Белгілері мен симптомдары

Тырнақ саңырауқұлағының жұқтыруының ең көп кездесетін белгісі – тырнақтың қалыңдауы мен түсінің өзгеруі: ақ, қара, сары немесе жасыл. Жұқпа дамыған сайын тырнақ сынғыш болып, бөліктері үзіліп немесе толығымен аяқ немесе саусақтан айырылып қалуы мүмкін. Егер емделмесе, тырнақтың астындағы және айналасындағы тері қабынып, ауырсынуы мүмкін. Тырнақ төсегінде ақ немесе сары дақтар, тырнақтың жанында қабыршақты тері және жағымсыз иіс пайда болуы да мүмкін. Ауру нашарламаса, әдетте ауырсыну немесе басқа да дене белгілері байқалмайды. Онихомикозбен ауыратын адамдар тырнақтың сыртқы түріне байланысты маңызды психоәлеуметтік мәселелерге тап болуы мүмкін, әсіресе әрдайым көзге көрінетін саусақтарға қарағанда емес, тырнақтарға жұққан жағдайда. Дерматофитидтер – денедегі басқа жердегі саңырауқұлақ жұқпасының салдарынан кейде пайда болатын, саңырақтан мүлдем бос тері зақымданулары. Бұл денеде саңырақ жұқпаған жерде бөртпе немесе қышу түрінде көрінуі мүмкін. Дерматофитидтерді саңыраққа аллергиялық реакция деп санауға болады.

Себептер

Онихомикоздың қоздырғыштары – барлығы саңырауқұлақтар әлеміне жатады, олар дерматофиттер, Кандида (ашытқы тәрізді саңырауқұлақтар) және дерматофит емес саңырауқұлақтарды қамтиды.

Дерматофиттер

Онихомикоз дерматофиттік инфекциядан туындаса, ол tinea unguium деп аталады. Трихофитон рубрум – онихомикозға қатысы бар ең көп кездесетін дерматофит. Басқа дерматофиттерге T. interdigitale, Epidermophyton floccosum, Tricholosporum violaceum, Microsporum gypseum, T. tonsurans және T. soudanense жатады. Медициналық зертханаларда әлі де кездесетін ескі атау – T. interdigitale үшін Trichophyton mentagrophytes. Қазіргі таңда Т. mentagrophytes атауы тек егеуқұйрықтың тері инфекциясын қоздыратын агентке ғана қолданылады; бұл саңырауқұлақ егеуқұйрықтан және олардың түктерінен адамға жұғуы мүмкін, бірақ көбінесе теріге, емес тырнаққа жұғады.

Басқа

Басқа себепші патогендерге Кандида және дерматофит емес емес көбелектер жатады, әсіресе көбелектер туысының мүшелері Scytalidium (жақында атауы Neoscytalidium деп өзгертілді), Scopulariopsis және Aspergillus. Candida түрлері көбінесе қолдары жиі суға батырылатын адамдарда тырнақ онихомикозын тудырады. Scytalidium негізінен тропиктік аймақтарда кездеседі, бірақ олар кейіннен қоңыржай климатты аймақтарға көшіп барса да сақталуы мүмкін. Басқа көбелектер көбінесе 60 жастан асқан адамдарға әсер етеді, ал олардың тырнақта болуы тырнақтың саңырауқұлақтарға қарсы қорғану қабілетінің сәл әлсіреуін көрсетеді. Тырнақ жарақаты және тырнақ псориазы зақымдалған аяқ тырнақтарының қалыңдауына, түсінің өзгеруіне және хрупкостьқа (сынығыш болуына) әкелуі мүмкін.

Тәуекел факторлары

Қартаю (әдетте 60 жастан асқанда) – қан айналымының нашарлауы, саңырауқұлаққа ұзақ уақыт бойы тозу, тырнақтардың баяу өсуі мен қалыңдауы және иммундық функцияның төмендеуі инфекцияға осалдықты арттыруы себепті, онихомикоздың ең көп кездесетін тәуекел факторы болып табылады. Тырнақ саңырауқұлағы көбінесе ерлерге әйелдерге қарағанда жиірек шалдығады және бұл инфекцияның отбасылық тарихымен байланысты. Басқа да тәуекел факторлары: көп терлеу, ылғалды ортада болу, псориаз, желдетуге кедеріс келтіретін және терді сіңіре алмайтын шұлық және аяқ киім кию, бассейн, спортзал және душ бөлмелері сияқты ылғалды қоғамдық орындарда жалаң аяқ жүру, атлет аяғы (tinea pedis), терінің немесе тырнақтың шағын жарақаты, тырнақтың зақымдануы немесе басқа инфекция, сондай-ақ қант диабеті, қан айналымының бұзылуы (қол мен аяқтардың шеткершілік температурасының төмендеуіне де алып келуі мүмкін) және әлсіреген иммундық жүйе.

Диагностика

Диагноз көбінесе сыртқы көрінісіне сүйеніп болжанады және зертханалық тесттермен расталады. Дерматофит емес саңырауқұлақтарды анық анықтау үшін бірнеше сынама қажет болуы мүмкін.

