Кіріспе

Эхокардиограмманың ең көп таралған түрі

Трансторакальды эхокардиограмма (ТТЭ) – бұл ультрадыбыс арқылы жүректің ішкі құрылымдарының тұрақты немесе қозғалмалы суретін алу әдісі. Осы процедурада жүректің әртүрлі бұрыштарын көрсете алу үшін зонд (немесе ультрадыбыстық түрлендіргіш) пациенттің кеудесіне немесе іш қуысына орналастырылады. Бұл жүректің жалпы жағдайына, соның ішінде жүрек клапандарына және жүрек бұлшық етінің жиырылу деңгейіне (эжекциялық фракцияның көрсеткіші) қатысты инвазивті емес бағалау ретінде қолданылады. Суреттер мониторда тікелей көрсетіліп, кейін жазылады. Көбінесе "ТТЭ" деп қысқартылатын бұл процедураны "ТЭЭ" деп қысқартылатын трансезофагеальді эхокардиографиямен шатастыру оңай. "ТТЭ" және "ТЭЭ" сөздерінің айтылуы ұқсас болғандықтан, "трансторакальды" немесе "трансезофагеальді" терминдерін толық қолдану сөздік қателіктерді азайтуға көмектеседі.

Егжей-тегжейлер

ТТЭ – жүректің құрылымы мен қызметін бағалауға арналған клиникалық құрал. Төрт камераның және төрт клапанның барлығын ТТЭ арқылы бағалауға болады, бірақ осы құрылымдардың сапасы мен көрінісі әр адамда әртүрлі болады. ТТЭ-де аорта, перикард, плевралық эффузия, асцит және төменгі қуыс вена сияқты басқа құрылымдар да көрінеді. Ол жүрек ұстамасын (инфаркт), жүректің ұлғаюын/гипертрофиясын, жүрекке қалыптан тыс заттардың (мысалы, амилоидоз) енуін диагностикалау үшін қолданылады. Сондай-ақ, жүрек әлсіздігі және жүрек ісіктерін анықтауға мүмкіндік береді. Тінді уақыт бойынша қозғалысын өлшеу (Тіндік Доплер) арқылы диастолалық функцияны, дене сұйықтығының жағдайын және қарыншалық диссинхронияны бағалауға болады. Ересектерде ТТЭ жүректің артқы жағындағы құрылымдарды, мысалы сол жақ көкбауырдың қосымшасын бағалауда шектеулі мүмкіндіктерге ие. Трансэзофагеальді эхокардиография ТТЭ-ден дәлірек болуы мүмкін, себебі ол жоғарыда аталған факторларды ескермейді және өсімдіктер мен басқа да патологиялардың жиі кездесетін орындарын жақыннан қарауға мүмкіндік береді. Трансэзофагеальді эхокардиография жүректің төрт камерасындағы жасанды жүрек клапандарын және қан тіршектерін жақсырақ көруге де мүмкіндік береді. Бұл эхокардиограмманың түрі кеудесі қалың, кеуде қабырғасының құрылымы бұзылған, созылмалы обструктивті өкпе ауруы бар және семіз науқастар үшін тиімдірек болуы мүмкін. Дегенмен, трансторакальді эхокардиография көбінесе сол жақ қарыншаның (мысалы, сол жақ қарынша тромбы) төбесін және механикалық клапандардың қарыншалық көлемін визуализациялау үшін трансэзофагеальді эхокардиографиядан артық. "Көпіршікті контрастты ТТЭ" процедурасы тамырға көпіршіктелген физиологиялық сарысуды енгізуден және одан кейін эхокардиографиялық зерттеу жүргізуден тұрады. Көпіршіктер бастапқыда оң жүрекшеде және оң қарыншада анықталады. Егер көпіршіктер сол жақ жүрекшеде пайда болса, бұл ашық сопақша тесігі, жүрекшелер аралық қабырғаның дефектісі, қарыншалар аралық қабырғаның дефектісі немесе өкпедегі артериовенозды аномалиялар сияқты қан ағынының бұзылуын көрсетеді. Дәрігер қажет деп тапса, стресс-ТТЭ жүргізілуі мүмкін. Бұл велосипедте немесе жүгіру жолғасында жүгіру арқылы немесе тамырға контрастты зат қосып, жүрек соғысының қарқынын арттыру арқылы жүзеге асырылады. Бұл жүректің тыныш күйдегі және жылдам соққандағы жағдайын салыстыруға мүмкіндік береді. (Трансторакальді эхокардиография, н. д.) Эхокардиограмма жасаумен байланысты белгілі бір тәуекелдер бар. Кескіндер жеткілікті айқын болмауы мүмкін, бұл қате диагнозға әкелуі мүмкін.

