Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үнді физигі және жазушы
Indian physicist and author
Джаянт Вишну Нарликар (19 шілде 1938 жылы туған) – үнді астрофизигі және Интер Университет Астрономия және Астрофизика Орталығының (IUCAA) зейнеткер профессор. Ол сэр Фред Хойлмен бірге конформдық гравитация теориясын жасады, ол Хойл-Нарликар теориясы деп белгілі. Бұл теория Альберт Эйнштейннің салыстырмалылық теориясы мен Мах принципін үйлестіреді. Оған сәйкес, бөлшектің инерциялық массасы – барлық басқа бөлшектердің массасының функциясы, ол космостық дәуірдің функциясы болып табылатын байланыс тұрақтысымен көбейтіледі.
Jayant Vishnu Narlikar (born 19 July 1938) is an Indian astrophysicist and emeritus professor at the Inter University Centre for Astronomy and Astrophysics (IUCAA). He developed with Sir Fred Hoyle the conformal gravity theory, known as Hoyle–Narlikar theory. It synthesises Albert Einstein's theory of relativity and Mach's principle. It proposes that the inertial mass of a particle is a function of the masses of all other particles, multiplied by a coupling constant, which is a function of cosmic epoch.
Ерте өмір
Нарликар 1938 жылғы 19 шілдеде Үндістанның Колхапур қаласында ғалымдар отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Вишну Васудев Нарликар математик және теориялық физик, Банарас индуистік университетінің математика кафедрасының профессоры және меңгерушісі болған, ал анасы Сумати Нарликар санскриттің ғалымы еді. Оның әйелі математик Мангала Нарликар, және олардың үш қызы бар. Оның шешесінің інісі - көрнекті статистик В. С. Хузурбазар.
Narlikar was born in Kolhapur, India, on 19 July 1938, into a family of scholars. His father, Vishnu Vasudev Narlikar, was a mathematician and theoretical physicist who served as Professor and Head of Department of Mathematics at Banaras Hindu University, Varanasi, and mother, Sumati Narlikar, was a scholar of Sanskrit. His wife was mathematician Mangala Narlikar and they have three daughters. His maternal uncle was the distinguished statistician V. S. Huzurbazar.
Мансап
Нарликар мектеп бітіргеннен кейін Орталық индус колледжінде (қазіргі Орталық индус ұлдар мектебінде) оқыды. 1957 жылы Банарас индуистік университетінен білімі бойынша бакалавр дәрежесін алды. Содан кейін ол әкесі сияқты Фицвильям колледжінде Кембридж университетінде білім алуды бастады, онда 1959 жылы математикадан бакалавр (Трипос) дәрежесін алды және аға рейнджер атанды. 1960 жылы астрономия саласындағы Тайсон медалімен марапатталды. Кембриджде докторлық білімін алған кезінде 1962 жылы Смит сыйлығын жеңіп алды. 1963 жылы Фред Хойлдің жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін Кембридждегі Кингс колледжінде Берри Рамзи стипендиаты болып қызмет етті және 1964 жылы астрономия және астрофизика саласында магистр дәрежесін алды. 1972 жылға дейін Кингс колледжінде жұмыс істеді. 1966 жылы Фред Хойл Кембриджде Теориялық астрономия институтын құрды, ал Нарликар 1966-1972 жылдары институттың негізін қалаушы мүшесі болды. 1972 жылы Нарликар Үндістанның Мумбаи қаласындағы Тата фундаменталды зерттеулер институтында (TIFR) профессорлық қызметке кірісті. TIFR-де Теориялық астрофизика тобының жетекшісі болды. 1988 жылы Үндістанның Университеттер гранттар комиссиясы Пуна қаласында Астрономия және астрофизика бойынша Университеттер аралық орталықты (IUCAA) құрды, ал Нарликар IUCAA-ның алғашқы директоры атанды. 1981 жылы Нарликар Дүниежүзілік мәдениет кеңесінің негізін қалаушы мүшесі болды. Нарликар космология саласындағы еңбектерімен, әсіресе танымал Ұлы жарылыс моделіне балама модельдерді қолдауымен белгілі. 1994-1997 жылдары Халықаралық астрономиялық одақтың Космология комиссиясының президенті болды. Оның ғылыми зерттеулері Мах принципі, кванттық космология және қашықтықтан әрекет ету физикасымен байланысты. Нарликар 41 км биіктікте алынған стратосфералық ауа үлгілерінен микроорганизмдерді өсіруге қатысқан зерттеу тобының құрамында болды. Ол Ғылым және математика пәндері бойынша оқулықтарды дамыту жөніндегі кеңесші топтың төрағасы болып тағайындалды, бұл кеңесші топ Ұлттық білім беру және оқыту кеңесі (NCERT) басып шығарған ғылым және математика пәндері бойынша оқулықтарды әзірлеуге жауапты.
