Бохай мемлекеті: тарих және даулар

Кіріспе

Азиядағы ежелгі патшалық (698–926)

Бальхае (hangul=발해; , c=渤海, Бохай,) немесе Джин (hangul=진국;), сондай-ақ Бохай деп те аталады, 698 жылы Дэ Жоеонг (Да Зуоронг) құрған көпұлтты патшалық. Алғашқыда ол 713 жылға дейін Джин патшалығы (震, Zhen) деп аталды, содан кейін Бальхае деп өзгертілді. Ең кең аумағында қазіргі Солтүстік-Шығыс Қытай, Корей түбегінің солтүстік жартысы және Оңтүстік-Шығыс Ресейдің Қиыр Шығысын қамтыды. Бальхае тарихының алғашқы кезеңдері Тан әулетімен әскери және саяси қақтығыстарға толы болды, бірақ 8 ғасырдың соңына қарай қарым-қатынастар жақсырып, достыққа ұласты. Тан әулеті Бальхаені «Шығыстың гүлденген елі» деп мойындады. Көптеген мәдени және саяси алмасулар орын алды. 926 жылы Бальхае Хитан тайпасының басшылығымен Ляо әулеті тарапынан жаулап алынды. Бальхае монғол билігі орнағанға дейін Ляо және Цзинь әулеттерінде үш ғасырға жуық дербес халық ретінде сақталды. Мемлекеттің құрылу тарихы, этникалық құрамы, билеуші әулеттің қазіргі мәдени байланысы, аттарының айтылуы және шекаралары Корея, Қытай және Ресей арасындағы тарихнамалық пікірталас нысаны болып табылады. Қытай және Корея деректерінде Бальхаенің негізін қалаушы Дэ Жоеонгтың Мохэ және Когурё тайпаларымен туыс екені айтылады.

Атауы

Бальхэ 698 жылы Dae Joyeong (Da Zuorong) (진, Jin) атымен құрылды, ол орта қытай тілінде tsyinH деп оқылады. Патшалықтың атауы қытай тілінде жазылды, және орта қытай тілінде де сол ретпен оқылады. 713 жылы Тан әулеті Цзинь билеушісіне «Бохай (Бальхэ) қолбасшылығының ханзадасы» (渤海郡王) деген құрметті атақ берді. 762 жылы Тан Бальхені ресми түрде патшалық мәртебесіне көтерді. «Танның жаңа кітабына» сәйкес, мемлекет Қытайдан мойындылық алғанға дейін Мохе деп аталған, содан кейін Бохай атауын алды. Тіл біліміндегі сарапшылар Карл Генрих Менгес және Рой Эндрю Миллер басқа бір теория ұсынды, олар Бальхэ атауының түпнұсқалық атауы болғанын, ол маньчжур тіліндегі «бута» («аң аулау») сөзімен байланысты екенін айтты. Бохай (қытай тілінің пиньинь транскрипциясы), По хай (қытай тілінің Уэйд-Джайлз транскрипциясы) және Пархэ (корей тілінің МакКун-Рейшауэр транскрипциясы) жазу түрлері қазіргі академиялық ортада да қолданылады. Көптеген батыс зерттеулері корей тану саласынан басқа, Бохайды қолданады. Дегенмен, кейбір ғалымдар пиньинь транскрипциясы арқылы таралған «қытайлық» көзқарастан аулақ болу үшін корей транскрипциясын таңдады. Памела Кайл Кросслинің пікірінше, қытай немесе корей транслитерациясы дұрыс бола алмайды. Ол қазіргі қытай транслитерациясын «бізге тек қытай ішіндегі жазулар ғана белгілі екенін көрсету үшін» пайдаланды. Джесси Д. Слоун «Пархэ» атауын таңдады, себебі ол Қытайдың мемлекеттік білім беру бағдарламасында толыққанды қарастырылмаған, бірақ Бальхенің басқа да терминдері үшін қытай транскрипциясын қолданды. Кроссли де, Слоун да Бальхенің негізінен қытай екенін көрсетуді мақсат етпеді, бірақ ыңғайлылық үшін қытай транскрипциясын қолданды және Бальхенің халықаралық тамырларын мойындады.

Шығу тегі

696 жылы хитандық Ли Цзиньчжун (Ушанг хан) және оның күйеу інісі Сунь Ваньроң Тан (У Цзэтианның Чжоу әулеті) билігіне қарсы көтеріліп, зұлымдыққа бой алған Тан қолбасшысын өлтіріп, Хэбэйге шабуыл жасады. Ли көп ұзамай қайтыс болды, ал Сунь оның орнына келді, бірақ Екінші Түркі қағандығы оны жеңді. Инчжоу (營州, қазіргі Чаоян, Ляонин) халқы қырқыстар кезінде шығысқа қарай Ляо өзеніне қарай қашқан. Тан Да Чжунсанг (Да Чжунсян) және Геолса Биу (Киси Бию) есімді екі жергілікті басшыны Чжэн (Джин) және Сю (Хео) герцогы атақтарымен марапаттап, оларды ынталандыруға тырысты. Геолса Биу бұл ұсыныстан бас тартты, бірақ Ли Кайгу бастаған Тан әскерлеріне жеңіліп қалды, ал Дэ Юнсанг өзінің ізбасарларымен бірге қашып кетті, бірақ содан кейін қайтыс болды. Дэй Юнсанның ұлы Дэй Жоён (Да Зуоронг) Ляо өзенінің аңғарынан Тяньмен тауына (қазіргі Жилин провинциясында) бет бұрды. Ол Тяньменлинг (Чонмунньеонг) шайқасында Тан әскерін жеңіп, содан кейін өзінің ізбасарларын мемлекет құруға жетектеді. 698 жылы Дэй Жо Ён өзін Чжэн (Джин) патшасы деп жариялады. Оқиғалар туралы басқа бір мәліметте мұнда көтеріліс болмағанын, ал Сумо Мохе (Сонгмал Малгал) басшысы хитандық көтерілісшілерді басып, Танға көмек көрсеткені айтылады. Сыйлық ретінде Тан осы басшыны жартылай тәуелсіз мемлекеттің жергілікті гегемоны ретінде мойындады. Силла мен Цзин арасындағы дипломатиялық қарым-қатынаста Силла Дэй Жо Ёнға бесінші дәрежелі "Дэ Ачан" атағын беруге тырысты. Силла бұл орта деңгейдегі марапатты ішінара өзінің үстемдігін көрсету үшін, сондай-ақ Балхэ салыстырмалы түрде жаңа патшалық болғандықтан, ал Силла ғасырлар бойы өмір сүргендіктен жасады. Джин халқы Силлада қолданылатын дәрежелер жүйесін білмеді, сондықтан бұл атақты қабылдады. Кейін Дэй Жо Ён атақтың мәнін түсініп, Балхэнің халықаралық мәртебесін өзгертуге тырысты. 713 немесе 714 жылы Тан әулеті Дэй Жо Ёнды "Бохай (Балхае) князі" деп таныды, бұл Ляодун мен Шандоңды қоршаған теңіздің атауы еді. 713 және 721 жылдар аралығында Силла шекарадағы қорғанысты нығайту үшін солтүстік қабырға салды. Тан кейін 762 жылы Балхайды патшалық ретінде мойындады, бірақ Силла Балхайды бүлікші вассал деп санады. Алайда Ким Ын Гуг "бесінші дәреже беру Силланың сенімділігін көрсетті, және егер Силла мен Пархэ арасында жауласу болғанда, мұндай алмасу мүмкін емес еді" деді. Тан Балхайды патшалық ретінде мойындағаннан кейін, Жапонияға Балхай елшіліктері Балхай билеушісінің Көкіден туғанын айта бастады. Жапондық шенеуніктер бұл хаттарды сынап, түзетіп, Балхайдан келген елшіліктерді шектеді. Бұл атауды Балхай билеушісінің есімі екені патшалық ескерткіштері мен буддалық жазбаларда расталған. Династиялық тарих еңбектерінің ішінде Танның жаңа кітабы Дэй Жо Ён мен оның мемлекетін Сумо Мохе (Джурчендерге және кейін маньчжурларға қатысты) деп сипаттайды. Танның ескі кітабы Дэйдің этникалық тегін Мохе деп көрсетеді, бірақ ол "高麗別種" (гаоли бижонг) екенін қосады. Сөзбе-сөз аударғанда, бижонг "ерекше түр" дегенді білдіреді. Оңтүстік және Солтүстік Корея тарихшылары бұл терминді "Гогурё халқының бір тармағы" деп түсіндіреді, ал жапондық және қытайлық зерттеушілер оны "Гогурёдан ерекше" деп түсіндіреді. Слоанның сөзіне сүйенсек, Тан деректері Балхай халқын Гогурё және Мохе деп екі топқа бөлген. Патшалық және жоғарғы тап Гогурё қалдықтарынан құралған, ал Балхай халқының көп бөлігі Мохе болған. 727 немесе 728 жылы Жапонияға барған Балхай елшісі Балхайдың "жоғалған Гогурё жерін қайтарып алғанын және Буйоның ескі дәстүрлерін мұра еткенін" мәлімдеді. Жапондық дипломатиялық хаттар Балхайды "Го[гу]рё мемлекеті" деп таныды. Ким бұл мүмкін емес деп санайды, өйткені Гогурё 668 жылы құлаған, ал Дэй 719 жылы қайтыс болған, ал жас адамдар генерал дәрежесіне жете алмайды. Ресейлік ғалымдар Балхайдың этникалық құрамын дәл анықтау мүмкін емес деп санайды, өйткені қытайлық немесе корейлік талаптарды растайтын материалдар жоқ. Кейбір ресейлік ғалымдар Балхайды Маньчжурия тарихының бір бөлігі деп санайды, ал басқалары Балхайдың Корея мемлекетінің немесе Қытай провинциясының бір бөлігі емес екенін, сондай-ақ Балхай мен қазіргі Қытай немесе Корея арасында тікелей байланыс жоқ деп санайды. Е. В. Шакунов Балхай халқының құрамында соғдилер мен тохарлар сияқты Орталық Азиядан келгендер де болғанын айтады. 840 жылы ұйғыр қағандығы құлағаннан кейін көптеген ұйғырлар Балхайға қашқан, бірақ олар Балхай қоғамына бейімделе алмады және әлеуметтік толқулар тудырды. Балхайдың құрамында хитандықтар мен эвенктер сияқты басқа да аз ұлттар болғаны айқын. Археологиялық зерттеулер Балхай мәдениетінің жоғары Тандық қытай, корей және тунгус мәдениеттерінің қосындысы екенін көрсетеді.

