Саломон де Ко: Француз инженері мен бау-бақша шебері

Кіріспе

Француз инженері (1576–1626)

Саломон де Каус (1576, Дипп – 1626, Париж) – француз гугенот инженері, бір кезде (бұрыс) бу машинасының ойлап табуымен қате айырылған.

Өмірбаян

Каус Исаак де Каустың ағасы болды. Гугенот болғандықтан, Каус өмірі бойы Еуропаны аралап жүрді. Ол Людовик XIII тұсында гидравликалық инженер және сәулетші болып жұмыс істеді. Каус Англиядағы бақтарды, оның ішінде Сомерсет Хаусының бағын, сондай-ақ Гейдельбергтегі (Германия) Hortus Palatinus, яки Палатинат бағын жобалады. Ол Англияға 1610 жылдың соңында немесе 1611 жылдың басында келді. Оның алғашқы патшалық демеушісі Данияның Аннасы немесе оның ұлы, ханзада Генрих болды, ол оған 1610 жылы 100 фунт стерлинг мөлшерінде зейнетақы тағайындады. Данияның Аннасы оны авторлар Сэмюэл Дэниел және Джон Флориомен бірге өзінің жеке бөлмесінің күйеуі етіп тағайындады. 1611 жылдың қарашасында Каус Хатфилд Хаусында Солсбери графына кеңес берді. Ол 1611 немесе 1612 жылдан бастап (күні нақты емес) қазыналық тізімдерде «Патшаның бағбаны» деп сипатталған. Ол Хатфилд Хаусының шығыс бағына фонтан жобалады, ал 1612 жылдың мамырындағы құжатта оны ханзаданың инженері деп атады. Ол Гринвич сарайында және Дания үйінде жұмыс істеді, онда ол жасанды «тас»тан фонтан жасады. Инженер Ричард Барнуэлл фонтанға сорғы жасады. «Тас» Парнас тауының бейнесі болды, оның үстінде қабырғалар мен тоғыз Муза мекендейтін үңгір орналасқан. Оның үстінде Пегас мүсіні, ал жанында қара мәрмәрдан жасалған Темза өзенінің әйелдік бейнесі тұрды. Гринвичте Каус құс үйі ретінде пайдаланылған үңгірді жобалаған болуы мүмкін. Ол ханзада Генрих үшін Ричмонд сарайындағы бақтарды қайта жаңартып, Богемияның Елизаветасы үшін Гейдельбергте жұмыс істеді. 1614 жылы король Джеймс оған 50 фунт стерлинг сыйлық берді. Соломон де Каус патшайымның үй шаруашылығының камерариусі виконт Лислдің хаттарын Пенхёрст-Плейстегі әйеліне жеткізді. Оның есімі хаттарда және басқа да сот жазбаларында көбінесе «Соломон Коул» деп жазылған. 1615 жылы ол «Қозғалыстағы күштердің себептері» атты еңбегін жариялады, онда он төрт жыл бұрын Джованни Баттиста делла Порта жасағанға ұқсас бумен жұмыс істейтін сорғы суреттелген. Дегенмен, Франсуа Араго оны бу машинасының ойлап тапқан авторы деп атады. Каус сонымен қатар қазір Эллис дуоденасы деп аталатын таза интонациялық шкаланы сипаттады, оны қайта ойлап тапқан Александр Джон Эллис. Каус механиканың қазіргі саласында қолданылатын «жұмыс» терминін алғаш қолданғандардың бірі болды.

Caus was the elder brother of Isaac de Caus. Being a Huguenot, Caus spent his life moving across Europe. He worked as a hydraulic engineer and architect under Louis XIII. Caus also designed gardens in England, that of Somerset House among them; also, the Hortus Palatinus, or Garden of the Palatinate, in Heidelberg, Germany. Caus arrived in England late in 1610 or in the first months of 1611. His first royal patron was Anne of Denmark or her son, Prince Henry who granted him a pension of £100 in 1610. Anne of Denmark made him a groom of her chamber, with the authors Samuel Daniel and John Florio. In November 1611 Caus was advising the Earl of Salisbury at Hatfield House. He is described in the exchequer records beginning in 1611 or 1612 (the date is uncertain) as "Gardener to the Queen". He designed a fountain for the east garden of Hatfield House, and a receipt of May 1612 describes him as the Prince's engineer. He worked at Greenwich Palace and Denmark House where he made a fountain with an artificial "rock". An engineer Richard Barnwell made a pump for the fountain. The "rock" represented Mount Parnassus and featured shells and a cavern inhabited by the nine Muses. On top was a figure of Pegasus and nearby a female personification of the River Thames in black marble. At Greenwich, Caus may have designed a grotto which served as an aviary. He revamped the gardens at Richmond Palace for Prince Henry, and worked at Heidelberg for Elizabeth of Bohemia. King James gave him a gift of £50 in 1614. Salomon de Caus carried letters from Viscount Lisle, the Chamberlain of the Queen's Household, to his wife at Penshurst Place. His name in letters and other court records was often spelled "Solomon Cole". In 1615, he published Les Raisons des forces mouvantes which showed a steam driven pump similar to one developed by Giovanni Battista della Porta fourteen years earlier. Nevertheless, François Arago called him the inventor of the steam engine as a result. Caus also describes a just intonation scale, now known as the Ellis Duodene, after Alexander John Ellis who reinvented it. Caus was one of the first to employ the term work in the sense that it is used in the modern field of mechanics.

Танымал мәдениетте

Малкольм Прайстың 2015 жылғы "The Case of the 'Hail Mary' Celeste" романында де Коус дөңгелекті көліктерді бу күшімен қоздыру идеясын алғаш ұсынған адам ретінде көрсетіледі. Саломон де Коус Ханс Андерсеннің "Торный путь" әңгімесінде будың қуатын ашқан адам ретінде де сипатталған.