Кіріспе

Түркиядағы Яманлар тауы (Yamanlar Dağı) – Түркияның Измир провинциясында орналасқан тау. Измир қаласынан оңай жетуге болатын Яманлар тауы, қала тұрғындары үшін танымал демалыс орны болып табылады. Тауға тік, жақсы күтілген жол салынған. Таудың етегінде, шыңына қарай созылған жол бойында Яманлар деген аттас ауыл орналасқан. Ауыл әкімшілік жағынан Измир қалалық округінің Каршыяка ауданына бағынышты және Каршыяка орталығынан шақырымдай қашықтықта жатыр. Шыңынан Измир шығанағының кең көрінісі ашылады, сондай-ақ келушілерге арналған бунгалолар сияқты ыңғайлы жағдайлар да бар. Тау шамасында "Карагөл" (түрік тілінде "Қара көл" деген мағынаны білдіреді) деп аталатын кратерлік көл орналасқан, ол көбінесе аймақтың алғашқы белгілі билеушісі Тантал туралы әңгімелермен байланыстырылады. Осы себепті көлге кейде оның есімі де беріледі.

Тау

Тау – сөнген жанартау. Геологиялық тұрғыдан Сипил тауынан (Спил Дағы) бөлек болғанымен, олардың флорасы, фаунасы және тарихы үлкен ортақтыққа ие, ал екі тау кейде бір-бірінің жалғасы ретінде қарастырылады.

Этимология

"Яманлар" деген атау сөзбе-сөз "қабілеттілер" деп аударылады, бірақ "яман" деген сөздің де бірнеше теріс мағыналары бар. Атау, болжам бойынша, Иоанн III Дукас Вататз XIII ғасырдың басында салған монастырь атынан шыққан. Монастырь "Аманариотисса" немесе "Аманараның Мариясы" деп аталған болуы керек, ол Ниф тауының батыс беткейлерінде немесе Смирнаға қараған етегінде салынған. Өзі ежелгі заманда Олимп деп аталған таулардың бірі болғандықтан, бас монастырь Лембос деп аталған. Яманлар тауындағы ауылдың мәртебесі туралы түсінік, содан кейін "Геникон" немесе "Женику" деп аталған, XIII ғасырдағы тұрғындары жазған құжаттан көрінеді, онда олар Лембос монастырына өз аумағында орналасқан Аманариотисса монастырын сыйға тартқан. Екінші жағынан, Аманариотисса сөзіндегі түбір атау Аманара грек тіліне жатпайды, сондықтан сөз құрылымын синкопа арқылы түсіндіруге тырысып, соңы лувий тіліндегі "ура" (үлкен) деген сөзге сәйкес келеді, ал алғашқы бөлігі Амон құдайының атына немесе Аман және Аман таулары сияқты есімдерге байланысты болуы мүмкін. Бұл лувий байланысы арқылы немесе Аммон культі арқылы Грекияға ерте заманда әкелінгендіктен, немесе таудың солтүстік жағынан көрінетін ежелгі Лариса қаласының "Мысыр Ларисасы" деп аталуына себеп болған факторлардың әрекеттесуінен туындауы мүмкін.

Тарих

Яманлар тауында б.з.д. 1440 жылы Ізмір шығанағын бақылаған алғашқы жазбадағы қоныс орналасқан. Оны Тантал құрған, және ол "Наулохон" деп аталған болуы мүмкін, аймақтың кен байлықтарынан табыс тапқан. Таудың тік шығыс беткейінде Анадолия тарихының осы ерте кезеңіне жататын "Тантал қабірі" бар. Бұл қабірді 1835 жылы Шарль Тексье зерттеген, ал басқа зерттеушілер Танталдың қабірін, сондай-ақ оның аңызымен байланысты көлді Сипил тауындағы басқа жерлерде іздейді. Смирнаның (Ескі Смирна) алғашқы орналасқан жері сол кездегі шағын түбекте Яманлар тауының етегінде болды.

Жақында өткен

1995 жылы 3-4 қарашада болған көк тасқынынан туындаған тау көшкіні де сол Байрақты беткейлерінде болды. Осы кезде аймақта тез өсіп, салынған шалап тұрғын үйлерде кем дегенде 61 адам қаза тауып, 50 миллион АҚШ долларынан астам материалдық шығын келтірді. Осы сияқты оқиғалар 2001 жылдың күзінде қайталанып, Измирдегі апаттан зардап шеккендердің қатарына тағы бес адам қосылды. Қаланың бүкіл халқы үшін таудың лайлы беткейлерінде дұрыс жоспарланған және басқарылатын қала құрылысын жүргізу, сонымен бірге оның тарихи мұрасын сақтау маңызды мәселе болып қалуда.