In 696, Li Jinzhong (Wushang Khan) of the Khitans along with his brother in law Sun Wanrong rebelled against Tang (Wu Zetian's Zhou Dynasty) hegemony, killed an abusive Tang commander, and attacked Hebei. Li died soon after and Sun succeeded him, only to be defeated by the Second Turkic Khaganate. The population of Yingzhou (營州, modern day Chaoyang, Liaoning) fled eastward toward the Liao River during the turmoil. The Tang tried to appease Dae Jungsang (Da Zhongxiang) and Geolsa Biu (Qisi Biyu), two local leaders, by granting them the titles of Duke of Zhen (Jin) and Duke of Xu (Heo) respectively. Geolsa Biu rejected the offer but was soon defeated by a Tang force led by Li Kaigu, while Dae Jungsang fled with his followers but also died around the same time. Dae Jungsang's son, Dae Joyeong (Da Zuorong), left the Liao River valley for Mt. Tianmen (in modern Jilin Province). There, he dealt a heavy defeat to the Tang forces at the Battle of Tianmenling (Cheonmunnyeong), after which he led his followers to set up a state. In 698, Dae Joyeong declared himself King of Zhen (Jin). Another account of the events suggests that there was no rebellion at all, and the leader of the Sumo Mohe (Songmal Malgal) rendered assistance to the Tang by suppressing Khitan rebels. As a reward the Tang acknowledged the leader as the local hegemon of a semi independent state. In diplomatic communications between Silla and Jin, Silla attempted to confer investiture to Dae Joyeong with the title of a fifth rank official: "Dae Achan". Silla conferred this mid ranking investiture partially out of a sense of superiority, but also because Balhae was a relatively new kingdom whereas Silla had been centuries old. The people of Jin did not know the system of ranks used in Silla and thus accepted the title. After a while, Dae Joyeong realized the meaning of the title and sought to change Balhae's international status. In 713 or 714, the Tang dynasty recognized Dae Joyeong as the "Prince of Bohai (Balhae)", the name for the sea surrounding Liaodong and Shandong. Between 713 and 721, Silla constructed a northern wall to maintain active defences along the border. The Tang later recognized Balhae as a kingdom in 762 but Silla continued to view Balhae as a rebellious vassal. However, Kim Eun Gug argues that thus the "bestowal of a fifth rank position was an expression of Silla’s confidence, and such an exchange would have been unimaginable if Silla and Parhae were in a hostile relationship." After Tang recognition of Balhae as a kingdom, Balhae diplomatic missions to Japan began to refer to the Balhae ruler as descended from Heaven. Japanese officials criticized these letters, revised them, and limited diplomatic missions from Balhae. A royal epitaph and Buddhist scripture confirm this designation for the ruler of Balhae. Among the official dynastic history works, the New Book of Tang refers to Dae Joyeong and his state as Sumo Mohe (related to Jurchens and later Manchus) affiliated with Goguryeo. The Old Book of Tang also states Dae's ethnic background as Mohe but adds that he was "高麗別種" (gaoli biezhong). Literally speaking, biezhong means "separate kind." The term is interpreted as meaning "a branch of the Goguryeo people" by South and North Korean historians, but as "distinct from Goguryeo" by Japanese and Chinese researchers. According to Sloane, Tang sources divided Balhae's population into two categories, Goguryeo and Mohe. The royalty and upper class were composed of Goguryeo remnants while the majority of Balhae's population were Mohe. In a diplomatic mission to Japan in 727 or 728, the Balhae envoy said that Balhae has "recovered the lost land of Goguryeo and inherited the old traditions of Buyeo." Japanese diplomatic communications with Balhae recognized it as a "state of Go[gu]ryeo." Kim considers this unlikely since Goguryeo fell in 668 while Dae died in 719, and young men could not receive the rank of general. Russian scholars argue that the ethnic composition of Balhae cannot be determined with great precision because no materials exist that can confirm either the Chinese or Korean claims. Some Russian scholars claim Balhae as part of Manchurian history while others believe Balhae was neither a Korean state or Chinese province and there is no direct link between Balhae and either modern China or Korea. E. V. Shakunov believes that Balhae's population also consisted of elements from Central Asia such as Sogdians and Tocharians. Many Uyghurs fled to Balhae after the destruction of the Uyghur Khaganate in 840 but they failed to adapt to Balhae society and caused social unrest. It is evident that Balhae had a diverse population, including other minorities such as Khitan and Evenk peoples. Archaeological evidence suggests that the Balhae culture was an amalgamation of High Tang Chinese, Korean, and Tungusic cultures.

Кеңейту және сыртқы қатынастар

719 жылы қайтыс болған Да Жо Ённың орнын ұлы Да Муйе (Да Уй, 719-737) басады. Мүйе хандыққа билік алғаннан кейін Танның сыйлықтары мен атағын қабылдаса да, ол тәуелсіздігін көрсетті. Мүйе 720 жылы өзінің билік ету титулын қабылдады. 721 жылы Тан Китанға қарсы әскери көмек сұрады, бірақ олар бас тартты. Бальхаедің ықпалын бақылау үшін Тан 722 жылы Божоу (қазіргі Хабаровск) префекті болып Хейшуй Мохе (Хеуксу Малгал) руының басшысын тағайындады. 725 жылы Андонг протектораты аймаққа әскер орналастыруды ұсынды. Бұл жағдайға жауап ретінде Тан Ючжоу генерал-губернаторының қол астында кішігірім тайпалардың басшыларынан құралған әкімшілік жіберді. Мүйе Хэйшуй Мохе мен Танның өзіне шабуыл жасауды жоспарлап отырғанына сенімді болды және алдын ала соққы беруді талап етті. Ол ағасына, Дэ Муньеге (Да Вэньи) Хейшуй Мохеге шабуыл жасауға бұйрық берді. 705 жылдан бері Тан астанасында тұтқын ретінде тұрған Мунье, Тан одақтасына шабуыл жасаудың салдарын түсінгендіктен, бұйрықты орындаудан бас тартты. Ол Мүйеге екі рет жоспардан бас тартуды ұсынды. Мүйе ағасына көңіл бөлмеді және оның қарсылығын Муньені командалық қызметтен кетіру үшін сылтау ретінде пайдаланды. Мунье Тан әулетіне қашып кетті. 732 жылы Тан сарайына Балхае елшісі келіп, Муньені өлтіруді сұрады. Тан Муньені Орталық Азияға жіберіп, Мүйеге ағасының Оңтүстік Қытайға қуылғанын айтты. Бірақ оқиғаның шынайылығы белгілі болып, Мүйе ашуланды. Жан Мун Хью (Жан Вэньсю) басқарған Балхае теңіз күштері Шандун түбегінің солтүстік жағалауындағы Денчжоу қаласына шабуыл жасап, оның префектін өлтірді. Денчжоу Шығыс Азиядағы теңіз сауда жолдарының орталығы болды және Тан императорына құрмет көрсетуге келген Силла мен Балхае елшілері тұратын жер еді. Сондықтан Балхаедің Денчжоуға шабуыл жасауы тек Танға қарсы геосаяси кек алумен ғана емес, сонымен қатар жаңадан табылған теңіз күшін көрсету және Хэйшуй Мохе Танмен сауда қатынастарын орнатуына жол бермеу ниетімен де байланысты болды, бұл Балхаедің солтүстік сауда жолдарындағы үстемдігін әлсірететін еді. Балхаедің Денчжоуға сәтті шабуыл жасауы, отыз жылдық мемлекет үшін таңғажайып теңіз шеберлігін көрсетті, онда теңізден өте алатын әскери кемелер мен сауда қызметін жүзеге асыратын сауда кемелері болды. Шабуылдарға жауап ретінде Тан Силланың Сеонгдокінің немересі және Тан сотының сарайшысы Ким Чунцинге Силлаға оралып, Балхаеге шабуыл жасауды ұйымдастыруды бұйырды. Чонсин императордың жансақшысы ретінде Қытайда қалуды сұрап, өтініштен бас тартты. Оның орнына Тан Ким Саранды, Силанның төменгі деңгейдегі дипломатын және Тан евнугін жіберді. Мунье Ючжоудағы әскерилерді қайта шақырды. Сол кезде Балха тағы да шабуыл жасап, Мату (қазіргі Шанхайгуаньның солтүстік-батысы) қаласын тонады және 10 000 Тан әскерін өлтірді. Балхае әскері Ляо өзені мен Ляодун түбегінің жағалауында рейдтер жасап, тонады. 733 жылы Тан мен Силланың күштері Балхаеге бірлескен шабуыл жасауға тырысты, бірақ барлық жолдарды бұғаттаған және Тан-Силла армиясының жартысын өлтірген қар дауылымен кездесті, бұл оларды шабуылды тоқтатуға мәжбүр етті. Мүйе ағасын өлтіруге тырысуын жалғастырды. Ол Лоянға агент жіберіп, ағасын өлтіруге әрекеттенді. Муньеге император сарайының сыртындағы Тяньцзинь көпіріне жақын жерде күндіз шабуыл жасалды, бірақ ол зардап шекпей аман қалды. Жапондық деректерде Балхае мен Жапонияның достық қарым-қатынаста болғаны айтылған. 727 жылы Му патша Бальхаедің алғашқы елші делегациясын Жапонияға жібергенде, миссия 24 адамнан тұратын, олардың ішінде Ко Иньуи және Ко Чедьок сияқты жоғары дәрежелі генералдар болды. Патша Муға Бальхае делегациясы Жапонияға 300 сабельді тері жіберді, бұл жақсы ниеттілік пен Жапониямен достық қарым-қатынасты дамыту ниетінің белгісі болды. 734 жылы Силла Бальхаиға қарсы шабуыл жасады, бірақ сәттіліксіз болды. Бальхаедің амбицияларын бәсеңдету үшін Тан 735 жылы Силланың Пегенг аймағына әскер орналастыру туралы өтінішін қабылдады. 734-735 жылдары хитандық әмірші Кетую мен оның түркілік одақтастары Тан әскерлерімен жеңілгенде, стратегиялық жағдай Балхаеге айнала бастады. Сонымен қатар, 5000 Кумо Си атты әскері Танға бағынды. Хитан мен түріктердің жеңілуі және Кумо Сидің бағынуы Балхае мен Танның арасындағы буферлік аймақты жойды. Стратегиялық жағдайдың өзгеруін сезінген Мүйе Танмен келісуге көшті. 737 жылы Тан теңізшілері мен азаматтары Балхаеде ұсталғаннан кейін елдеріне қайтарылды. 738 жылы Балхае елшісі Танның рәсімдік кодекстері мен тарихнамаларын сұрады, бұл бейбітшілікке жасалған символдық қадам болды. Мүйе одан кейін қайтыс болды. Мүйенің ұлы және мұрагері Да Хымму (Да Чинмао, 737-793) Танмен келісу саясатын жалғастырды. Сонымен қатар, батыстағы Тибет империясымен болған мәселелер Танды Кореядан барлық әскерін шығарып алып, қорғаныс позициясын қабылдауға мәжбүр етті. Хымму геосаяси тепе-теңдікті нығайтты, 728 жылы әкесінің ізіншеп, Силлаға қарсы оңтүстік-шығыстан одақтас табу үшін Жапон сарайына елші жіберді. Балхае корольдік соңына дейін Жапониямен дипломатиялық және сауда байланыстарын сақтап қалды. Балхае Жапонияға 34 рет елші жіберді, ал Жапония Балхаеге 13 рет елші жіберді. Балхае Силлаға қарсы бірлескен шабуыл жоспарлады. Силланың Кёндеок патшасы Жапонияны екі рет ренжітті. 753 жылы ол жапон елшілерін үлкен сый-сияпатсыз қабылдады, ал 758 жылы олармен кездесуден бас тартты. 758 жылдан кейін Жапония Балхаеден Силлаға бірге шабуыл жасауды сұрады. 1970-ші және 1960-шы жылдары Балхае мен Жапония шабуылды жоспарлау үшін бірнеше рет елші алмасты. Силла бұл жоспарларды білгендіктен, 762 жылы Балхаемен шекарасында алты қамал салды. Шекара аймағы көп рет қолы ауысты, бірақ шығындар Силланың ресми тарихында сипатталмаған, тек солтүсқа бағытталған армия жіберілген күндер ғана көрсетілген. Жапония Оңтүстік Силлаға шабуыл жасау үшін флот дайындады, бірақ жоспар іске аспады. 755 жылы Ань Лушань көтерілісі басталды, нәтижесінде Тан солтүстік-шығысын бақылауын жойды, тіпті 763 жылы көтеріліс аяқталғаннан кейін де, цзедуши деп аталатын әскери басшылар Тан империясының бұрынғы солтүстік-шығыс бөлігін бақылады. 762 жылы Танның Дайцзун императоры Балхаені мемлекет ретінде ресми мойындады және Хыммуды оның патшасы деп таныды. Қытай оны патша ретінде мойындағанымен, Балхае өзінің билеушісін "аспан ұлы" (император) және патша деп атады. Билеушінің әйелі де императрица деп аталды. 834 жылғы жазбада Балхаеде патшалар мен ұлы патшалар болғаны айтылған. Хыммудың қызы Чонхё ханшайымның (Чжэньсяо) ескерткішінде оның әкесі "ұлы патша" болғаны көрсетілген. Му патша Балхае астанасын бірнеше рет көшірді. Ол сондай-ақ 756 жыл шамасында бүгінгі Хэйлунцзян провинциясының оңтүстігіндегі Цзинпо көлінің жанындағы Шанцзин/Сангён қаласын, тұрақты астана ретінде құрды, бұл түрлі этникалық тайпалардың үстемдігін нығайтты және кеңейтті. Ол сондай-ақ Тан академиясының үлгісінде ұлттық академия, Цзуцзягам/Чжоуцзицзян (корей тілінде=주자감) құруға рұқсат берді. Тан мен Балхае арасындағы екіжақты қарым-қатынас жақсарды. 766 жылдан 779 жылға дейін Балхаеден 25 миссия Дайцзунға құрмет көрсетті. Хыммудың 793 жылы аяқталған билігінің соңында Балхае патшалық отбасының ханзадалары Тан императоры Дэцзун сарайында өз еркімен күзетшілер болып қызмет етті. Танмен бейбітшілік Балхаеге аумағын одан әрі кеңейтуге мүмкіндік берді. Хыммудың қайтысынан кейін, Балхаеде мұрагерлік дағдарыс туды. Нәтижесінде Балхае аумақты жойды және шекарадағы Мохе тайпалары көтеріліске шықты. Балхаедың Сёнь (Сюань, 818-830) және Да Ицзин (Да Ичжэнь, 830-857) биліктерінің кезінде Мохе тайпаларының шабуылдары болды. Сёнь Амур өзені бойындағы Юэси Мохе және басқа тайпаларды бағындырды. 818 жылы 82...

