Уапамагустуи: Крий ауылының тарихы мен географиясы
Whapmagoostui
Уапамагустуи – Квебек провинциясындағы кри этностық муниципалитет. Кри және инуиттердің тарихи байланысы, атау мағынасы, жергілікті тарихы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Крий ауылының муниципалитеті (Квебек)
the [[Cree village municipality (Quebec)
Инуиттер мен Кридің Ұлы кит өзенінің сағасында тұрақты бірге өмір сүруі 1950 жылға дейін созылады, бірақ екі халық бұл аймақта өте ұзақ жылдар бойы қарым-қатынаста болған, Инуиттер жағалауға жақын, ал Крилер ішкі аймақтарда қоныстанған.
Although the permanent cohabitation of Inuit and Cree at the mouth of the Great Whale River goes back only 1950, the two nations were rubbing shoulders in the area for a very long time, with the Inuit close to the coast and the Cree more in the interior.
Аттар
Ауыл бастапқыда Форт-Ричмонд деп аталған аумақта қоныстанды. Елді мекеннің алғашқы ресми атауы Poste de la Baleine болды. "Whapmagoostui" атауы кри тілінде "белуга тұратын жер" деген мағынаны білдіреді.
The village was settles on territory originally named Fort Richmond. The settlement's first official name was Poste de la Baleine. The name "Whapmagoostui" is Cree for "place of the beluga".
География
Кри халқының Ухапмагостуй резервациясының аумағы, атауды бөлісетін Кри халқының ауылдық муниципалитетінің аумағынан ерекшеленуі керек. Резервациялық жердің барлығы Ұлы кит өзенінің солтүстік жағалауында, шамамен алғанда орналасқан. Ал Джеймс шығанағында жағалау жолағы жоқ, одан Кууджуарапик солтүстік ауылы (VN) және Кууджуарапик инуиттерінің резервациясы бөліп тұрады. Кри халқының резервациясының солтүстігінде және оңтүстігінде Бей д’Хадсонның ұйымдастырылмаған аумағы жатыр, ал Кри халқының ауылдық муниципалитеті Ухапмагостуй, резервациялық жердің оңтүстік-батысында, шығысында және оңтүстік-шығысында орналасқан. Кри халқының резервацияланған жері Ухапмагостуйдің қалалық бөлігін қамтиды, ол Кууджуарапикпен шектеседі, екі көршілес аудан сияқты, бір қаланың бір бөлігі.
The territory of the Cree reserved land of Whapmagoostui must be distinguished from the territory of the homonymous Cree village municipality. The reserved land is located entirely on the north bank of the Great Whale River for a distance of approximately On the other hand, it does not have any coastline on James Bay, separated from it by the northern village (VN) of Kuujjuarapik and the Inuit reserve land of Kuujjuarapik. To the north and south of the Cree reserved land is the unorganized territory of Baie d'Hudson, while the Cree village municipality of Whapmagoostui is to the southwest, east and southeast of the Cree reserved land. The Cree reserved land includes the urbanized core of Whapmagoostui, which is also bordering that of Kuujjuarapik, like two neighbouring neighbourhoods of the same city.
