Кіріспе

17-ші Горео патшасы (1122–1146)

Гореоның Инжон (29 қазан 1109 – 10 сәуір 1146) (жеке аты Ван Хе) – Корея Горео әулетінің 17-ші монархы. Ол Ежонг патшасы мен Сундок патшайымының, И Чжа Гёмнің қызының үлкен ұлы болды. Оның билігі кезінде Горео әулетін құртуға жақын болған екі ірі ішкі дағдарыс, Солтүстік Сун әулетінің құлауы және Шығыс Азиядағы үстем күш ретінде Цзинь әулетінің құрылуы болды.

Ішкі

Инжон Тейехоның он бұйрығының үшіншісіне сәйкес, «ең үлкен заңды ханзаде» ретінде таққа отырды. Бұл құжатқа деген құрмет жоғары болғанымен, оның мұрагерлік ережелері көбінесе сақталмады. 1095 жылы Инжонның әкесі Сукжон, немере інісінің тақтан бас тарғаннан кейін билікке келді. Инжон он екі жарым жасқа келгенде мұрагерлікке отыруына негізінен анасының әкесі И Ча Гёмнің ықпалы себеп болды, ал Сун елшісі Сюй Цзиннің хабарламасына сәйкес, Инжонның ағасы ханшайым По, Хан Ан тобының қолдауымен «таққа таластаған».

Халықаралық

1122 жылдың басына таман Хитан Ляо мемлекеті Цзинь Тайдзю әскерлерімен толықтай жойылды. Көптеген хитандар Горёға қашып кетті. Сунның Хитанға қарсы әрекеттері сәтсіз аяқталды, ал Ұлы Қытай қабырғасының оңтүстігіндегі Сунның бұрынғы аумақтары тек Цзиньнің Ляо үстінен жеңісінен кейін ғана қайта жанданды. 1123 жылғы шарт Цзиньдің үстемдігін бекітті: Сунның жылдық салық төлемі 200 000 күміс таэль және 200 000 жібекке белгіленді. Хитанға қарсы нашар өнер көрсетуіне қарамастан, Сун үкіметі Янцинді (қазіргі Пекин) қайтарудың маңыздылығын және өз әскери қабілеттерін дұрыс бағаламады.

1122 11123

Инжонның билігінің алғашқы жылдары И Ча Гёммен тікелей байланысты болды. Біріктірілген хатшылық канцлерлігінің (чунгсео мунха сеонг) бас хатшысы (мунха сиджунг, кіші бірінші дәреже) И Ча Гём ең жоғары дәрежелі мемлекеттік лауазымда отырды. Оның билігі Ежонның өмірінің соңғы жылдары күйреуге ұшырады, бірақ немересі таққа отырғаннан кейін И Ча Гём оны қайта нығайту үшін белсенді әрекеттер жасады. 1122 жылдың соңына қарай По және Хё ханзадалары елден қуылды, Хан Ан қаза тапты, ал оның шамамен бірнеше жүз жақтастары, соның ішінде Танжу Хан және Чонган Им руларының онға жуық өкілдері, жер аударылды немесе лауазымдарынан төмендетілді. Цзинь Ялу өзені бойындағы Уйджу (Поджу) аймағын басып алып, Горёоға қысымды күшейтті; олардың пікірінше, бұл шекаралық қорғанысты жақсарту шарасы болды. Балхаедегі көтерілісті басып тастағаннан кейін, Цзинь үшін қауіпсіз Солтүстік-Шығыс шекарасы пайда болды, бұл оларға Сун мемлекетіне көңіл бөлді.