Dae Joyeong died in 719 and was succeeded by his son, Dae Muye (Da Wuyi, r. 719–737). While Muye accepted Tang gifts and title upon his succession, he showed his independence by giving his father a posthumous temple name, Gowang/Gaowang (high king). Muye adopted his own reign title in 720. In 721, the Tang asked Balhae for military support against the Khitans but they refused. To check Balhae's influence, the Tang appointed a chieftain of the Heishui Mohe (Heuksu Malgal) as prefect of Bozhou (in modern Khabarovsk) in 722. In 725, the Andong Protectorate suggested stationing an army in the region. In response, Tang officials dispatched an administration staffed by the leaders of smaller tribes under the command of the Youzhou governor general. Muye was convinced that the Heishui Mohe and the Tang were plotting to attack him and required a preemptive strike. He ordered his brother, Dae Munye (Da Wenyi), to attack the Heishui Mohe. Munye, who had stayed at the Tang capital as a hostage since the start of peaceful relations in 705, and understood the implications of attacking a Tang ally, was reluctant to carry out the order. He advised Muye to abandon the plan twice. Muye paid his brother no heed and used his reluctance as pretext to remove Munye from command. Munye fled to the Tang dynasty. A Balhae envoy arrived at the Tang court in 732 requesting the execution of Munye. In response, the Tang secretly sent Munye to Central Asia while informing Muye that his brother had been banished to South China. The reality of events, however, leaked out, enraging Muye. A Balhae naval force led by Jang Mun hyu (Zhang Wenxiu) attacked Dengzhou on the north shore of the Shandong Peninsula and killed its prefect. Additionally, Dengzhou was the center of maritime trade routes in East Asia, and was the locale where both Silla and Balhae envoys stayed when coming to pay tribute to the Tang Emperor. As a result, Balhae's attack on Dengzhou was not merely motivated by geopolitical retaliation against the Tang but also out a of a desire to assert its newfound maritime prowess as well as prevent the Heishui Mohe from establishing trade relations with the Tang, which would have weakened Balhae's dominace of the northern trade routes. Balhae's successful attack on Dengzhou also demonstrates a surprisingly maritime prowess for a thirty year old state, which had military naval vessels that could cross the sea as well as merchant vessels that could carry out trade activities. In response to the attacks, the Tang ordered Kim Chungsin, the nephew of Seongdeok of Silla and courtier in the Tang court, to return to Silla and organize an attack on Balhae. Chungsin excused himself from the request by asking to remain in China as the emperor's bodyguard. In his place, the Tang sent Kim Saran, a low ranking Sillan diplomat, and a Tang eunuch. Munye was also recalled to recruit soldiers in Youzhou. In the meantime, Balhae struck again, sacking the town of Mt. Matou (northwest of modern Shanhaiguan), and killing 10,000 Tang soldiers. The Balhae force raided and pillaged along the Liao River and the coast of the Liaodong Peninsula. In 733, Tang and Sillan forces attempted a joint attack on Balhae but were accosted by a blizzard that blocked all roads and killed half of the 100,000 Tang Silla army, forcing them to abort the invasion. Muye continued to try to kill his brother. He sent an agent to Luoyang to plot the assassination of his brother. Munye was attacked in broad daylight near the Tianjin Bridge outside the imperial palace but escaped unharmed. Japanese records indicate that Balhae and Japan enjoyed very amicable relations. When King Mu sent Balhae's first envoy delegation to Japan in 727, the mission was made up of 24 men, which included high ranking Generals such as
Ko In ˇui and Ko Ched ˇok. King Mu had 300 sable furs sent by the Balhae delegation to Japan as both a show of goodwill and a desire to foster friendly relations with Japan. In 734, Silla attacked Balhae with no success. In an effort to curb Balhae's ambitions, the Tang granted Silla's request to place troops in the Paegang region in 735. The strategic landscape began to turn on Balhae in 734–735, when the Khitan chieftain, Ketuyu, and his Turkic allies were defeated by Tang forces. In addition a force of 5,000 Kumo Xi cavalrymen surrendered to the Tang. The defeat of the Khitans and Turks, and the submission of the Kumo Xi removed the buffer zone that had formed between Balhae and the Tang. Sensing the change in strategic developments, Muye decided to reconcile with the Tang. In 737, Tang sailors and civilians detained in Balhae were repatriated. In 738, an envoy from Balhae requested Tang ritual codes and dynastic histories in a symbolic gesture towards peace. Muye died soon after. Muye's son and successor, Dae Heummu (Da Qinmao, r. 737–793), continued the course of reconciliation with the Tang. At the same time, trouble with the Tibetan Empire to the west forced the Tang to withdraw all military forces from Korea and adopt a defensive stance. Heummu cemented the geopolitical balance by sending an envoy to the Japanese court, which his father had done as well in 728 to threaten Silla with an ally from the southeast. Balhae kept diplomatic and commercial contacts with Japan until the end of the kingdom. Balhae dispatched envoys to Japan 34 times, while Japan sent envoys to Balhae 13 times. Balhae planned a joint attack on Silla with Japan. Gyeongdeok of Silla offended Japan twice. In 753 he treated Japanese ambassadors with arrogance and in 758 when he refused to meet them. After 758, Japan asked Balhae to attack Silla with them. Balhae and Japan exchanged ambassadors several times in the 750s and 760s to plan for the attack. Silla likely knew of these plans and prepared by building six castles along the border with Balhae in 762. The border region changed hands many times but the losses are not described in Silla's official history, only the dates when an army was sent north. Japan prepared a fleet to invade southern Silla, however the plan never came to fruition. In 755, the An Lushan Rebellion broke out, causing the Tang to lose control of the northeast, and even after the rebellion's end in 763, warlords known as jiedushi controlled the former northeastern part of the Tang empire. In 762, Emperor Daizong of Tang formally recognized Balhae as a state and Heummu as its king. Although China recognized him as a king, Balhae itself referred to him as the son of heaven (emperor) and a king. The consort of the ruler was also called empress. A record in 834 says that Balhae had both kings and great kings. The epitath of Princess Jeonghyo (Zhenxiao), daughter of Heummu, states that his father was a "great king." King Mun moved the capital of Balhae several times. He also established Shangjing/Sanggyeong, the permanent capital near Lake Jingpo in the south of today's Heilongjiang province around 756; stabilizing and strengthening central rule over various ethnic tribes in his realm, which was expanded temporarily. He also authorized the creation of the Jujagam/Zhouzijian (hangul=주자감), the national academy, based on the national academy of Tang. The bilateral relationship between the Tang and Balhae grew friendlier. From 766 to 779, 25 missions from Balhae paid respect to Daizong. By the end of Heummu's reign in 793, princes from Balhae's royal family were serving as guards at the court of Emperor Dezong of Tang of their volition. Peace with the Tang allowed Balhae to further expand its territory. After the death of Heummu, who was posthumously known as Mun of Balhae (Wen, r. 737–793), Balhae experienced a succession crisis. As a result, Balhae lost territory and bordering Mohe tribes rebelled. Both the reigns of Seon of Balhae (Xuan, r. 818–830) and Dae Ijin (Da Yizhen, r. 830–857) saw intrusions by Mohe tribes. Seon annexed the Yuexi Mohe and other tribes along the Amur valley in the north. In 818 820, he also invaded Liaodong and parts of Silla on Balhae's southern border. In 826, Silla mobilized tens of thousands of people to fortify the border with Balhae. In the middle of the 9th century, Balhae completed its local administrative system, which was composed of five capitals, 15 prefectures and 62 counties.