Климат
Болжамды түрде, солтүстік ендігін ескере отырып, Ухапмагостуйдің Кёппен климаттық жіктелуі бойынша субарктикалық климаты (Dfc) бар, бірақ оның Гадсон шығанағының оңтүстік-шығыс жағалауында (көбінесе жел соғатын) орналасуы күшті өзгеріске ұшыраған, әсіресе мамыр/маусымнан қарашаға дейін, Гадсон шығанағының беті мұздан арылатын, яғни ашық су болатын негізгі маусымда. Қыстары ұзақ және суық; жаздары салқын, Гадсон шығанағының суық ашық суларының күшті әсеріне тап болады, орташа есеппен ең жылы ай тамыздың орташа айлық ең жоғары температурасы тек нөлге жуық. Жылдың әр айында тоңу жағдайлары тіркелген, бірақ Гадсон шығанағының орташа әсері кейбір жылдары, мысалы 2015 жылы, қазанның екінші аптасына дейін алғашқы күздік тоңуды кейінге қалдыруы мүмкін. Жыл бойы климаттық жағдайлар Гадсон шығанағының қату-еру цикліне күшті әсер етеді. Қаңтар орташа есеппен ең суық ай, ал тамыз – ең жылы ай. Жылдық орташа жауын-шашын циклі қыс ортасынан (қаңтардан) көктем ортасына (мамырға) дейін ең төменгі деңгейге жетеді, маусымнан бастап айлық орташа жауын-шашын мөлшері күрт өсіп, қыркүйекте ең жоғары деңгейге жетеді, бірақ қыркүйектен қарашаға дейін орташа айлық жауын-шашын мөлшері баяу төмендейді. Осылайша, Солтүстік жарты шардағы көптеген субарктикалық климаттармен (әдетте маусым мен тамыз аралығында, әдетте шілдеде жауын-шашынның ең жоғары деңгейі болады) салыстырғанда, Ухапмагостуй салыстырмалы түрде құрғақ көктем мен салыстырмалы түрде ылғалды күзді қалайтынын көрсетеді. Бұл үрдіс Ухапмагостуйдің Гадсон шығанағының жағалауында орналасқандығының тікелей салдары болып табылады. АҚШ-тың Ұлы көлдері маңындағы (мысалы, Голландия және Саулт-Сте. Мари, Мичиган) судың күшті әсеріне тап болған аймақтардағы сияқты, көктем мен жаздың басында су температурасы қоршаған жерлерге қарағанда салқын болады, бұл төменгі бұлттар мен тұманды, сондай-ақ тұрақты жағдай мен жауын-шашынның азаюын қамтамасыз етеді. Күзде және қыстың басында үрдіс керісінше болады: су температурасы қоршаған жерлерге қарағанда жылырақ болады, бұл құмдық бұлттардың қалыптасуын және тұрақсыз жағдайларды ынталандырады, яғни салқын жерден жылы суға өтетін төмен қысым жүйелері жиі күшейеді. Ухапмагостуйде бұл үрдіс қыркүйек айында орташа айлық жауын-шашынның ең жоғары деңгейін білдіреді, өйткені Гадсон шығанағының ашық сулары арқылы шығысқа және оңтүстік-шығысқа қарай өтетін суық ауа массалары су үстінен өту кезінде жылынып, тұрақсызданады, нәтижесінде қалың бұлттар мен жиі, көбінесе қатты тұрақсыз жаңбыр (және қазаннан желтоқсанға дейін қар) жауады. Бұл үрдіс қазаннан қаңтарға дейінгі ең көп орташа айлық қар жаууынды мөлшерге де әкеледі, бірақ қараша мен желтоқсанда шоғырландырылған, «Гадсон шығанағының әсерінен» туындаған қар жиі кездеседі және ақпаннан мамырға дейінгі айлық қар жаууы айтарлықтай аз. Қарашаның соңынан желтоқсанға дейін Гадсон шығанағы мұздап қалады, ал қаңтарда мұздай қатып қалған беті Арктика ауа массасына аз ғана өзгеріс енгізеді, сондай-ақ ылғалды, яғни қарды азайтады. Сонымен қатар, күзде Гадсон шығанағы қарашаның ортасынан соңына дейін ашық су болғандықтан, күзгі айларда температураның төмендеу жылдамдығы тамыздан қазанға дейін салыстырмалы түрде баяу, ал қарашадан қаңтарға дейін ең жылдам (осы уақытқа дейін шығанақ толығымен тоңазып қалады). Жалпы алғанда, Ухапмагостуйдің климаты қатал және субарктикалық, бірақ судың әсерінен және Гадсон шығанағының мұздалуынан (қарашаның соңы мен желтоқсан) жаздан қарашаға дейін температураның салыстырмалы түрде баяу төмендеуі, сондай-ақ құрғақ көктем және ылғалды және дауылды күз байқалады. Бұл үрдістерді ай сайынғы күн сәулесінің деректері (күндізгі сағаттардың пайызы ретінде) көрсетеді, ол ақпаннан шілдеге дейінгі айлардың көп бөлігінде айқын максимумды, ал қыркүйектен желтоқсанға дейін айқын минимумды көрсетеді, «шығанақтан туындаған» бұлт жабыны ең жоғары; қарашада, бұлтты айда, орташа күн сәулесі күндізгі сағаттардың тек 13,5% -ына жетеді. 55-ші параллельдегі теңіздік орналасуын ескере отырып, климат Солтүстік Еуропадағы Глазго және Копенгаген сияқты қалалармен және Канаданың ішкі аймақтарындағы батысқа қарай Чинук әсеріне тап болған аймақтармен салыстырғанда өте суық.
