Кіріспе

Контурлы автокресло, пәрменді және скамейка тәрізді автокөлік креслоларына қарама-қарсы. Қапшық кресло – бір адамды ұстауға арналған контурлы автокресло, бірнеше адамға арналған тегіс скамейкадан ерекшеленеді. Ең қарапайым түрінде ол адам денесінің пішініне сәл келген, бірақ терең отыру орны мен жоғары жылдамдықтағы автомобильдерде денені жартылай қоршап, қолдайтын үлкен бүйірлері болуы мүмкін. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Германияда есігі жоқ, ашық, жолдан өтуге және әскери көліктер үшін «Kübelsitzwagen» (көкшелі креслолы автомобиль) термині танымал болды, себебі олар көбінесе қауіпсіздік белдіктері пайдаланылмаған кезеңде жолаушыларды креслода ұстап тұру үшін қапшық креслолармен жабдықталған. Бұл стильді алғаш 1923 жылы N. Trutz Karosseriefabrik әзірлеген. Алдыңғы қапшық креслолардың танымалдылығы спорттық шағын автомобильдердің пайда болуымен күрт өсті, 1960 жылы General Motors компаниясы Chevrolet Corvair 900 сериялы Monza Club Coupe моделін стандартты алдыңғы қапшық креслолармен шығарды. 1962 жылы АҚШ-та жасалған бір миллионнан астам автомобильдер зауыттан қапшық креслолармен шықты; көбінесе олар тігіс өзгерту құралы және пепел салмағыш, темекі тартқыш, сақтау бөлімі және креслолар арасындағы терезелерді басқару пульті сияқты қосымша мүмкіндіктері бар орталық консольмен жабдықталған. Үлкен, сәнді алдыңғы қапшық креслолар (және контурлы «қапшық стиліндегі» артқы креслолар) 1963 жылғы Buick Riviera моделінің 1963 жылғы түрімен американдық жеке сәнді автомобильдерде дебют жасады. 1964 жылы Ford Mustang «пони машинасы» таныстырылды, ал спорттық Corvair Monza сәттілігінен кейін стандартты алдыңғы қапшық креслолар идеясы одан әрі танымал болды, бірақ алдыңғы скамейка креслосы да қол жетімді болды. 1970 жылдардың басында АҚШ-та Chevrolet Vega және Ford Pinto сияқты шағын автомобильдер енгізілгеннен кейін қапшық креслолар бастапқыда пайда болған себептермен қолданылды: отыруға жеткілікті орынның болмауы және тігіс өзгерту құралы мен тұрақ тежегіші үшін еденге орнатылған рычагтар. Қапшық креслолар шағын және спорттық автомобильдерде танымалдылығын арттыра бергенмен, скамейка креслосы 1990 жылдардың соңына дейін үлкен автомобильдер мен жүк көліктеріндегі алдыңғы креслолардың басым орналасуы болып қала берді. Орта және толық көлемді отандық автомобильдер, сондай-ақ жүк көліктері спорттық бейне немесе жекелендірілген автомобильді қалаған клиенттер үшін алдыңғы қапшық креслоларын ұсынды. Келесі онжылдықтарда бұл үрдіс кеңейді, ал 2011 жылы Lincoln Town Car және 2013 жылы Chevrolet Impala модельдері алдыңғы скамейка креслосын стандартты жабдық ретінде ұсынған соңғы автомобильдер болды. Осы кезеңде SUV-лар кеңінен тарады, олардың барлығы алдыңғы қапшық креслолармен жабдықталған. 2015 жылдан бастап тек кейбір пикаптар мен SUV-ларда алдыңғы скамейка креслосы сақталды.

Артқы орындықтар

Автомобильдердің артқы орындықтары көбінесе бір-біріне жалғасқан орындықтармен жабдылған, бірақ кейбір 2+2 көліктерде артқы жағында жеке орындықтар болады. Артқы жеке орындықтар алғаш рет 1960-1962 жылдарғы Chrysler 300 F, G & H купелері мен кабриолеттерінде қолданылды, олар 1956 жылғы Chrysler Norseman концепт-карынан шабыттанды. Толық өлшемді люкс автомобильдердің ұзын дөңгелек базасы бар түрлері, мысалы Lexus LS 460L, артқы орындықтарды екіге дейін азайтатын, бірақ жолаушыларға қосымша жайлылық ұсынатын "жолсерік орындықтар жинағы" опциясын ұсынады. Porsche Panamera өз мөлшеріне қарамастан, артқы конфигурация ретінде тек жеке орындықтарды ғана ұсынады.

Үшінші қатардағы орындықтар

Жеке бөшке стиліндегі орындықтар жолаушылар вандары мен минивэндарында да қолданылады, бірақ олар әрқашан солай аталмайды. Автокөліктердегідей емес, ван орындықтарын әртүрлі жолдармен орналастыруға болады, тіпті оларды жүк кеңістігін арттыру үшін алып тастауға да болады. Типик минивэн конфигурациясында алдыңғы және ортаңғы қатарларда екі бөшке орындықтан, ал үшінші қатарда үш адамдық диваннан орын бар, барлығы жеті жолаушыға арналған. Honda Odyssey 2005-2010 жылғы модельдері (базалық жиынтықтан басқа) ортаңғы қатардағы бөшке орындықтарының арасына "PlusOneSeat" қосымша орындықты қосады. Австралиялық Mazda MPV-де ортаңғы қатарда үш, соңғы қатарда екі орын бар. Chrysler Pacifica – барлық үш қатары да бөшкелі орындықтармен жабдықталған сәнді кроссовер SUV.

Спорттық орындықтар

Спорттық орындық – жарыс белбеулерін орнату мүмкіндігі және күшейтілген бүйірлік тіреуі бар, құлау орындығының жетілдірілген нұсқасы. Спорттық орындықтар адам денесінің пішініне сәйкес жасалған, күшейтілген бүйірлік тіреу мен салмақ таралуын қамтамасыз етеді, бұл жүргізушіге бұрылыстардағы үдеу күшіне (g-force) төтеп беруге көмектеседі. Олар 3, 4 немесе 5 нүктелі жарыс белбеулері үшін арнайы тесіктермен жабдықталған, бұл экстремалды жағдайларда қауіпсіздікті арттырады. Бұл орындықтар көбінесе штаттық құлау орындықтарынан жеңіл болады, бұл спорттық автомобильдер үшін өте маңызды. Олар әмбебап, және техникалық тұрғыдан алғанда, көлік үлгісіне арналған немесе әмбебап бекіткіштерді пайдаланып, кез келген көлікке орнатылуы мүмкін.

Аспан астына орнатылған орындықтар

Аспалы орындық – жолдан тыс көліктерге арналған спорттық қалыптасқан орындықтың бір түрі. Спорттық автомобильдерге арналған орындықтардан өзгешелігі, ол қосымша серіппелермен немесе аспа жүйесінің бөліктерімен жабдықталған, соның арқасында ойыстар мен секірулерде соққыны жақсы сіңіріп, жүргізушіге жұмсақ әрі ыңғайлы жағдай жасайды. Аспалы орындықтар жолаушыларға көбірек жайлылық ұсынса да, автоспортта қолданылатын статикалық қалыптасқан орындықтарға қарағанда қауіпсіз деп есептелмейді.