Күз

907 жылы Бальхэ, қазіргі Чифэнь мен Тонгляо маңындағы кидандықтардың Бальхэ билігін мойындағаннан кейін Лиао әулетінің құрамына кіру туралы шешімінен туындаған даудың нәтижесінде Хитан Лиао әулетімен қақтығысқа түсті. Лиао билеушісі Абаоджи Лиао өзені алабын басып алды, бұл ұзақ созылған қақтығысқа әкелді. Кейбір Бальхэ аристократтары Ляоянға көшірілді, бірақ Бальхэнің шығыс аймағы саяси тұрғыдан тәуелсіздігін сақтап, Кейінгі Бальхэ ретінде танылды, кейін ол Джионган (Динъань) деп аталды. Лиао 975 жылы Джионганға шапқындады, бірақ оны жаулап ала алмады. 985-986 жылдары кидандықтар тағы да Джионганға шабуыл жасады, бұл жолы сәттілікке жетті. Кейбір ғалымдар 930-940 жылдардағы Пэкту тауының жарылысы, Бальхэ халқының кидан империясының Ляодун түбегіне және Горё мемлекетінің Корея түбегіне жаппай көшірілуі туралы мәліметтерге сүйене отырып, Бальхэнің қалған күштеріне соңғы соққы бергенін айтады. Алайда, бұл теория Кореяда соңғы кезде қолдауын жоғалтты, ал ресейлік ғалымдар оны Бальхэнің құлауына себеп бола алмайтындықтан маңызды деп санамайды. Басты себеп – хитандықтар сияқты күшті қарсыласпен болған әскери қақтығыс болды. "Танг тарихының ескі кітабында" мемлекетте бастапқыда шамамен 100 000 үй шаруашылығы және ондаған мың сарбаз болғаны, яғни шамамен 500 000 адам тұрғаны көрсетілген.

Горьё

Балхае жоғалғанымен, патшалық билік пен аристократияның көп бөлігі, соның ішінде соңғы мұрагер ханзада Дэ Гванг Хён Горёға қашып кетті. Оларға жер берілді, ал мұрагер ханзадаға Ван (王, 王) тегі берілді – Горё әулетінің патшалық тегі. Ван Гён, Горёның Тайежосы атанғаннан кейін, патшалық үйдің құрамына енді. Кореялықтар осылайша Гогурьоның екі мұрагер мемлекетін біріктіргенін айтады. Балхаяның басқа да мүшелері Те (태, 太) тегін қабылдады. Александр Кимнің мәліметінше, Горёның статистикалық деректеріне сәйкес, әртүрлі уақытта 100 000-нан астам балхалық Горёға көшіп келген. Гогурьо ұрпақтары болғандықтан, Балхае халқы мен Горё әулеттері туысқандық байланыста болды. Горёның Тайежосы Балхаемен тығыз туыстық қарым-қатынас сезімталдықпен қарады, оны «туыс ел» және «құдандасқан ел» деп атады және Балхае босқындарын қорғады. Бұл Бальхаемен жауласып келген Кейінгі Силладан мүлдем өзгеше еді. Тайежо Балхаені жойған кидандарға зор қарсылық танытты. 942 жылы Ляо әулеті 50 түйемен 30 елші жіберді, бірақ Тайежо елшілерді аралға жер аударды, ал түйелерді көпір астында аштықтан өлтірді, бұл оқиға «Манбу көпірінің оқиғасы» деп танылды. Тайежо Кейінгі Цзиньнің Гаодзуына Балхае үшін кек алу мақсатында кидандарға шабуыл жасауды ұсынды, деп хабарлайды «Цзи Тонгцзян» тарихнамасы. Кореялық ғалымдардың мәліметінше, Балхае босқындарының жаппай қоныс аударуы 12 ғасырдың басына дейін, патша Йеджонның тұсында да жалғасты. Балхае босқындарының үнемі келуі салдарынан, Гогурьо халқының саны Кейінгі Үш Патшалықтың пайда болуынан бері қырғын соғыстар мен саяси дағдарыстарға ұшыраған Силла және Бэкже халқымен салыстырғанда басым болды деп болжанады. Кейінгі Бэкже 936 жылы құлағанға дейін Кейінгі Силладан аздап жақсы жағдайға ие болды. Сонымен қатар, Горёның үш астанасының екеуі – Кесонг пен Пхенян бастапқыда Пасео аймағынан (패서, 西) және Балхаеден келген Гогурьолық қоныс аударушылармен мекен еткен. Кроссли Горё деректеріне сәйкес, Балхае босқындары бірнеше жүзден бірнеше мыңға дейін топтасып келгенін айтады. Оның пікірінше, олардың жалпы саны 100 000-нан аспауы мүмкін, ал миллиондаған адам Ляоның бақылауындағы аумақтарда қалды. Кроссли сондай-ақ олардың қалғаны, Балхаеға қайтып келгені немесе Қытай немесе Жапония сияқты басқа жерлерге көшкені белгісіз екенін айтады. Тарихшы профессор Пак Чон Ги 120 600 адамның Балхаеден Горёға қашқанын, олардың Горёның шамамен 2 миллион халқының 6,3% құрағанын болжады. Кимнің мәліметінше, 9 ғасырдың ортасында Балхае жақтастарының саясатына байланысты көптеген Балхае босқындары Горёға қашып келген. Балхае құлағаннан кейінгі алғашқы онжылдықтарда Балхае босқындары Горёда құрметпен қарсы алынды. Алайда, Хитан әкімшілігінде қызмет ету артықшылықтар ұсынғандықтан, Балхае босқындары Горёда жоғары лауазымдарға ие болған сияқты көрінбейді. Горё жылнамаларында Балхае тегінен шыққан жоғары лауазымды шенеуніктердің тек алты есімі ғана тіркелген. 1029-1030 жылдары, үкімет олардан салықты көтеруге тырысқаннан кейін Балхае халқы көтеріліс жасады. Көтерілістің басшысы – Балхае негізін қалаушының жетінші буын ұрпағы, Ляо генералы Да Янлин болды. Ол кидандық басшыларды тұтқындап, өлтіріп, жаңа династия – Син Ляо құруды жариялады. Ол Горёға елші жіберіп, әскери қолдау сұрады. Горё Ляоға қарсы әскери күш жіберді, бірақ кидандар оларды жеңіп, Горё әскерін қуды. Горё офицерлерінің кейбіреулері Ляомен одан әрі қақтығысқа түсуді қалады, бірақ Горё дипломатиялық корпусы мен аристократиясы Горё патшасынан сақ болуын өтінді. Горё патшасы Ляоға қарсы әскери әрекеттерден бас тартуға шешім қабылдады. Осыған қарамастан, Балхае халқы Горёға көмек сұраған миссияларын жіберіп отырды. Соңғы миссияны Ли Кван Рок басқарды, олар мемлекет құлағаннан кейін келді. Ким бұл топты елшілік миссиясының мүшелері емес, босқындар деп санайды. Кимнің пікірінше, 11 ғасырда Ляоның қол астындағы Балхае халқы Горёны Балхае халқына қолдау көрсетілмейтін жау мемлекет ретінде қарастыра бастады.

