Кіріспе

Рим-католик шіркеуінің діни юрисдикциясы

Александрияның латын патриархаты – Египеттегі Александрия қаласындағы латын шіркеуінің атақты патриархаты.

Шығу тегі

Александрия, ежелгі Мысырдың ірі порты және Эллиндік әлемдегі бірінші қатарлы Жерорта теңізі мегаполисі, ықпалды ерте христиандық діни орталық болды. Шіркеу дәстүріне сәйкес, оны Евангелист Марқ құрды. Никейдің бірінші соборы оны Римнен кейін орналастырды, ал Халкидон соборының грек әкелері 28-ші канонымен оны төмендетуге тырысты, Константинопольден кейін үшінші орын берді, бірақ Рим папасы Леон I бұл канонға келіспеді. Дегенмен, осы собордан кейін патриархатқа екі тарап талас қойды: Халкидонның догматикалық анықтамаларын ұстанған грек патриархы және оларды қабылдамаған копт миафизит патриархы. Грек патриархының патриархаттың христиандарына бақылауы аз болды, себебі көп ұзамай көптеген христиандар копт шіркеуін нағыз шіркеу деп мойындады. Византия империясының құрамында және ислам үстемдігі астында болған Халкидон патриархы әрқашан византиялық рәсімді, ал Халкидон емес патриарх копт рәсімін ұстанды. Александрияның грек патриархы 1054 жылы Рим мен Константинополь арасындағы үзіліске қарамастан, Рим тақтысымен байланыста болды. Шындығында, Рим епискобы мен Александрияның грек епискобы 14 ғасырдың басына дейін бір-бірін еске алып, діптихтерде көрсетіп келді. Осылайша, 1215 жылы папа Иннокентий III-нің басшылығымен Антиохия, Константинополь және Иерусалимдегі крестшілер басып алған қалаларда латын патриархтары болды, олар гректермен бәсекелестікке түсті немесе оларды ығыстырды. Александрияның грек патриархы Марқ III осы төртінші Латеран созылысына қатысу үшін шақырылып, өкілдерін жіберді.

Римдегі патриарх

Александрияның латын патриархы туралы жазбалар 14 ғасырда ғана басталады. Епископ ешқашан таққа отырмағандықтан, бұл лауазым тек атаққа ғана ие болды. Оның Римдегі патриархалды соборы – Рим қабырғаларының сыртындағы Әулие Пауылдың папалық базиликасы еді. Көптеген лауазым иегерлері католик елдерінде әртүрлі дәрежедегі тұрақты (архиепископтық) қызметтерді атқарды, тіпті (бұрын немесе кейін) басқа титулдық латын патриархаттарында (Иерусалим, Константинополь) да қызмет ететін. Авиньондағы папалық жарыстың кезінде титулдық орынға даулы тағайындамалар болды. 1724 жылдан бері Антиохия және Барлық Шығыс мелкиттік католик патриархаты Александрия патриархы атағын ұстап тұр. 1895 жылы Александрияның католик апостолдық викариатынан Александрияның копт католик патриархаты құрылды. Осылайша, католик шіркеуінде Александрия патриархы әлі де бар.

Басу

Александрияның титулярлық латын патриархаты 1954 жылы бос қалды және 1964 жылдың қаңтарында Антиохия және Константинополь патриархаттарымен бірге таратылды. Ол Ватикан жылнамасында енді еске алынбады (таратылғаны туралы ресми түрде жарияланбады). Бұл Рим папасы Пауыл VI Константинопольдің Экуменикалық патриархы Афинагор I-мен кездескеннен кейін болды, осы кезде Латын шіркеуі Шығыс шіркеуімен келісуге көбірек мүдделі екенін көрсетіп, титулярлық атақты жойды.

Ресурстар мен сыртқы сілтемелер

GCatholic.org Александрияның латын патриархтары тізімі