Predictably, given its northern latitude, Whapmagoostui has a subarctic climate (Dfc) under the Köppen climate classification, but strongly modified by its location on the southeastern (predominantly windward) shore of Hudson Bay, particularly from May/June through November, the primary season when Hudson Bay's surface is unfrozen, i. e. open water. Winters are long and cold; summers are cool, strongly influenced by the chilly open waters of Hudson Bay, with August (the warmest month, on average) mustering an average monthly high temperature of only Freezing conditions have occurred every month of the year, although the moderating effect of Hudson Bay may hold off the first fall freeze as late as the second week of October in an occasional year, as in 2015. Year round, climatic conditions are influenced strongly by Hudson Bay's freeze thaw cycle. January is the coldest month on average; August, the warmest. The average annual precipitation cycle demonstrates a minimum from mid winter (January) to mid spring (May), with sharply rising average monthly precipitation amounts beginning in June, reaching a peak in September, but with only slowly falling average monthly precipitation amounts from September to November. As such, compared to most Northern Hemisphere sub Arctic climates (which usually have strong precipitation maximums between June and August, usually July), Whapmagoostui demonstrates a strong tendency favouring a relatively drier spring and relatively wetter autumn. This pattern is a direct consequence of Whapmagoostui's location on the lee shore of Hudson Bay. Similar to a pattern evident in heavily "lake influenced" areas around the U. S. Great Lakes (i. e. Holland and Sault Ste. Marie, Michigan), in spring and early summer, water temperatures are cooler than those of surrounding land areas, encouraging low clouds and fog, but also stable conditions and less precipitation. In fall and early winter, the pattern is reversed: water temperatures are warmer than those of surrounding land areas, encouraging cumulus cloud formation and unstable conditions, meaning low pressure systems passing from cooler land to warmer water often intensify. In Whapmagoostui, this pattern means average monthly precipitation peaks in September – when increasingly cold air masses passing eastward and southeastward across the open waters of Hudson Bay are warmed and destabilized by their over water passage, producing thick clouds and frequent, often heavy instability rain (and from October to December, snow) showers. This pattern also results in the heaviest average monthly average snowfall amounts coming from October to January, but concentrated in November and December, with "Hudson Bay effect" snows most common, and markedly less average monthly snowfall from February to May. From late November into December, Hudson Bay freezes, and by January, its frozen surface provides little modification to Arctic air masses, and less moisture, i. e. snow, to Whapmagoostui. Also, because Hudson Bay in the fall is open water into mid to late November when freezing begins, the speed of temperature fall during the autumn months is relatively slight from August to October, and steepest from November to January (by which time the bay is fully frozen over). Overall, Whapmagoostui's climate is severe and sub Arctic, but with a relatively slow temperature fall from summer to November due to water influence and delayed freezing of Hudson Bay (late November into December), and a dry spring and wet and stormy fall. Further evidencing these patterns is monthly sunshine data (as a percentage of daylight hours), which shows a marked maximum most months from February to July, and a marked minimum from September to December, when "Bay induced" cloud cover is highest; in November, the cloudiest month, average sunshine bottoms out at only 13.5% of available daylight hours. Considering its marine position on the 55th parallel, the climate is extremely cold when compared with cities like Glasgow and Copenhagen in northern Europe and Chinook affected areas further to the west in Canada's interior.
Көлік
Қоғамға тек Куюжуарапик әуежайы арқылы әуемен және жаздың аяғында қайықпен баруға болады.
The community is only accessible by air via the Kuujjuarapik Airport and, in late summer, by boat.
Білім
Кри мектептері Бадабин Эйо мектебін басқарады, оның құрамында Мейойо Би Нукоу мектебі бар. 1982 жылы мектеп салынды, ал 1989 жылы алғашқы жоғары сынып түлектері бітірді.
The Cree School Board operates the Badabin Eeyou School , which includes the Meeyow Bee Nooquow School. In 1982, the school was built, and in 1989, the first high school class graduated.