Though Balhae was lost, a great portion of the royalty and aristocracy fled to Goryeo, including Dae Gwang hyeon, the last crown prince. They were granted land and the crown prince was given the family name Wang (왕, 王), the royal family name of the Goryeo dynasty, and included in the royal household by Wang Geon, who was crowned as Taejo of Goryeo. Koreans believe Goryeo thus unified the two successor nations of Goguryeo. Some other members of the Balhae royalty took the surname Tae (태, 太). According to Alexander Kim, Goryeo's statistical information shows that more than 100,000 Balhae people moved to Goryeo at different points in time. As descendants of Goguryeo, the Balhae people and the Goryeo dynasts were related. Taejo of Goryeo felt a strong familial kinship with Balhae, calling it his "relative country" and "married country", and protected the Balhae refugees. This was in stark contrast to Later Silla, which had endured a hostile relationship with Balhae. Taejo displayed strong animosity toward the Khitans who had destroyed Balhae. The Liao dynasty sent 30 envoys with 50 camels as a gift in 942, but Taejo exiled the envoys to an island and starved the camels under a bridge, in what is known as the "Manbu Bridge Incident". Taejo proposed to Gaozu of Later Jin that they attack the Khitans in retribution for Balhae, according to the Zizhi Tongjian. Exodus en masse on part from the Balhae refugees would continue on at least until the early 12th century during the reign of King Yejong, according to Korean scholars. Due to this constant massive influx of Balhae refugees, the Goguryeo population is speculated to have become dominant in proportion compared to their Silla and Baekje counterparts that have experienced devastating war and political strife since the advent of the Later Three Kingdoms. Later Baekje fared only little better than Later Silla before its fall in 936. Meanwhile, of the three capitals of Goryeo, two were Kaesong and Pyeongyang which were initially populated by Goguryeoic settlers from the Paeseo Region (패서, 浿西) and Balhae. Crossley believes that according to Goryeo records, Balhae refugees only arrived in groups of a few hundred to a few thousand. She suggests that the total number could not be more than 100,000, while millions remained in Liao controlled territories. According to Crossley, it is also unclear whether they stayed, went back to Balhae, or moved on elsewhere like China or Japan. Historian Professor Park Jong gi estimated that 120,600 people fled from Balhae to Goryeo, and by themselves comprised approximately 6.3% of early Goryeo's roughly 2 million inhabitants. According to Kim, many Balhae refugees fled to Goryeo due to pro Balhae policies during the mid 9th century. In the first few decades after Balhae's fall, Balhae refugees were welcomed by Goryeo. However, it seems few Balhae refugees retained high positions in Goryeo as service in the Khitan administration offered more benefits. Goryeo annals contain only six names of high ranking officials who were of Balhae origin. In 1029 1030, the Khitan Administration was rocked by a rebellion by Balhae people after the government tried raising taxes on them. The leader of the rebellion was the Liao general Da Yanlin, a 7th generation descendant of the founder of Balhae. He arrested and killed Khitan leaders and proclaimed the establishment of a new dynasty, Xing Liao. He sent an ambassador to Goryeo requesting military support. Goryeo sent some military troops against the Liao but the Khitans repelled them and expelled the Goryeo army. Some of Goryeo's officers sought further confrontation with the Liao, but the Goryeo diplomatic corps and nobility asked the Goryeo king to exercise caution. The Goryeo king decided to abandon military activities against the Liao. Despite this, Balhae people continued to send missions to Goryeo requesting assistance. The last mission, led by Lee Kwang Rok, arrived after the destruction of the state, and Kim considers this group as refugees, not members of an ambassadorial mission. Kim believes that in the 11th century, Balhae people under the Liao started viewing Goryeo as a hostile state in which the Balhae people lacked support.

Ляо әулеті

Бальхэ халқы Ляо және Цзинь династиялары тұсында Солтүстік Қытай саясатында, әдебиетінде және қоғамында шешуші рөл атқарды. Бальхэнің хитан империясы тарағаннан кейін, "Бохай" термині он төртінші ғасырға дейін Ляо, Цзинь және Моңғол империяларының халықтарының бір бөлігін атау үшін қолданылды. Ляо шығыс астанасы (Донгцзин, қазіргі Ляоян, Ляонин) бұрынғы Бальхэ аумақтарын бақылау үшін база ретінде пайдаланылды. Памела Кроссли келтірген мәліметтерге сәйкес, қала тұрғындары, оныншы ғасырдың басында 40 000-нан астам адамды құрады, олардың көп бөлігі Бальхэ халқынан болды. Бальхэнің соңғы патшасы Дэ Инсэон (Да Инчжуань) және бұрынғы патшалық әулеттің басқа мүшелері Бальхэ құлағаннан кейін де Донгдан мен Шығыс астанасында маңызды билікке ие болды. Ал кейбір Бальхэ элиталары Ляо аристократиясына еніп, көбінесе жеке өзінің кімдігін өзгертіп алды. Витфогель мен Фенгтің сөзіне қарағанда, Ляо жүргізген санақта Лиаодағы Бальхэ шаруашылықтарының саны шамамен 100 000-ға жуық, яғни шамамен жарты миллион адамды құрады. 1029 жылдың жазында Бальхэ патшалығының алыс ұрпағы Да Янлин Шығыс астанасында көтеріліс ұйымдастырды. Ол министр Сяо Сяосянь мен оның әйелін тұтқынға алды, салық жинаушыларды және бас әскери қолбасшыны өлтірді, содан кейін өзінің Син Ляо әулетін (興遼國/흥료국) жариялады. Ол Горёодан көмек сұрады, Горёо Ляого қарсы әскер жіберді, бірақ олар жеңіліске ұшырады. Син Ляо Горёоға көмек сұрап елшілер жіберді, бірақ Горёо билеушілері мен ғалымдарының кеңесіне сүйене отырып, оларға көмектесуден бас тартты. Бальхэ халқының басқа өкілдері Син Ляо әскеріне қосылудан бас тартты. Төрт топ елші жіберілді, бірақ соңғысы қайтып оралмай, Горёода қалды. Оның орнына, оның үкіметіне тек бірнеше жуйчжэньдер қосылды. Көтеріліске қатысқандардың көпшілігі жаңа әулеттің әлсіздігін сезінгендіктен, оның құлауынан бұрын Горёоға қашып кетті. Бір жыл өткен соң, Да Янлиннің бірі офицері оған сатқындық жасап, Шығыс астанасының қақпаларын китандарға ашты. Оның өмір сүруі қысқа болған әулеті құлады. Ескі Бальхэ ақсүйектері Жоғарғы астананың жанына қоныс аударды, ал басқалары Горёоға қашып кетті. 1114 жылы Бальхэ ұрпақтары жуйчжэнь-китан соғысын пайдаланып, көтеріліс жасады. Олар китан әскерін екі рет жеңіп, кейін жойылды. 1116 жылы Шығыс астанасында Бальхэ офицері Гао Юнчан өзін Юань әулетінің императоры деп жариялап, Цзиньден көмек сұрады. Көтерілісті басуға жіберілген Ляо әскерлерінің басшылары Бальхэ ұрпақтарынан болды. Юаньға келген Цзинь әскерлері Ляо әскерін оңай жеңіп алды, бірақ кейін Бальхэ көтерілісшілеріне қарсы шығып, Гао Юнчанды өлтірді. Ляо үшін Бальхэ және жуйчжэнь көтерілістерінің арасындағы айырмашылық әрдайым анық болған жоқ. 1117 жылы 1114 жылы жуйчжэньдерге қарсы шайқаста қаза тапқан офицердің ескерткішінде Бальхэ мен жуйчжэньдер бір-бірімен байланысты айтылып, ұқсас санатқа енгізілді.

The Balhae people played a pivotal role in the politics, literature, and society of northern China under the Liao and Jin dynasties. After the dissolution of Balhae by the Khitan empire, the term "Bohai" was used through the fourteenth century to denote a subset of the populations of the Liao, Jin, and Mongol empires. The Liao Eastern Capital (Dongjing, modern day Liaoyang, Liaoning) served as a base for monitoring the former Balhae territories. The city's residents, over 40,000 in early tenth century, were primarily Balhae, according to a figure cited by Pamela Crossley. Dae Inseon (Da Yinzhuan), the last Balhae king, and other members of the former royal lineage still held considerable authority in Dongdan and the Eastern Capital after Balhae's fall. Some Balhae elites, on the other hand, were integrated into the Liao aristocracy and often changed their personal identities dramatically. According to Wittfogel and Feng, an undated Liao census puts the number of Balhae households in Liaoyang at around 100,000, which would be around half a million individuals. In the summer of 1029, a distant descendant of Balhae royalty, Da Yanlin, rebelled at the Eastern Capital. He imprisoned minister Xiao Xiaoxian and his wife, killed the tax commissioners and chief military commander, and declared his own Xing Liao dynasty (興遼國/흥료국). He requested aid from Goryeo, who sent forces against Liao only to be repelled. Further ambassadors were sent by Xing Liao to Goryeo seeking aid but Goryeo refused to help them owing to the advice of nobles and scholars to the Goryeo king. Other Balhae people serving in the Liao military also refused to join Xing Liao. Four groups of ambassadors were sent but the last group remained in Goryeo rather than return. Instead only a handful of Jurchens joined his regime. Many participants of the rebellion probably realized the weakness of the new dynasty and fled to Goryeo before its collapse. A year later, one of Da Yanlin's officers betrayed him and opened the Eastern Capital's gates to the Khitans. His short lived dynasty came to an end. The old Balhae nobility were resettled near the Supreme Capital while others fled to Goryeo. In 1114, Balhae descendants took advantage of the Jurchen Khitan war and rebelled. They defeated Khitan armies twice before they were destroyed. In 1116 another rebellion occurred at the Eastern Capital when a Balhae officer named Gao Yongchang declared himself emperor of the Yuan dynasty and requested aid from the Jin. Liao troops sent to quash the rebellion were themselves led by those of Balhae descent. The Jin relief troops to Yuan easily repulsed the Liao troops but then turned on the Balhae rebels and killed Gao Yongchang. The distinction between Balhae and Jurchen rebellions was not always clear to the Liao. In the 1117 epitaph of an officer who died while fighting against Jurchens in 1114, the Balhae and Jurchens were mentioned in connection to each other and placed within a similar category.