11241126

1124 жылдың басында Чо Хон Дже және оған жақын әскери шенеуніктер И Ча Гёмды құлатуға қастандық жасады, бірақ оларға бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Сол кезде Сун мемлекеті Цзинь шабуылына ұшырап, император Хуйцзун тақтан түсті, ал Горео елшілігі (ішінде Ким Бусик болған) Кайфен қаласына жетпей кері қайтуға мәжбүр болды. 1126 жылы Цзиньге жіберілген елшілік Гореоның бағынуын тиісті тәртіппен жеткізіп, Уйджу мәселесін көтерді. Тайцзун даулы аймақты Гореоға қайтарды. И Ча Гёмнің таққа таласу ниетімен және патшаны улауды жоспарлағаны туралы хабар тарады. И Ча Гёмнің жоғары мәртебесіне қарсы үлкен қауіп – Ким Чан мен Ан Порин есімді екі сарай шенеунігінің ұйымдастырған көтерілісі болды. Жиырма бес жас сарай қызметкерінен басқа, бұл қастандықта Инжонның сенімі және екі (алты) тұрақты армия дивизиясының командирі мен орынбасары, сондай-ақ үш жоғары әскери шенеуніктің қолдауы болды. Бірнеше жоғары лауазымды мемлекет қайраткерлері, мысалы, И Консу, қастандықтың идеясын қабылдады, бірақ сақтық танытуға кеңес берді. 1126 жылы бір түні топ шабуыл жасады. Жоспар төңкерістің бірінші кезеңі ретінде сарайды және патшаны бақылауға алуды, содан кейін маңызды нысандарға шабуыл жасауды көздеді. Қастандық жасаушылар сарайды басып алып, И Ча Гёмнің бірнеше адалдарын, соның ішінде Әскери министрді (Чёк Чун Гёңнің ағасы) өлтірді. Алайда сарай Чёк Чун Гёңнің әскерлері және И Ча Гёмнің ұлы басқарған қарулы монахтармен қоршалып алынды. Кейсонның қалған бөлігі И фракциясының бақылауында қалды. Чхок Чун Гёң сарайды өртеп жіберуге бұйрық берді (И Ча Гёмның қарсылығы жазбада қалды). Сарайдың көп бөлігі, кітапханалар мен академия өртеніп кетті. "Сансыз" қастандық жасаушылар қаза тапты. Инжон И Ча Гёмнің пайдасына тақтан бас тартуға дайын екенін білдірді, бірақ ол бас тартты. 1127 жылы Мё Чонг сарайға келіп, 1128 жылы Инжонның саяси кеңесшісі болды. Инжон Ұлттық академияда "алты колледж" құру арқылы мемлекеттік білім беру жүйесін жаңартуды аяқтады. Мио Чон қасиеттілікке ие болды және сөйлегенде тыңдаушыларын әсерлі етуге қабілетті еді. Бұл идеялар, біршама радикалды болғанымен, сол кездегі басым ойлармен үйлесетін болды. Тэйджоның он нақтылы ережесі геомантикалық факторларды үкімет саясатына әсер ететін маңызды фактор ретінде қабылдады және Батыс астанасына ерекше мән берді. 1129 жылы Инжонның жарлығымен Пхеньянда "біздің саясатымызды жаңғырту және келер ұрпақтарға мәңгілік бақыт сыйлау үшін" сарай (Ұлы гүлденген сарай, Тэхва гунг) салынуына бұйрық берілді. Сарай 1132 жылы аяқталды және Инжон онда көп уақыт өткізе бастады. Горео дәстүрлі түрде өз елдеріндегі билікке наразы Джурчендерге пана берді. 11 ғасырдың алғашқы жиырма жылында Кэсонда 6846 Джурчен босқыны тіркелді, бұл алдыңғы жүз жылдың екі онжылдық кезеңіндегі орташа көрсеткіштен (526) және 1081–1100 жылдары 17-ден әлдеқайда көп. Бұл саясат Инжон тұсында да жалғасты, тіпті екі рет (1127 және 1130 жылдары) Цзинь Гореодағы Джурчен босқындарының болуын Гореоны ресми түрде бағынуға мәжбүр ету үшін пайдаланды. Пхеньяндық топ анау жердегілерге және Джуршендерге қарсы көзқарас ұстанды. Мё Чонг астананы Сеогеонгқа (Пхеньян) көшіру Гореоны жаңғыртуға мүмкіндік береді, сондықтан Цзиньді қоса алғанда, 36 мемлекет оған құрмет көрсетеді деп мәлімдеді. Ол Инжонды өзін император деп жариялауға, жаңа дәуір атауын орнатуға және "мақтаншыл Цзиньге" шабуыл жасауға шақырды. Инжонның шешімсіздігіне байланысты екі топ арасындағы жағдай бірнеше жыл бойы сақталды. Реформалардың баяу қарқынына, Цзиньге қарсы тиімді шаралардың жоқтығына және жақтастарының тазалануына көңілі толмаған Мё Чонг 1135 жылы көтеріліс жасады. Батыс астанасында көтерілісшілер "Тэуи" (Ұлы жетістік) жаңа мемлекетін жариялады. Көтерілісшілер солтүстік-батыста ыстық қолдауға ие болды. 1143 жылы Инжон он төрт жергілікті билеушіні тағайындап, жергілікті басқаруды орталық үкімет бақылауына алудағы кезекті қадамды жасады. Ежон мен Инжонның реформаларының нәтижесінде Гореоның 450-ге жуық округі мен уездінің үштен бірі тікелей орталық үкіметтің бақылауында болды.

Мұрагерлік

Инжон мен Им ханымның (Гонгье патшайымының) үлкен ұлы, ханзада Хён туралы алаңдаушылықтары жазылған. Екеуі де оның билеуге қабілеттілігіне күмәнданып, Гонгье патшайымы келесі патша ретінде екінші ұлы Кёонгты жақсы көреді. Бірақ, Инжонның қазасынан кейін ханзада Хён оның орнына отырып, Кореяның 18-ші монархы болды.

Танымал мәдениет

Ли Сын Хо 2003–2004 жылдарғы KBS телесериалы "Ержүрек жауынгерлер" басты рөлінде сомдады.