Тексеру

ТТЭ-ны әдетте кардиолог немесе кардиосонограф жүргізеді. Бұл инвазивті емес тест, оны клиникалық кабинет, стационарлық палаталар және эхографиялық зерттеулерге арналған кабинеттер сияқты көптеген орындарда жасауға болады. Зерттеу жүректің бейнесін алу үшін әртүрлі позицияларда немесе «терезелер» арқылы эхозондты қолдануды қамтиды (осылайша кейінірек ойнату үшін суреттер/бейнелерді түсіріп, зерттеуді ресми «оқып» қорытынды шығаруға болады). Зерттеу әдетте жатып, сол жаққа бұрылып жүргізіледі, бұл жүректі жақсы көруге мүмкіндік береді. Ультрадыбыстық гель акустикалық «терезелерді» жақсарту және түсірілген суреттердің сапасын арттыру үшін қолданылады. Жалпы алғанда, күрделі емес ТТЭ зерттеуіне 30 минуттан аз уақыт кетеді. Шешілген зерттеулер (яғни, тек белгілі бір құрылымдарды қарастыру) толық зерттеуден кейінгі бақылау ретінде немесе тиісті жағдайда нақты сұрақтарға жауап беру үшін «керекті орында» жасалуы мүмкін. Мысалы, ауыр сырқаттанушыларға көбінесе «жанындағы ультрадыбыс» жасалып, емдеуші команданың олардың жағдайына қатысты нақты сұрақтарын бағалауға болады. Бұл жүрек тампонадасы және жедел клапандық жеткіліксіздік болуы мүмкін. Көбінесе бұл өкпедегі сұйымдылықты тексеру сияқты басқа органдарды да қарастыруды немесе жарақаттану жағдайындағы шоғырландырылған сонографиялық бағалауды қамтиды. Зерттеуді эхокардиограмманы оқуға білімі бар кез келген адам түсіндіре алады. Дегенмен, мұндай зерттеулердің «ресми оқылуы» көбінесе кардиологтарға жүктеледі. Анестезиологтар хирургиялық операция кезінде интраоперациялық ТЭЭ-ні орындай алады және өздері зерттеуді түсіндіреді. Жанындағы немесе «керекті орында» эхокардиограмма жасайтын кез келген адам зерттеуді орындаған кезде оны түсіндіруі тиіс. Кішкентай өлшемді ТТЭ құрылғыларының қолданылуы артып келеді.

Шектеулер

ТТЭ өзінің мүмкіндіктерімен шектеулі. Ол міндетті түрде тері арқылы қолданылады, ал ультрадыбыс толқындары жүрекке жеткенге дейін тері мен жұмсақ тіндерден өтуі керек. Бұл трансезофагеальді эхокардиографиямен (ТЭЭ) салыстырылады, онда зонд тамақ ішегіндегі сол жақ қарыншаның артында тікелей орналасқан және тіндерді аз мөлшерде тесіп өтеді, нәтижесінде ТЭЭ-ден алынған бейнелер сапасы жағынан жоғары болады. Дене салмағының ең жоғары және ең төменгі шектері (семіздік және кахексия) акустикалық терезелерді тарылтады және ТТЭ бейнелерінің сапасын нашарлатады. ТТЭ құрылымдарды қарау мүмкіндігімен де шектеледі. Бұл беткі әдіс болғандықтан, теріге жақын орналасқан құрылымдар теріге терең орналасқандарға қарағанда жақсы көрінеді. Мұны көрсететін кең таралған мысал – сол жақ көкбауырдың көрінуі. Бұл құрылым жүрек айрығында қан қыстықтарының пайда болуына бейім және ТТЭ-де сирек байқалатын болса, ТЭЭ-де оңай көрінеді. Антикоагулянттар қабылдамайтын адамдағы жүрек айрығының кардиоверсиясы үшін ЛАК-та қан қыстығын жоққа шығару мақсатында ТЭЭ жасау қажет. (Егер қан қыстығы болса, жүрек ырғағы қалыпқа келтірілгенде инсульт қаупі күрт артады.) Эхокардиографияның барлық түрлері сияқты, ТТЭ да құрылым мен функцияны бағалаумен шектеледі. Мысалы, ол миокардтың қанмен қамтылуын анықтай алмайды, бұл үшін ПЭТ немесе Спект стресс-тестілеу сияқты метаболикалық бейнелеу әдісі қажет. Дегенмен, қабырға қозғалысы негізінде қанмен қамтылуды болжауға болады.

2D эхо

Бұл қазіргі кезде ең көп қолданылатын тәсіл. Ультрадыбыстық толқындарды тарату арқылы екі өлшемді жазықтық құрылады, онда сурет бұрышқа және тереңдікке қарай өзгереді. Осы көріністе құрылымдар бағаланады.