Цзинь әулеті

Хитандықтар ақырында Цзинь әулетін құрған Мохэ тайпасының ұрпақтары – цзүршендерге бағынды. Цзүршен жарияламалары Балхае мен цзүршендердің жеті Уцзи (勿吉) тайпасынан тегі шыққандығын баса көрсетті. Цзинь екі Балхае өкілін "өздерінің туған жерлерінен адамдарды" әскери қызметке алу үшін жіберді, сонымен бірге: «Цзүршендер мен Бохай бастапқыда бір туысқан, біз зұлымдыққа қарсы күреске көтерілгенде, әділсіздікпен күнәсіздерге зиян келтірмейміз» деген хабарламаны жеткізді. Цзиньнің төртінші, бесінші және жетінші императорларының аналары Балхае әйелдері болды. Дегенмен, 13 ғасырдағы Солтүстік Қытайдағы моңғолдар жүргізген халық санағында Хитан империясына қарасты Балхае халқын Горео, Хитан және цзүршендер сияқты басқа этностардан ажыратты. Сун бақылаушысы Лиао дәуірінде Балхае халқы үкіметте қызмет етпегенін, сондықтан олар Цзиньге бірінші болып ауысқандарын айтады. Балхаедан дезертирлерді шақыру сәтті аяқталды. Агудаға хандық ордасын құруға көмектескен Ян Пу есімді Балхае адамы кеңес берді. 1125 жылғы елшілікте Цзинь протоколының қызметкерлерінің арасында хитандықтар, цзүршендер және Балхаелер болды. Олардың барлығы қытай тілінде сөйледі. Балхае патшалық отбасының ұрпағы Да Гао (1086–1153) Цзинь әскерінде қызмет етті және Сун әулетіне қарсы соғыста сегіз Балхае батальонына қолбасшылық етті. Балхае қолбасшыларының бірі Гуо Яоши (1116–1132 жылдары белсенділік көрсеткен) Ляо, Цзинь және Сун әскерлерінде бір кездері соғысқан. Балхае Цзинь императоры Шицзунның таққа отыруына қолдау көрсетуде маңызды рөл атқарды. Балхае ұрпақтарынан шыққан отбасылар Цзинь иерархиясында жоғары лауазымдарға көтерілді, соның ішінде император Шицзунның негізгі кеңесшілері болған Чжан Рулин (1190 ж. және 1187 ж.), Чжан Руби (1194 ж. және 1214 ж.), және Ли Инь (1194 ж. және 1214 ж.). Балхае ұрпақтары Цзинь императорлық емтихандарында да сәтті қатысты. Балхае әдебиетінің көптеген лауазымды тұлғалары, мысалы, Гао Кан (1167 ж.), Гао Сянь (1203 ж.), Чжан Руфан, Ван Тиньюнь (1151–1202 ж.) мәдениет пен әдемі талғамды бағалаушы ретінде тағайындалды. Ван Тиньюнь отбасы әдеби наградаларға ие болды. Оның үлкен қызы Конгцин есімді даосистік діни қызметкер болды және император сарайында ақын болды. Цзинь әулетінде Балхае азаматтық элиталары арасындағы некелер кең таралған. 1190 жылы Ван Цзи Ляодун қаласында кездескен екі отбасын Балхае деп атады. 1234 жылы Цзинь әулеті құлағаннан кейін жазған хатында Лю Цзи Ли Инг әскери қолбасшысын «Ляодунның Бохай адамы» деп атады. Цзинь әулетінде Балхае халқына әлі де шектеулер қойылды. 1136 жылы цзүршен шенеунігі Ванян Пулуху оның шыққан жері Балхае екені анықталғанда, кешірімді алып тастады. Балхаеларды бағындыру және әлсірету саясаты уақыт өте келе күшейді. 1140 жылы жарлықпен хан қытайлары мен Балхае мұрагерлік әскери гарнизондары жойылды, бірақ Кумо Си мен Хитан гарнизондары жойылмады. Цзинь үкіметі Балхае халқының көшірілуін мақсат етті. Жылдар өте келе, бір кездері Ляо жоғарғы немесе орталық астанасы аймақтарына жақын аймақтарға көшірілген Балхае тобы Тайхан тауларының шығысына қоныстанды, бұл 1141 жылы аяқталды. 1149 жылы Чжундудан оңтүстікке қарай тағы бір көшіру жоспарланған, бірақ Балхае сотының қызметшісі Гао Шоусин император Даопинге наразылық білдірді, ол императорға айтты, нәтижесінде көшіруді жоспарлаған екі лауазымды адам ұрып-соғылып, қаза тапты. Ляодунға Цзинь әскерінің едәуір саны жеткізілді, онда отыздай цзүршен менган бірлігі (менган сөзбе-сөз мың немесе мың сарбаздан тұратын бірліктер) және ретиньюлардың отбасылары Шығыс астанасының гарнизондарына көшірілді. Цзүршендердің, әсіресе цзүршен аристократтарының оңтүстікке көшіп кетуі Балхае деп аталатын адамдардың азаюына ықпал еткен болуы мүмкін. 1177 жылы «Бохайдың ескі дәстүрі» бойынша, әйелдерді ұрлау арқылы неке құруды жою туралы жарлық шығарылды. Балхаелар Цзинь тұсында аз шектеулерге ұшыраса да, Балхаеға ерекше топ ретінде аз көңіл бөлінді. Кейінгі Цзинь дәуірінде Балхае мен Ляодун арасындағы тығыз байланыс Ляодунның басқа жеке тұлғалармен үстемдігіне ие болғанынан кейін төмендеді. Балхае ұрпақтары цзүршендер басқарған мемлекеттің аппаратына нық қосылған кезде, көптеген жеке Балхае ұрпақтарынан шыққан лауазымды адамдар өздерін қытай ретінде тануды ерікті түрде таңдады. 1135 жылы Нансали Гореоға елші болып сайланды, ол үшін өзінің атын Синьи Ван Чжэн деп өзгертті. Ван Тиньюн өзінің епитафияларында Ляодун емес, Тайюаньға дейін өзінің ұрпағын іздестіретін генеалогиялық жазбаны ойлап тапты. Эпитафия оның соңғы ата-бабалары Балхае қызметінде болғанын мойындайды, бірақ олар тек «шығыс тайпаларының арасында шашырап өмір сүргенін» айтады, Балхае тегін жоққа шығарады. «Орталық аймақтардан» тыс тегін жасыру үшін ойдан туған генеалогияны құру тәжірибесі Сун дәуірінен бастап кең таралды.

The Khitans themselves eventually succumbed to the Jurchen people, the descendants of the Mohe, who founded the Jin dynasty. Jurchen proclamations emphasized the common descent of the Balhae and Jurchens from the seven Wuji (勿吉) tribes. The Jin sent two Balhae representatives to recruit "people from their home area" while bearing a message that "The Jurchen and Bohai are originally of the same family; as we rise in arms to smite the wicked, [harm] will not unjustly reach the innocent." The fourth, fifth and seventh emperors of Jin were mothered by Balhae consorts. Nevertheless, the 13th century census of Northern China by the Mongols distinguished Balhae people who belonged to the Khitan Empire from other ethnic groups such as Goryeo, Khitans and Jurchens. A Song observer notes that during the Liao era, Balhae people were not employed in the government, as a result they were the first to defect to the Jin. The call for Balhae defectors was met with significant success. Aguda was advised by a Balhae man named Yang Pu who aided him in establishing an imperial court. An 1125 embassy noted that Jin protocol officers included Khitans, Jurchens, as well as Balhae. They all spoke Chinese. A descendant of the Balhae royal family, Da Gao (1086 1153), served in the Jin army and was given command of eight Balhae battalions in the war against the Song dynasty. One Balhae commander, Guo Yaoshi (active 1116–1132) fought in the Liao, Jin, and Song armies at one point or another. The Balhae played a critical role in supporting Emperor Shizong of Jin's accession to the throne. Families of Balhae descent were able to rise high in the Jin hierarchy, including Zhang Rulin (d. 1190) and Zhang Rubi (d. 1187), who were key advisers of Emperor Shizong, and Li Yin (jinshi 1194, d. 1214), who died fighting against the Mongols. Balhae descendants also participated with success in the Jin imperial examinations. Many Balhae literati officials such as Gao Kan (d. 1167), Gao Xian (jinshi 1203), Zhang Rulin, Zhang Runeng, Zhang Ruwei (fl. 1150), Zhang Rufang, and Wang Tingyun (1151 1202) were entrusted as arbiters of culture and cultivated taste. Wang Tingyun's family received literary distinctions. His eldest daughter became a Daoist priestess, named Congqing, and was a poet at the imperial court. Intermarriage between Balhae civil elites in the Jin dynasty was common. In 1190, Wang Ji identified two families he encountered in Liaodong as Balhae. Writing after the fall of the Jin dynasty in 1234, Liu Qi identified the military commander Li Ying as a "Bohai man of Liaodong." There were still limitations on Balhae people in the Jin dynasty. In 1136, the Jurchen official Wanyan Puluhu revoked the pardon of a man when his origin was determined to be Balhae. Policies to restrain and weaken Balhae were increased over time. In 1140, an edict abolished Han Chinese and Balhae hereditary military garrisons but not Kumo Xi and Khitan garrisons. The Jin government also targeted the Balhae population for relocation. Over the years, groups of Balhae who were once moved outside to areas near the Liao supreme or central capital regions were resettled east of the Taihang Mountains, which was completed by 1141. Another relocation south of Zhongdu was planned in 1149, but the Balhae court attendant Gao Shouxing protested to Empress Daoping, who told the emperor, resulting in the beating and death of the two officials planning the relocation. A substantial Jin military presence was bought to Liaodong in which as many as thirty Jurchen meng'an units (meng'an literally means one thousand or units composed of one thousand soldiers) and the families of the retinues were moved to garrisons in the Eastern Capital Circuit. The southward migration of Jurchens, especially Jurchen aristocrats, may have contributed to a decline of people who identified as Balhae. In 1177, a decree was passed to abolish the "old Bohai custom" of marriage through mock abduction. Although the Balhae experienced less restrictions under the Jin, there was also less emphasis on Balhae as a distinct group. During the later Jin era, the strong association between Balhae and Liaodong declined as Liaodong became dominated by other identities. As Balhae descendants became firmly incorporated into the apparatus of the Jurchen led state, many individual Balhae descended officials willingly chose to self identify as Chinese. In 1135, Nansali was chosen as an emissary to Goryeo, for which he changed his name to the Sinitic Wang Zheng. Wang Tingyun also invented a genealogy record on his epitaph tracing his lineage to Taiyuan rather than Liaodong. The epitaph acknowledges that his most recent ancestors were in the employ of Balhae but added that they only "lived dispersed among the eastern barbarians", rejecting his Balhae identity. The practice of inventing fictitious genealogies to hide ancestry outside of the "Central Territories" was widespread from Song times onward.

