Кіріспе

Тайваньдағы партиялық сайлау

2005 жылғы Гоминьдан төрағалық сайлауы 2005 жылғы 16 шілдеде Тайваньда Ма Иньчжоу мен Ван Цзиньпиннің арасында өтті. Сайлау Лиен Чанның зейнетке шығуына байланысты болды. Бұл Гоминьдан тарихында төрағаны тікелей сайлаудың екінші реті болды. Барлық тіркелген, жарна төлеп отырған Гоминьдан мүшелері дауыс беруге құқылы болды. Бұрынғы Гоминьдан басшылары партия съезінде бір үміткерден тұратын жарыста (үміткер қазіргі төраға немесе оның тағайындалған ізбасары) сайланған. Лиен 2001 жылы қарсылықсыз сайланды, бірақ оның сайлануы партия мүшелерінің жалпы дауысымен шешілді. Лиен ізбасарын тағайындамай зейнетке шықты және төраға лауазымына тікелей сайлау өткізуді жөн көрді. Бұл сайлау 2008 жылғы президенттік сайлауда партияның кандидаттығын іріктеуге арналған алдын ала сайлау ретінде қарастырылды. Маның Ванға қарсы үлкен артықшылықпен жеңісі оны Гоминьданнан президенттікке кандидат ретінде алға шығарды. 2007 жылы жемқорлыққа қатысты қозғалған іс Маның сайлау мүмкіндіктеріне нұқсан келтірді, бірақ ол ақыры 2008 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жетті. Гоминьдан төрағалық сайлауы 2007 жылы тағы да өтті.

Кандидаттар

Сайлауда нақты мәселелерге қарағанда жеке тұлғаға көбірек мән берілді. Екі кандидат та Қытай Халық Республикасымен қарым-қатынаста татулық саясатты қолдады және партияның Тайвань тәуелсіздігіне қарсылығын, сондай-ақ 1992 жылғы консенсусты қолдайтынын білдірді. Олар партияны демократияландыру және «қара алтынға» қарсы күрес жүргізуге уәде берді. Ма Иньцзюнь өзінің жастығы мен харизматикалық келбеті арқасында партияға 2008 жылғы заң шығарушы сайлаулары мен 2008 жылғы президенттік сайлауларда пайдалы болатын жаңа, таза және ашық бейне бере алатынын атап өтті. Ван Цзиньпиннің жақтастары оның Заң шығарушы Юань спикері ретіндегі тәжірибесі мен партия басшыларының қолдауы «көк» коалицияны біріктіру үшін маңызды екенін айтты. Ма Иньцзюнь Тайбэй қаласының мэрі және Гоминьданның (КМТ) төрағасының орынбасары болып сайлауға қатысты. Әділет министрі қызметін атқарған кезінде «қара алтынға» қарсы күресі оған сыбайлас жемқорлыққа төзбейтін саясаткер репутациясын әкелді, әсіресе ол саяси «жер астымен» байланысты болғаны үшін қызметтен алынғаннан кейін саяси мансабы аяқталды деп есептелді. Оның таза және құзыретті бейнесі мен жеке харизмасы оны, әсіресе әйелдер мен жастар арасында кеңінен танымал саясаткерге айналдырды. Дегенмен, оның сыншылары оның қарсыласынан айырмашылығы, КМТ элитасының арасында достары жоқ екенін және саяси одақтар құруда тәжірибесі аз екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, оның қарсыластары Маның материкте туғанын (оның ата-анасы Хонконгта туған) президенттікке үміткерлік кезінде проблема тудыруы мүмкін екенін айтты (2004 жылғы президенттік сайлауда Чэнь Шуйбянь оның материкте туған қарсыластарының Тайваньға адалдығын күмәндандырып, олардың Тайваньды ҚХР-ға «сатуы» мүмкін екенін сұрады). Оған жауап ретінде оның жақтастары Маның Тайваньның барлық этникалық топтары мен аймақтарында танымал екенін және сайлауларда Демократиялық Прогрессивті партия (ДПП) жақтастарының көп бөлігі оған дауыс беретінін көрсеткен сауалнамаларға сілтеме жасады. Ван Цзиньпин, КМТ төрағасының орынбасары, қарсыласынан гөрі аз танымал және харизматикалық болғанымен, ақылды және қабілетті саясаткер репутациясын қалыптастырды. Ол 1976 жылдан бері Заң шығарушы Юаньда қызмет етеді және 1999 жылдан бері Заң шығарушы Юаньның төрағасы болып табылады. Заң шығарушы Юаньның төрағасы ретінде ол саяси айырмашылықтарды жою үшін ыстық пікірлерден аулақ болып, келісімге келген көшбасшы ретінде көрінді. Ван КМТ-ның көптеген саяси салмақтыларының қолдауын алды. Оған партия ақсақалдары Ли Хуан, Чэнь Цзяньчун, Сун Шихуан және Ю Чжунцзи қолдау көрсетті. Атақты заң шығарушылар Чжан Цзянь және Ли Цинхуа да Ванның кандидатурасын қолдады. 130-ға жуық зейнеткер генералдар Ванды қолдады, олардың ішінде Ұлттық қорғаныс университетінің президенті Чэн Паньчи, бұрынғы Біріктірілген қызметтер вице-министрі Ван Итянь және Министрліктің Саяси соғыс бюросының бұрынғы директордың орынбасары және атқарушы офицері Чэнь Синкуо болды. Бұрынғы уәдесіне қайшы, Халық Бірінші партиясының (ХБП) басқа саясаткерлеріне КМТ төрағалық сайлауына араласпауды бұйырған болатын. Сайлау алдындағы түні ХБП төрағасы Сун Цзянь Ванды қолдау туралы видеоүндеу жасады. Лиен Чан сайлау кампаниясы кезінде бейтарап болуға уәде бергенімен, телекамералар оның Ван Цзиньпинге дауыс бергенін тіркеп алды. Бұл Лиеннің КМТ-ны біріктіруге бағытталған әрекеті ретінде қарастырылды, өйткені Ван сауалнамалар бойынша Мадан қалың қалып қойды. Ал Маның жоғары тұрған саяси салмағы тек Хау Пэйцзуннан ғана болды, бірақ Ма орта жастағы КМТ саясаткерлерінен, соның ішінде Тайчуң қаласының мэрі Ху Цзясинь, Таоюань округінің судьясы Чу Ли, Нантоу округінің заң шығарушысы және Каосиунның бұрынғы мэрі Ву Дэнйиден қолдау алды. Ванның Голо тілінде сөйлейтін және КМТ-ның «жергіліктілендіру» фракциясымен байланысты мәртебесі оның «басқа Ли Тэнхуэй» (Тайвань тәуелсіздігін жақтаған Тайвань Ынтымақтастық Одағын құрған және партиядан қуылған) болып шығуы немесе сайлауда жеңіліп қалса, КМТ-дан шығып ТЫО-ға қосылуы мүмкін деген қорқынышты жоюды талап етті. Сонымен қатар, Ма Тайбэйден келген қалалық материк тұрғыны ретіндегі стереотипті жою керек болды, ол Тайваньдың оңтүстігіндегі ауылдық Голо тілінде сөйлейтін халықтан өзгеше. Үгіт-насихат кезінде екі кандидат та өздерінің стереотиптерін жоюға тырысты: Ван КМТ-ға және Қытай Республикасына деген адалдығын көрсетті (мысалы, Чианг Кайшектің дәуірінен патриоттық әндер орындады) және КМТ ішіндегі консервативті материк саясаткерлерінің қолдауын алды. Оның материкке қатысы бар қарсыласы Ма Тайвань халқымен байланысын нығайтты және КМТ Орталық Тұрақты Комитетінің кейбір отырыстарын Тайбэйден Тайвань оңтүстігіне көшіру сияқты шараларды ұсынды.

