Америкалық джаз сазгері Эрл Уайлд

Кіріспе

Американдық джаз музыканты Эрл Уайлд (26 қараша 1915 – 23 қаңтар 2010) – джаз және классикалық музыканы нотаға түсіруімен әйгілі болған американдық пианист.

Өмірбаян

Ройланд Эрл Уайлд 1915 жылы Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында дүниеге келген. Уайлд музыкаға ерте бойлаған бала болған және Карнеги технология институтында Селмар Янсонның сабағын алған, кейін Маргарита Лонг, Эгон Петри және Хелен Барере (Симон Бареренің әйелі) оқыған. Жасөспірім кезінде романтикалық музыканы транскрипциялап, композиция жазуды бастаған. 1931 жылы президент Герберт Гувер оны Ақ үйге ойнауға шақырды. Келесі бес президент (Фрэнклин Д. Рузвельт, Гарри С. Трумэн, Дуайт Д. Эйзенхауэр, Джон Ф. Кеннеди және Линдон Б. Джонсон) оны өздері үшін ойнауға шақырды, және Уайлд қатарынан алты президенттің алдында орындаған жалғыз пианист болып қалды. 1937 жылы Уайлд NBC симфониялық оркестрінің штаттық пианисі болып жұмысқа орналасты. 1939 жылы ол АҚШ теледидарында концерт орындаған алғашқы пианист болды. Уайлд кейіннен студияның жарық шамдарының ыстығынан пианиноның ақ клавишаларының деформацияланғанын еске алды. 1942 жылы Артуро Тосканини оны Гершвиннің «Көктегі рапсодиясын» орындауға шақырды, бұл Уайлд үшін үлкен жетістік болды, бірақ Тосканинидің өзі Гершвиннің джаз стилінде жазған туындыларын түсінбегені үшін сынға ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уайлд АҚШ Әскери-теңіз күштерінде музыкант болып қызмет етті. Ол Элеонора Рузвельтпен бірге АҚШ-қа соғысқа қолдау көрсету мақсатында сапар шекті. Уайлдтың міндеті – ол сөйлеген алдында ұлттық әнұранды фортепианода орындау еді. Соғыстан кейінгі жылдары ол 1968 жылға дейін жаңадан құрылған Америкалық телерадиокомпаниясына (ABC) штаттық пианист, дирижер және композитор болып ауысты. Ол 1952, 1968 және 1971 жылдары Бостондағы Пибоди Мейсон концерттерінің сериясында, ал 1986 жылы Листтің үш концертін орындады. Уайлд өзінің виртуоздық концерттерімен және әлемнің түкпір-түкпірінде – Сеул, Пекин, Токио, Аргентина, Англия және АҚШ-тың барлық штаттарында өткізген шеберлік сабақтарымен танымал болды. Уайлд көптеген виртуоздық соло фортепиано транскрипцияларын жасады, оның ішінде Рахманиновтың 14 әні (1981), Гершвиннің бірнеше шығармалары, сондай-ақ Берлиоз, Букстехуде, Шопен, Форе, Сен-Санс және Чайковскийдің туындылары бар. Оның «Порги мен Бесс әуендеріне арналған үлкен фантазиясы» (1973), Листтің ұлы опералық фантазияларының стилінде, американдық операдағы алғашқы кеңейтілген фортепианолық парафраз болып табылады және 1976 жылы жазылып, 1977 жылдың 17 желтоқсанында Пасаденада концерттік тұсаукесері өтті. Ол сондай-ақ Гершвиннің «Мені сүйетін адам», «Сені құшақтай аламын», «Қайнар ырғақ» және «Менде ырғақ бар» сияқты әндеріне негізделген «Гершвиннен кейінгі виртуоздық этюдтер» (1954 және 1973) және «Джордж Гершвиннің «Мені күтіп отыратын біреу» (1989) тақырыбындағы вариациялар» атты екі жинақты жазды. Басқа да атақты фортепианолық аранжировкаларға Генделдің «The Harmonious Blacksmith» (1993) шығармасына «Ауа және вариациялар», Бахтың «Клавиатураға арналған партита №1, BWV 825» Поленк стилінде «Поленкке құрмет» (1995) деп аталатын, және Диснейдің анимациялық фильмінің музыкасына негізделген Лист стиліндегі «Ақ қардың еске түсірілуі» (1995) фантазиясы кіреді. 