Моңғол империясы

"Балхае" термині Моңғол империясы тұсында айқын түрде азайып кетті. Жоғалған Цзинь әулетінің Балхае ұрпақтарының іздері табылмады, ал моңғол дәуіріндегі эпитафиялар Балхаелық екенін көрсететін жазбалар жоқ. Балхае тек 14 ғасырдың басында географиялық атау ретінде қолданылды және 14 ғасырдың соңына қарай тарихи дереккөздерден толығымен жоғалып кетті. Моңғол үкіметінің соңына жақындағанда, Тао Зонги (шамамен 1316-1402) Балхаені Хитан және Джуршенмен бірге Ханреннің ішіндегі кіші категорияға жатқызды, бұл олардың көпшілігі моңғол жаулап алу кезінде ғалымдар, шенеуніктер немесе Цзинь бюрократиясына қатысты болғандықтан, үлкен тоңғап кетпеді. Көптегендері моңғолдық иерархиядағы Ханрен (Солтүстік Қытай) санатына кіру үшін, төменгі Нанрен (Оңтүстік Қытай) санатының орнына, қытай стиліндегі есімдерді таңдады. Цзинь әулетінің Тайхэ кодексіне сілтемелерден басқа, "Балхае" термині Юань заң жинағында кездеспейді. Аталған өлеңдер Хан және Балхае үшін левират некесіне және аза тұту кезінде некеге шектеулерге қатысты. Кейбір Балхаелықтар қытай мәдениетін қабылдамай, моңғол және татар мәдениетін қабылдады. Ю Сингге (1227 жылы қайтыс болған) өмірбаянында ол Балхаелық деп көрсетілген. Цзинь әулеті моңғол шапқыншылығынан құлдыраған кезде, Ю Гаочжоу (қазіргі Чифэн) маңында тәуелсіз бекініс салған. Олар Мукали қоршауына түскенге дейін бірнеше әскери бөлімдермен күресті. Ю бағынып бергеннен кейін, Мукали оны Шыңғыс ханға мақтады, ол оған моңғолша Халабаду деген есім берді. Кейін 1227 жылы Тайюань шайқасында моңғолдар үшін күресті. Ю Сингге ұлы тек Маңқұтай деген атпен танылды, бұл оның Маңқұтай тайпасының бір бөлігі екенін көрсетеді. Балхаелықтардың жекелігінің төмендеуі біртіндеп және тұрақты процесс болған жоқ. Тояма Гунджи айтқандай, мемлекет жойылғаннан кейін "Бохайлар үш жүз жыл бойы тірі және зор болды".

Мәдениет

Балхае халқының құрамына бұрынғы Гогурё халқы мен Маньчжуриядағы Тунгус Мохе халқы кірген. Балхае қоныстары деп саналатын 60 орнының ішінде көптегенінде жылыту пештері, керамикалық шатырлар мен ыдыстар болған. Темірден жасалған егіс құралдары Балхае аймақтарының бірінде дамыған ауыл шаруашылығын көрсетеді. Осы археологиялық жағдайлар астаналардың сыртында да көптеген адамдар отырықшы өмір салғанын көрсетеді. Балхае мәдениеті этникалық құрамындай күрделі. Археологиялық зерттеулер Балхае мәдениетінде Мохе, Гогурё, түрік және таңдық қытай мәдениеттерінің элементтері болғанын көрсетті. Алайда, Жапония, Қытай, Ресей және Корея ғалымдары ұлттық көзқарастарына байланысты олардың кейбір аспектілеріне басымдық береді. Хан Цю чеол Гогурё дәстүрінің көп бөлігі Балхаеде сақталғанын айтады, мысалы, Балхае патша сарайларындағы Ондал жүйесі, сондай-ақ Гогурё билеуші тобы қолданған тас қабірлер, тас бөлмелер мен тас табыттар. Жапон тарихшысы Ширатори Куракичидің сөзіне сәйкес, Балхаеден Жапонияға жіберілген 85 елшінің 26-сы Гогурёға тән Ко (Го) тегін алып жүрген, ол Кореяда бүгінге дейін кең таралған, Балхае мәдениетінде Гогурёның маңызды рөл атқарғанын көрсетеді. Хонг Хаоның (1088-1155) Цзинь аймағындағы саяхаты туралы жазбалары Балхае халқын негізінен жауынгерлік қасиеттерімен және конфуцийлік нормаларды сақтамауымен сипаттайды. Балхае әйелдері "күшті қызғанышпен" еректелгендігі айтылады және еркектердің жауынгерлік адалдықтан тайып кетуіне жол бермеген. Балхае еркектері "алаяқтыққа бейім, басқа ұлттардан батылдығымен басым, сондықтан "үш Бохай жолбарысқа тең" деген мақал бар". Кейбір Балхае халқы буддизмді ұстанған. Алайда, Балхае мәдениетінің ерекшеліктері көршілес қоғамдарға сіңісуге кедергі келтірмеген. Балхаеде "қытай" стиліндегі тегі кеңінен қолданылған және олардың қытай зиялыларының қатарына енуіне ешқандай кедергі болмаған. Бұл процесте ешқандай қайшылықтар тіркелмеген. Сонымен қатар, жауынгерлік дәстүрлер сияқты басқа мәдени ерекшеліктер моңғол, татар және журчендердің қалыптасуына да ықпал еткен болуы мүмкін.

Balhae's population was composed of former Goguryeo people and Tungusic Mohe people in Manchuria. Within sixty sites identified as Balhae settlements, many had dwellings with heating stoves, ceramic roof tiles, and vessels. Iron agricultural implements suggest that sophisticated agriculture was practised in parts of Balhae. These finds indicate that much of the population even outside the capitals were sedentary. Balhae's culture is as complex as its ethnic makeup. Archaeological findings have demonstrated that Balhae culture contained elements from Mohe, Goguryeo, Turkic, as well as Tang Chinese cultures. However, scholars from Japan, China, Russia and Korea emphasize some components over the others because of their national backgrounds. Han Ciu cheol believes that many of Goguryeo's tradition were continued by Balhae, such as the use of Ondol heating systems in Balhae's royal palaces as well as the use of stone lined tombs, stone chambers and stone coffins used by Goguryeo's ruling class. According to Japanese historian Shiratori Kurakichi, 26 of the 85 emissaries dispatched to Japan by Balhae bore the typical Goguryeo surname of Ko (Go), which is still commonly used in Korea, indicating a substantial Goguryeo presence in Balhae culture. A record of the journey of Hong Hao (1088 1155) in Jin territory describes the Balhae people as primarily martial and not adherent to Confucian norms. Balhae women were described as "fiercely jealous" and prevented the men from deviating from martial fidelity. Balhae men were described as "full of cunning, surpassing other nations in courage, such that there exists a saying 'Three Bohai are a match for a tiger.'" Some Balhae people practiced Buddhism. However Balhae cultural markers evidently did not deviate to the point of preventing assimilation into neighboring societies. There was widespread usage of "Chinese" style surnames in Balhae and no distinct cultural marker prevented them from integrating into Chinese literati society. There is no evidence of any friction in this process. Other cultural markers such as martial traditions may have also facilitated the adoption of Mongol, Tatar, and Jurchen backgrounds.

Қоғам

Кореялық ғалымдар мен басқа да тарихшылардың айтуынша, мохе жұмысшы табын құрады, ол Гогурёнің билеуші табына қызмет еткен. Кейбір тарихшылар билік басындағы гогурёліктер мен мохе арасындағы этникалық қақтығыстар мемлекетті әлсіреткенін айтады. Басқа тарихшылар мұндай пікірге келіспейді. Хан Цю чеол мохе халқы Бальхае халқының көпшілігін құрайтынын мойындады, бірақ олардың Гогурё немесе Бальхаеден ерекшеленетіндігімен келіспеді. Ханның сөзіне қарағанда, "малгал" және "мулгил" атауларының түбі Гогурё тілінде жатыр, ал "малгал тілі мен әдет-ғұрыптары Гогурё және Бальхае тілімен бірдей болған". Ал орыс тарихшысы Полютов Гогурё ұрпақтарының саяси үстемдікке ие болмағанын, билік жүйесінің барлық адамдарға теңдей ашық болғанын айтады. Оның басқару құрылымы мохе тайпаларының әскери басшылары мен дін қызметкерлерінің басқару жүйесіне негізделген, сонымен қатар қытай жүйесінің кейбір элементтерін қабылдаған. 8 ғасырдан кейін Бальхае орталықтандырылды, билік патша мен патша отбасының айналасында шоғырландырылды. Бальхае қоғамының таптық құрылымы туралы пікірлер әртүрлі. Кейбір зерттеулер Корея және Циньге дейінгі Солтүстік Қытайдағы туысқан мемлекеттерге ұқсас, қабатталған және қатаң таптық жүйе болғанын көрсетеді. Элиталар әдетте үлкен аристократиялық отбасыларға жататын, олар тегі бойынша анықталатын. Ал қарапайым халықтың тегі болмаған, таптық және мәртебелік айырмашылықтар касталық жүйеге енгізілгендіктен, жоғары әлеуметтік мобильділік мүмкін емес еді. Басқа зерттеулер кландық жүйе болғанын, бірақ таптардың нақты бөлінісі болмағанын көрсеткен, ал клан басшысының орны кланның күшіне байланысты болған. Кланның кез келген мүшесі жеткілікті билігі болса, клан басшысы бола алатын. Дінге қатысты артықшылықтары бар шаман тайпалары да болған. Кландық күрес, сондай-ақ, Танның ықпалының күшеюімен және одан әрі қытайлануға қатысты түрлі көзқарастармен байланысты болды. Бальхае қоғамының көп бөлігі жеке тұлға ретінде еркін болды және кландардан тұрды. Мемлекет құлаған кезде Бальхаедегі өмір салты солтүстік қытайлықтардың өмір салтына ұқсап кетті. Ляо әулеті Бальхае халқын құқықтық және салықтық жағдайлар бойынша, Тан империясына тегін жатқызылғандармен бірдей, Хан деп жіктеді. Кейбір мохе топтары осы өмір салтын қабылдамады және Ляоның Бальхае атауынан шығарылды. Олар мохе болып қалды және болашақта жуйшен халқының маңызды көзіне айналды. Бальхаеде бес астана, он бес провинция және алпыс үш округ болған. Бальхаедің алғашқы астанасы Қытайдың Цзилинь провинциясындағы қазіргі Дунхуадағы Донгмо тауында орналасқан. 742 жылы ол Хеллонгтағы Орталық астанаға, Цзилиньге көшірілді. 755 жылы Ниньаньдағы Жоғарғы астанаға, Хелунцзянға, 785 жылы Хунчундағы Шығыс астанаға, ал 794 жылы Жоғарғы астанаға көшірілді. Санггёнг (Жоғарғы астана) Танның астанасы Чанъан сияқты ұйымдастырылған. Сарайдың екі жағында тікбұрышты қабырғамен қоршалған тұрғын аудандар салынған. Осындай құрылым сол кездегі басқа да Шығыс Азия астаналарында да қолданылған.