Динамикасы

1 миллионнан астам КМТ партия мүшесі дауыс беруге құқылы болды. Сайлауға дейінгі айларда екі үміткер арасында партия мүшелерінің қайсысы дауыс бере алатыны туралы қатыгез пікірталас болды. Ма штабы дауыс беруді 300 мың жылдық жарнасын толық төлеген партия мүшелерімен шектеуді қаласа, Ван штабы барлық 1,1 миллион карточкасы бар мүшелердің дауыс бере алатынын айтты. "Жақсы тұрған" 300 мың мүшенің көп бөлігі партияның оң қанаты саналатын, көбінесе ардагерлер мен партия мүшелері құрады, олар Маға оның материктік тегіне байланысты дауыс беруі мүмкін еді. 1,1 миллион мүшеге Тайваньның жергілікті халқының үлесі көп, сондай-ақ партияға 1990 жылдардағы демократиялық реформаларға дейін мемлекеттік кәсіпорындарда жұмыс істегендіктен, КМТ мүшелігіне ие болуға ынтасы жоқ адамдар кірді, онда мүшелікке қосылу ұсынылып, жартылай міндеттелген болатын. Ақырында, барлық карточкасы бар мүшелер дауыс бере алатынына келісілді, себебі сауалнамалар Маның Ваннан озып келе жатқанын көрсетті, тіпті дауыс беру құқығы кеңейтілгеніне қарамастан. Ванның бұл сұранысы кері соқты, себебі партия ішіндегі саясатқа көп қатыспаған мүшелер Маның жеке басына қызығушылық танытуы мүмкін еді. Төраға сайлауы КМТ-ның 17-ші ұлттық партиялық съезіне 985 делегат сайлаумен бірге өтті. Әрбір дауыс беру пунктінде үш жәшік болды: біреуі партия төрағасы үшін, екіншісі партия делегаттары үшін, үшіншісі әскери ауылдардан келген КМТ мүшелері делегаттарға дауыс беруі үшін.