Narlikar completed his school education from Central Hindu College [now Central Hindu Boys School]. He received his BSc degree from Banaras Hindu University in 1957. He then began his studies at Cambridge University at Fitzwilliam College like his father, where he received a BA (Tripos) degree in mathematics in 1959 and was Senior Wrangler. In 1960, he won the Tyson Medal for astronomy. During his doctoral studies at Cambridge, he won the Smith's Prize in 1962. After receiving his PhD degree in 1963 under the guidance of Fred Hoyle, he served as a Berry Ramsey Fellow at King's College in Cambridge and earned a master's degree in astronomy and astrophysics in 1964. He continued to work as a Fellow at King's College until 1972. In 1966, Fred Hoyle established Institute of Theoretical Astronomy in Cambridge, and Narlikar served as the founding staff member of the institute during 1966–72. In 1972, Narlikar took up Professorship at the Tata Institute of Fundamental Research (TIFR) in Mumbai, India. At the TIFR, he was in charge of the Theoretical Astrophysics Group. In 1988, the Indian University Grants Commission set up the Inter University Centre for Astronomy and Astrophysics (IUCAA) in Pune, and Narlikar became the Founder Director of IUCAA. In 1981, Narlikar became a founding member of the World Cultural Council. Narlikar is known for his work in cosmology, especially in championing models alternative to the popular Big Bang model. During 1994–1997, he was the President of the Cosmology Commission of the International Astronomical Union. His research work has involved Mach's principle, quantum cosmology, and action at a distance physics. Narlikar was part of a study which cultured microorganisms from stratospheric air samples obtained at 41 km. He was appointed as the chairperson of The Advisory Group for Textbooks in Science and Mathematics, the textbook development committee responsible for developing textbooks in Science and Mathematics, published by NCERT (National Council of Educational Research and Training).
Құрметтер
Нарликар көптеген ұлттық және халықаралық марапаттар мен құрметті докторлық дәрежелерге ие болды. Оның ғылыми еңбегі үшін 2004 жылы Үндістанның екінші жоғары азаматтық наградасы – «Падма Вибхушан» орденімен марапатталды. Бұған дейін, 1965 жылы оған «Падма Бхушан» ордені табысталды. 2010 жылы ол «Махараштра Бхушан» сыйлығын алды. Нарликар Бхатнагар сыйлығының, М. П. Бирла сыйлығының және Француз астрономиялық қоғамының (Société astronomique de France) «Жюль Жансен» сыйлығының иегері. Ол Лондон Корольдік астрономиялық қоғамының мүшесі, Үндістанның үш Ұлттық ғылым академиясының және Үшінші әлем ғылым академиясының мүшесі. Ғылыми зерттеулерінен бөлек, Нарликар кітаптары, мақалалары және радио мен теледидар бағдарламалары арқылы ғылымды насихаттаушы ретінде кеңінен танылды. Осы еңбегі үшін 1996 жылы ЮНЕСКО-ның «Калинга» сыйлығымен құрметтелді. 1980-жылдардың соңында Карл Саганның «Космос: Жеке саяхат» телешоуында қатысты. 1989 жылы Орталық хинди дирекциясының «Атмарам» сыйлығын алды. 1990 жылы Үндістан Ұлттық ғылым академиясының Индира Ганди сыйлығымен марапатталды. Сондай-ақ, 2009 жылы Infosys Prize сыйлығының физикалық ғылымдар жюриінің құрамына кірді. 2014 жылы маратхи тілінде жазылған «Чаар Нагарантале Мазе Вишва» атты автобиографиясы үшін Сахитья Академиясы сыйлығын жеңіп алды. 2021 жылдың қаңтар айында Нашикте өткен 94-ші «Ақхил Бхараттия Маратхи Сахитья Саммелан» жиналысына төрағалық етті.
Narlikar has received many national and international awards and honorary doctorates. India's second highest civilian honour, Padma Vibhushan, was awarded to him in 2004 for his research work. Prior to this, in 1965, he was conferred Padma Bhushan. He received Maharashtra Bhushan Award for the year 2010. He is a recipient of Bhatnagar Award, M. P. Birla Award, and the Prix Jules Janssen of the Société astronomique de France (French Astronomical Society). He is an Associate of the Royal Astronomical Society of London, and a Fellow of the three Indian National Science Academies and the Third World Academy of Sciences. Apart from his scientific research, Narlikar has been well known as a communicator of science through his books, articles, and radio & television programs. For these efforts, he was honoured in 1996 by UNESCO with the Kalinga Prize. He was featured on Carl Sagan's TV show Cosmos: A Personal Voyage in the late 1980s. In 1989, he received the Atmaram Award by Central Hindi Directorate. He received the Indira Gandhi Award of the Indian National Science Academy in 1990. He also served on the Physical Sciences jury for the Infosys Prize in 2009. In 2014, he received a Sahitya Akademi Award for his autobiography in Marathi, Chaar Nagarantale Maze Vishwa. He presided over the 94th Akhil Bharatiya Marathi Sahitya Sammelan held at Nashik in January 2021.
Жеке өмір
Нарликар математика зерттеушісі және профессоры Мангала Нарликар (қызметтік аты Раджваде) мен үйленді. Олардың үш қызы бар: Сан-Францискодағы Калифорния университетінде биомедициналық зерттеуші Геета, сондай-ақ компьютерлік ғылыммен айналысатын Гириджа мен Лилавати. Ол Кембридж университетінің әлеуметтік ғылымдар саласындағы ғалымы Амрита Нарликардың інісі.
Narlikar married mathematics researcher and professor, Mangala Narlikar (née Rajwade). The couple have three daughters: Geeta, a biomedical researcher at the University of California, San Francisco, Girija and Leelavati who are in computer science. He is the uncle of the Cambridge University social sciences academic Amrita Narlikar.