According to Korean scholars and other historians, Mohe made up the working class which served the Goguryeo ruling class. Some historians believe that ethnic conflicts between the ruling Goguryeos and underclass Mohe weakened the state. Other historians offer dissenting views. Han Ciu cheol agreed that Mohe people were the majority of Balhae's population but disagreed that they were any different from Goguryeo or Balhae. According to Han, the origins of "Malgal" and "Mulgil" lie in the Goguryeo language, and "the Malgal language and customs were the same as those of Goguryeo and Balhae." On the other hand, the Russian historian Polutov believes that Goguryeo descendants did not have political dominance, and the ruling system was open to all people equally. Its ruling structure was based on the military leader priestly management structure of the Mohe tribes and also partly adapted elements from the Chinese system. After the 8th century, Balhae became more centralized, and power was consolidated around the king and the royal family. The class system of Balhae society is controversial. Some studies suggest there was a stratified and rigid class system similar to those of the related Korean kingdoms and pre Qin northern China. Elites tended to belong to large extended aristocratic family lines designated by surnames. The commoners in comparison had no surnames at all, and upward social mobility was virtually impossible as class and status were codified into a caste system. Other studies have shown there was a clan system but no clear division of classes existed, whereas the position of the clan leader depended on the strength of the clan. Any member of the clan could become the clan leader if he had sufficient authority. There were also religiously privileged shaman clans. The clan struggles were also partly due to growing Tang influence and different attitudes toward further Sinicization. The main part of society in Balhae was free in a personal capacity and consisted of clans. By the time of the state’s demise, the Balhae mode of living had come to resemble that of the northern Chinese. The Liao dynasty classified the Balhae population as Han in legal and taxation contexts, the same as those whose ancestry was traced to the Tang empire. Some Mohe groups did not adopt this manner of life and were excluded from the Liao's designation of Balhae. Instead, they remained as Mohe, and would become an important source of the Jurchen people in the future. Balhae had five capitals, fifteen provinces, and sixty three counties. Balhae's original capital was at Dongmo Mountain in modern Dunhua, Jilin Province, China. In 742 it was moved to the Central Capital in Helong, Jilin. It was moved to the Upper Capital in Ning'an, Heilongjiang in 755, to the Eastern Capital in Hunchun, Jilin in 785, and back to the Upper Capital in 794. Sanggyong (Upper Capital) was organized in the way of the Tang capital of Chang'an. Residential sectors were laid out on either side of the palace surrounded by a rectangular wall. The same layout was also implemented by other East Asian capitals of the time.

Әскери

10 бөлім (ви) орталық армияны құрады, ал олардың екеуі – Сол және Оң Маенгбунви – элиталық бөлімдер еді. Әр бөлімнің өзіндік міндеттері болды, мысалы, патша сарайы мен астананы қорғау немесе сарай күзетшілері қызметін атқару. Басқа аймақтарда қарулы күштер 15 жергілікті провинцияда (бу) дислокацияланды. Белгілі болғандай, Бальхэ патша Му билік құрған жылдары 100 мың сарбазға ие болған.

Тіл және жазу

Балхае бірнеше тілді қолданды. Балхаидің түпкі тілі белгісіз, себебі тілге қатысты ешқандай мәтін немесе түсіндірме сақталған жоқ. Александр Вовин Балха элитасы корей тілінде сөйлегенін айтады, бұл хитан, юрчен және маньчжур тілдеріне елеулі әсер еткен. Алайда, ол Балха халқының көп бөлігінің тунгұс тілді болғанын, ал кем дегенде жартылай юрчен тілінде сөйлегенін де санайды. Кейбір корей тарихшылары Шоку Нихонгидегі жазбалар Балха және Силла тілдерінің өзара түсіністік болғанын көрсетеді деп есептейді: Силладан Жапонияға жапон тілін үйрену үшін жіберілген студент Балхадан келген дипломатиялық елшілікке жапон сарайындағы тыңдаушылармен байланыс жасауға көмектескен. Балхае, Жапония және Тан әулеті арасындағы дипломатиялық миссиялар көбінесе қытай тілінде жүргізілді. Әкімшілік және дипломатиялық құжаттарға сүйене отырып, бірқатар жапон тарихшылары мен тіл білімі мамандары қытай тілі Балхаидің лингва франкасы болғанын болжайды. Балха патшалық отбасының қабірлерінен табылған екі жазуда классикалық қытай тілі қолданылған. Табылған эпиграфикалық материалдар Балхаиде қытай жазуының ғана кеңінен қолданылғанын көрсетеді. Ресейлік ғылыми зерттеулерге сәйкес, Балха жазу жүйесі қытай таңбаларына негізделген, ал қолданылған таңбалардың көпшілігі тек "У" мемлекетінде қолданылған. Дегенмен, жазу фонетикалық болған. Балха елшілерінің кейбір есімдері қытай есімдерімен ұқсас болса, ал кейбіреулері Балхаиге тән: Водала, Жаоэши және Нансали. Балхаиге тән есімдер азырақ болды. "Тангтың ескі кітабында" Балхаидің өзіндік жазуы болғаны айтылады, бірақ оның туралы ештеңе белгілі емес. Вовин бұл жазу юрчен жазуының прототипі болуы мүмкін деп санайды. Балха жазуларының көп бөлігі жалпы қытай таңбаларынан тұрса да, ол бірнеше таңбаларды юрчен жазу белгілерімен немесе дыбыстамалық таңбалармен байланыстырды. Киттерді аулау да жүргізілді, бірақ бұл көбінесе Танға сыйлық ретінде берілді. Балхая Жапонияға көптеген елшілер жіберді, оларды 渤海使 (Бохай си) деп атады. Балхаидан алынған терілер Жапонияға экспортталды, ал мата бұйымдары, алтын және сынап сияқты құнды металдар Жапониядан импортталды. Жапонияда күзеннің (сабле немесе басқа мысық) терісі жапон аристократтары арасында танымал болғандықтан өте бағалы болды. Сол сияқты, Балхаи құрылысшылары Краскинское городищесін салғанда басым жапон мәдениетімен жапон бекініс техникасын қолданды. Балхаидың музыкалық шығармалары Синмака (新靺鞨) Жапон сарайында сақталған.

Balhae used multiple languages. The indigenous language of Balhae is unclear, as no extant text or gloss of the language survived. Alexander Vovin suggests that the Balhae elite spoke a Koreanic language, which has had a lasting impact on Khitan, Jurchen and Manchu languages. However, he also believes that the vast majority of the Balhae population were probably Tungusic, and at least partially Jurchen speaking. Some Korean historians believe that a record in Shoku Nihongi implies that the Balhae and Silla language were mutually intelligible: a student sent from Silla to Japan for Japanese language interpreter training assisted a diplomatic envoy from Balhae in communicating with the audience of a Japanese court. Diplomatic missions between Balhae, Japan and the Tang dynasty were primarily conducted in the Chinese language. Based on administrative and diplomatic records, a number of Japanese historians and linguists have further suggested that Chinese was the lingua franca of Balhae. Classical Chinese was also used for the two unearthed tomb inscriptions for members of the Balhae royal family. Excavated epigraphic materials indicate that the Chinese script was the only widely used script in Balhae. According to Russian scientific research, the Balhae writing system is based on Chinese characters, and among the characters used, many were used only in the state "Wu". However, the recording was phonetic. Some of the names of Balhae's emissaries were similar to Chinese names while others were unique to Balhae: Wodala, Zhaoheshi, and Nansali. The unique Balhae names were the minority. The Old Book of Tang records that Balhae had its own script, about which almost nothing is known. Vovin has suggested that the script was a prototype of the Jurchen script. While most Balhae inscriptions consisted of common Chinese characters, he has identified a small number of characters with Jurchen script signs or phonograms. Whaling was also done, albeit this was mostly done as tribute to the Tang. Balhae sent a large number of envoys to Japan, called 渤海使. Fur from Balhae was exported to Japan while textile products and precious metals, such as gold and mercury, were imported from Japan. In Japan, the fur of the 貂 (ten, i. e. sable or other marten) was very valuable due to its popularity among Japanese aristocrats. Similarly, Balhae builders used Japanese fortification techniques with prevailing Japanese culture in their construction of the Краскинское городище. Balhae's musical works Shinmaka (新靺鞨) have been preserved by the Japanese court.

Даулар

Балхае мемлекетінің тарихи орны корей, қытай, орыс және жапон тарихшылары арасында даулы. Кореялық ғалымдар Балхаені Когурёнің жалғасы деп есептейді және оны Корея тарихының Солтүстік-Оңтүстік мемлекеттер кезеңінің бір бөлігі санайды. Қытай ғалымдары Балхае Тан әулетінің жергілікті басқаруы болған және Мохэ тайпасынан құралған, осылайша Тан Қытаймен тығыз мәдени және саяси байланыстарының нәтижесінде Қытай тарихының бір бөлігіне жатқанын айтады. Ресей археологиялық мектебі Балхаені негізінен Мохэ халқының мемлекеті деп қарастырады, ал жапондық ғалымдар оны тәуелді мемлекет деп санайды.

Медиа

Балхэ корей фильмі "Көлсіз семсерде" бейнеленген, ол Балхэнің соңғы ханзадасы туралы. 2006 жылдың 16 қыркүйегінен 2007 жылдың 23 желтоқсанына дейін көрсетілген "Дэ Чжо Ён" корей теледрамасы Балхэнің негізін қалаушы туралы айтады. "Сытырауыл теңіз" корей телесериалында Балхэ – ай зерттеу орталығының атауы.