2004 жылы ол 1920 жылдардың танымал әндерінің бірнеше фортепианолық транскрипцияларын жасады. Сонымен қатар, Рихард Роджерстің «Оныншы даңғылдағы сойыс» (1967) музыкасының фортепиано мен оркестрлік аранжировкасы бар. Ол сондай-ақ көптеген түпнұсқа шығармалар жазды. Оларға үлкен масштабтағы Пасхалық ораторио «Revelations» (1962), американдық үнді поэмасы мен аңызына негізделген хор мен перкуссияға арналған «Түркүз ат» (1975), Стивен Фостердің тақырыбындағы «Ду Дах вариациялары», «Кэмптаунда жарыстар» (1992), фортепиано мен оркестр үшін, сондай-ақ екі фортепианолық нұсқасы (1995), фортепиано мен оркестр үшін «Қайрат» (1941), ерте фортепиано концерті (1932) және ерте балет «Персефония» (1934) кіреді. Оның сол жылы жазылған 2000 жылғы сонатасы Брэдли Боленнің 2003 жылы алғаш рет орындады және Wild Ivory Classics үшін жазды. 2004 жылы фортепианоға арналған «Белли-билер» сюитасын жазды. 1950 жылдардың ортасында ол Сид Цезардың телешоулары үшін көптеген үнсіз фильмдер мен опера эскиздеріне музыка жазды, ал 1960 жылдары бірнеше теледидар деректі фильмдеріне, теледидарлық спектакльдерге және Гарольд Роббинстің «Дэнни Фишерге арналған тас» (1960) атты бродвейлік пьесасына музыка жазды. Вайлд RCA Records сияқты бірнеше лейблге жазды, онда ол Листтің альбомын және Джордж Гершвиннің музыка жинағын, оның ішінде «Көктегі рапсодия», «Кубалық увертюра», «Фа мажордағы концерт» және «Менде ырғақ бар» вариацияларын, Бостон поп-оркестрі мен Артур Фидлердің орындауында жазды. 1965 жылы ол Reader's Digest үшін Рахманиновтың төрт фортепиано концертін және Паганини рапсодиясын Лондонның Корольдік филармониялық оркестрімен, дирижері Яша Хоренштейнмен жазды, бұл алғашқыда винилдік пластинкалар жинағы ретінде шығарылды. Бұл туындылар кейіннен Chesky және Chandos компанияларымен CD форматта қайта шығарылды. Өмірінің соңында Wild Ivory Classics үшін жазды. Өзінің ұстазы Селмар Янсоннан Wild Ксавер Шарвенканың B bemol minor-дағы №1 фортепиано концертін үйренді, Янсонның өзі композитордан тікелей үйренгенін білді. 40 жылдан астам уақыт өткен соң, Эрих Лейнсдорф Wild-ты концертті жазуға шақырғанда, ол «Мен осыны ойнау үшін қырық жылдан бері телефонның қасында күтіп отырдым» деді. 1997 жылы ол Интернетте концерттің тікелей эфирін көрсеткен алғашқы пианист болды. Ашық гей болған Wild Огайо штатының Колумбус қаласында және Калифорния штатының Палм-Спрингс қаласында 38 жылдық өмірлік серігі Майкл Ролланд Дэвиспен бірге тұрды. Ол сондай-ақ атеист болды. Палм-Спрингстегі үйінде жүрек жеткіліксіздігінен 94 жасында қайтыс болды. Гарольд К. Шонберг оны «Горовиц деңгейіндегі супер виртуоз» деп атады. Wild-тың «A Walk on the Wild Side» атты естеліктері Ivory Classics компаниясымен қайтыс болғаннан кейін жарық көрді.