Дәрі-дәрмектер

Емдеудің көп бөлігі саңырауқұлаққа қарсы препараттармен жасалады, олар жергілікті түрде немесе ауыз арқылы қолданылады. Емдеуді тоқтатқаннан кейін де тырнақта бірнеше ай бойы сақталуы мүмкін. Кетоконазолды ауыз арқылы қабылдау, жанама әсерлері болуы мүмкін болғандықтан ұсынылмайды. Тербинафин ауыз арқылы қабылдағанда итраконазолдан жақсы көтеледі. Беткей ақ онихомикоз болғанда, жергілікті емес, жүйелік саңырауқұлаққа қарсы емдеу ұсынылады. Жергілікті препараттарға циклопирокс тырнаққа жағатын бояу, аморольфин және эфинаконазол жатады. Кейбір жергілікті емдеулерді ұзақ мерзімге (кем дегенде бір жыл) күнделікті қолдану қажет. Аморольфин жергілікті түрде апта сайын қолданылады. Эфинаконазол – жергілікті азольдік саңырауқұлаққа қарсы препарат, ол циклопирокстан екі-үш есе жақсы нәтижелерге қол жеткізді. Клиникалық сынақтарда, эфинаконазол қолданғандардың шамамен 17%-ы жазылса, плацебо қолданғандардың 4%-ы жазылған. Жергілікті циклопирокс қолданғанда жағдайлардың 6%-ынан 9%-ына дейін жазылуға мүмкіндік бар.

Басқа

Зақымдалған тырнақты химиялық (кератолиздік) немесе хирургиялық дебридтеу нәтижелерді жақсартуға көмектеседі және лазер түріне қарай өзгереді. Қазіргі қолда бар деректер бойынша шай ағашы майын ем ретінде қолдану ұсынылмайды. Кейбір сынаққа қатысушыларда ол қоршаған теріні тітіркендіргені анықталды.

Америка Құрама Штаттары

2015 жылғы зерттеуге сәйкес, АҚШ-та периодты қышқыл-Шифф бояуымен (PAS) тестілеудің құны шамамен 148 долларға бағаланды. Тіпті егер арзан KOH тестісі бірінші болып қолданылса және PAS тестісі тек KOH тестісінің нәтижесі теріс болған жағдайда ғана жасалса да, PAS тестісі жасалу мүмкіндігі жоғары (KOH тестісінің дұрыс немесе жалған теріс нәтижесіне байланысты). Бірақ тербинафинмен емдеудің құны тек 10 доллар (бауыр функциясын тексеруге қосымша 43 доллар). Авторлар қорытындысында тербинафиннің жанама әсерлері салыстырмалы түрде қауіпсіз, бауыр зақымдануы өте сирек кездеседі, сондықтан дерматологтың PAS тестісін жасамай-ақ емдеуді тағайындауы экономикалық тұрғыдан тиімді. (Тағы бір нұсқа – калий гидроксиді тестісі оң нәтиже көрсеткен жағдайда ғана емдеуді тағайындау, бірақ бұл саңырауқұлақ инфекциясының шамамен 20% жағдайында жалған теріс нәтиже береді.) Екінші жағынан, 2015 жылғы мәліметтер бойынша, эфинаконазолмен жасалатын жергілікті (ауызға қабылдамайтын) емдеудің бір тырнаққа құны 2307 долларға жетеді, сондықтан оны тағайындамас бұрын тестілеу ұсынылады. Дәрілік купондарды пайдалану арқасында эфинаконазолмен емдеудің құнын бір айлық дозасына 65 долларға дейін төмендетуге болады, бұл емдеудің тырнақ үшін 715 долларға дейін төмендеуіне әкеледі.

Канада

2019 жылы Канаданың Дәрі-дәрмектер мен медициналық технологиялар агенттігі жүргізген зерттеуде 48 апталық эфинаконазол курсының бағасы үлкен баурық үшін 178 доллар, ал басқа баурық үшін 89 доллар құрады.

Болжам

Емдеуден кейін рецидивтер болуы мүмкін, сәтті емдеуден кейін 2 жыл ішінде рецидивтің 20-25% жағдайы тіркеледі. Сүйек инфекциясы – тағы бір сирек кездесетін асқыну. Аурудың таралуы жас өскен сайын артатыны байқалды. Канадада таралу деңгейі 6,48% деп есептелді. Онихомикоз диабетпен ауыратын адамдардың шамамен үштен біріне әсер етеді және псориазбен ауыратын адамдарда 56%-ға жиірек кездеседі.

Этимология

Термин ежелгі грек тілінен алынған ὄνυξ onyx "тырнақ", μύκης mykēs "саңырауқұлақ", және ωσις ōsis "функционалдық ауру" қосымшасы.

Зерттеу

Зерттеулер саңырауқұлақтардың жылуға сезімтал екенін көрсетеді, әдетте. Лазерлік емдеудің негізі – саңырауқұлақтың өсуін тоқтату үшін тырнақ төсегін осы температураға дейін қыздыруға бағытталған әрекет. 2013 жылғы зерттеулер лазерлік емдеудің перспективалы екенін көрсетті.