаты кезінде жоғалып кетті. Оның орнына эскиздерден жуық көшірмелер жасалды. Жоғарыда көрсетілген мүйіздер 1980 жылы жасалған жаңа көшірмелер.
On 4 May 1802 the horns were stolen by a goldsmith and watchmaker named Niels Heidenreich from Foulum, who entered a storage area containing the horns using forged keys. Heidenreich took the horns home and melted them down to recycle the gold. The theft was discovered the next day and a bounty of 1,000 rigsdaler was advertised in the papers. The grandmaster of the goldsmiths guild, Andreas Holm, suspected that Heidenreich had been involved, since he had tried to sell Holm forged “pagodas” (Indian coins with god motifs), made from bad gold mixed with brass. Holm and his colleagues had kept watch on Heidenreich and saw him dump coin stamps in the town moat. He was arrested on 27 April 1803 and confessed on 30 April. On 10 June Heidenreich was sentenced to prison, and not released until 1840. He died four years later. His buyers returned the recycled gold, which ended up in coins, not copies of the horns. A set of plaster casts of the horns had been made for a cardinal in Rome, but they had already been lost in a shipwreck off the Corsican coast. Approximate copies were instead created from sketches. The horns pictured above are newer copies, made in 1980.
Көшірмелері
1993 жылы мүйіздердің көшірмелері Моесгаард мұражайынан ұрланып, көп ұзамай Хасселагерге жақын орманнан табылған. Бұл көшірмелер алтын жалатылған мыстан жасалған. 2007 жылдың 17 қыркүйегінде таңғы сағат 4:30-да Kongernes Jelling мұражайынан алтын жалатылған күміс көшірмелер жинағы ұрланды, бірақ олар 2007 жылдың 19 қыркүйегінде көп ұзамай қайта табылды.
In 1993, copies of the horns were stolen from Moesgaard Museum, which were shortly after recovered ditched in a forest near Hasselager. These copies are made of gilded brass. On 17 September 2007 a set of modern gilded silver copies were stolen from Kongernes Jelling museum at 4:30 in the morning, but were recovered shortly after on 19 September 2007.