Royland Earl Wild was born in Pittsburgh, Pennsylvania, in 1915. Wild was a musically precocious child and studied under Selmar Janson at the Carnegie Institute of Technology there, and later with Marguerite Long, Egon Petri, and Helene Barere (the wife of Simon Barere), among others. As a teenager, he started making transcriptions of romantic music and composition. In 1931, he was invited to play at the White House by President Herbert Hoover. The next five presidents (Franklin D. Roosevelt, Harry S. Truman, Dwight D. Eisenhower, John F. Kennedy and Lyndon B. Johnson), also invited him to play for them, and Wild remains the only pianist to have played for six consecutive presidents. In 1937, Wild was hired as a staff pianist for the NBC Symphony Orchestra. In 1939, he became the first pianist to perform a recital on U. S. television. Wild later recalled that the small studio became so hot under the bright lights that the ivory piano keys started to warp. In 1942, Arturo Toscanini invited him for a performance of Gershwin's Rhapsody in Blue, which was, for Wild, a resounding success, although Toscanini himself has been criticized for not understanding the jazz idiom in which Gershwin wrote. During World War II, Wild served in the United States Navy as a musician. He often travelled with Eleanor Roosevelt while she toured the United States supporting the war effort. Wild's duty was to perform the national anthem on the piano before she spoke. A few years after the war, he moved to the newly formed American Broadcasting Company (ABC) as a staff pianist, conductor and composer until 1968. He performed for the Peabody Mason Concert series in Boston in 1952, 1968, and 1971 and three concerts of Liszt in 1986. Wild was renowned for his virtuoso recitals and master classes held around the world, from Seoul, Beijing, and Tokyo to Argentina, England and throughout the United States. Wild created numerous virtuoso solo piano transcriptions, including 14 songs by Rachmaninoff (1981), and several works on themes by Gershwin, as well as transcriptions of Berlioz, Buxtehude, Chopin, Fauré, Saint Saëns, and Tchaikovsky. His "Grand Fantasy on Airs from Porgy and Bess" (1973), in the style of the grand opera fantasies of Liszt, is the first extended piano paraphrase on an American opera, and was recorded in 1976 with its concert premiere in Pasadena on December 17, 1977. He also wrote two sets of "Virtuoso Etudes after Gershwin" (in 1954 and 1973) based on Gershwin songs such as "The Man I Love", "Embraceable You", "Fascinating Rhythm" and "I Got Rhythm", and "Theme and Variations on George Gershwin's Someone to Watch Over Me" (1989). Other notable piano arrangements include an "Air and Variations" on Handel's "The Harmonious Blacksmith" (1993), a loose arrangement of the sarabande from Bach's Partita for Keyboard No. 1, BWV 825 in the style of Poulenc entitled "Hommage à Poulenc" (1995), and another Liszt style fantasy "Reminiscences of Snow White" (1995), based on music from the animated Disney film. In 2004, he made several piano transcriptions of popular songs of the 1920s. There is also a piano and orchestra arrangement of music from Richard Rodgers' Slaughter on Tenth Avenue (1967). He also wrote a number of original works. These include a large scale Easter oratorio Revelations (1962), a work for chorus and percussion The Turquoise Horse (1975) based on an American Indian poem and legend, the Doo Dah Variations on a theme by Stephen Foster, "Camptown Races" (1992), a 27 minute composition in several colorfully titled movements, for piano and orchestra as well as a two piano version (1995), "Adventure" (1941) for piano and orchestra, an early piano concerto (1932), and an early ballet "Persephone" (1934). His Sonata 2000, written that year, had its first performance by Bradley Bolen in 2003 and was recorded by Wild for Ivory Classics. In 2004, he wrote a suite of Belly Dances for piano. In the mid 1950s, he wrote music for many silent movie and opera sketches for Sid Caesar's television shows, and in the 1960s, he composed music for several television documentaries, television plays, and an off broadway play by Harold Robbins, A Stone for Danny Fisher (1960). Wild recorded for several labels, including RCA Records, where he recorded an album of Liszt and a collection of music by George Gershwin, including Rhapsody in Blue, Cuban Overture, Concerto in F, and "I Got Rhythm" Variations, all with the Boston Pops Orchestra and Arthur Fiedler. In 1965, he recorded for Reader's Digest the four Rachmaninoff piano concertos and Paganini Rhapsody in London with the Royal Philharmonic Orchestra conducted by Jascha Horenstein, originally issued as a set of vinyl LPs. These were later reissued on CD by Chesky and Chandos. Later in his career, Wild recorded for Ivory Classics. Under his teacher Selmar Janson, Wild had learned Xaver Scharwenka's Piano Concerto No. 1 in B flat minor, which Janson had studied directly with the composer, his own teacher. When, over 40 years later, Erich Leinsdorf asked Wild to record the concerto, he was able to say "I've been waiting by the phone for forty years for someone to ask me to play this". In 1997, he was the first pianist to stream a performance over the Internet. Wild, who was openly gay, lived in Columbus, Ohio, and Palm Springs, California, with his domestic partner of 38 years, Michael Rolland Davis. He was also an atheist. He died aged 94 of congestive heart disease at home in Palm Springs. Harold C. Schonberg called him a "super virtuoso in the Horowitz class". Wild's memoirs A Walk on the Wild Side were published posthumously by Ivory Classics.