M-режим

Бұл әдіс бір бұрыштан алынып, кейін уақыт бойынша кескін жасау үшін сызылады. Оның көмегімен құрылымдардың уақыт өте келе қозғалысын бақылауға болады.

Түс допплері

Түсті доплер – 2D эхокардиографияның бір түрі, онда құрылымдардың доплерлік ығысуы түс түрінде бейнеленеді. Әдетте, бұл қызыл және көк түстермен көрсетіледі, мұнда қызыл түс – датчикке қарай қозғалысты, ал көк түс – датчиктен алыстауды білдіреді. Бұл клапандар арқылы қан ағынын көрсетуге және қан ағынының бағытын визуализациялауға мүмкіндік береді. Қан ағынының бұзылысы клапан тарылуы мен жеткіліксіздігін көрсетеді. Түсті доплер қалыптан тыс жерлердегі қан ағынын да көрсетуге болады, мысалы, қабыршақ аралық ақауларда (ASD немесе VSD). Түсті доплерді M-режимімен де қолдануға болады. Осылай түсті доплерді пайдалану, M-режиміндегі жоғары кадр жылдамдығының арқасында уақыт өте келе ағын өзгерістерін жақсырақ көруге мүмкіндік береді.

Спектрлік допплер

Спектрлік доплер М-режиміне ұқсас түрде ұсынылады, онда доплер ақпараты спектрограмма түрінде көрсетіледі. Бұл «үздіксіз» және «импульстік» толқын түрінде болуы мүмкін, мұнда біріншісі белгілі бір сызық бойындағы спектрді, ал екіншісі сол сызық бойындағы шағын терезедегі спектрді көрсетеді. Ұздіксіз толқын максималды жылдамдықтарды көрсетуге артық, ал импульстік толқын кішкентай көлем арқылығы ағынды көрсетуге қолайлы. Спектрлік доплер көбінесе ағынды сандық бағалау үшін қолданылады. Мысалы, аорта клапанының ауданы үздіксіздік теңдеуін пайдаланып, аорта клапаны мен сол қарынша шығу жолының жылдамдық-уақыт интегралын (VTI) өлшеу арқылы есептелуі мүмкін; VTI спектрлік доплер қисығындағы ағынды іздеу арқылы анықталады. Спектрлік доплер клапан арқылығы максималды және орташа ағынды есептеу үшін де пайдалы (клапан стенозын бағалау үшін қолданылады).

Тіндік допплер

Тін допплері миокард тінінің қозғалысын анықтауға қолданылуы мүмкін. Бұл диастолалық жүрек жеткіліксіздігін анықтау үшін септалық және бүйірлік митраль сақинасының қозғалысын өлшеуге пайдаланылуы мүмкін.

Балталар

Эхокардиография арқылы алынған суреттер жүрекке қатысты. Жүректің екі маңызды осі бар: ұзын осі және қысқа осі. Ұзын осі – жүректің төбесінен трикуспидтік/митральды клапанның ортасы арқылы (қарастырылып отырған қарыншаға байланысты) өтетін шартты сызық. Қысқа осі ұзын осіне перпендикуляр және жүректің көлденең қимасын көрсетеді. Әр клапан үшін де осьтер анықталады, мұнда ұзын осі қан ағынының бағыты ретінде, ал қысқа осі – ағынға перпендикуляр жазықтық ретінде қарастырылады.

Көзқарастар

ТТЭ кезінде бірнеше стандартты көріністер алынады. Стандартты көріністерден өзгеше көріністер "осьтан ауытқушы" деп есептелуі мүмкін және нақты мақсаттар үшін қолданылуы мүмкін.

Қалқан асты

Бұл көрініс кеуде сүйегінің астынан және құрсақтың жоғарғы бөлігінен алынады. Осы көріністе, төменгі қуыс венаның оң жүрекшемен қосылатын жері ең жақсы көрінеді. Бұл терезе арқылы кейбір адамдар төрт камералық және парастерналды қысқа көріністерді шамамен бірдей көре алады. Кейбір жағдайларда, бұл көрініс парастерналды және/немесе апикальды терезелер арқылы алу мүмкін болмаған жағдайларда, кеуде қабырғасының жарақаты, ашық жаралар немесе нашар акустикалық терезелер сияқты себептерге байланысты қолжетімді болуы мүмкін. Дегенмен, субкостальды терезе – төменгі қуыс венаны қарап, оның өлшемі мен тыныс алу кезіндегі құлдырауы арқылы орталық веноздық қысымды бағалауға көмектесетін жалғыз терезе болып табылады. Бұл көріністе жүрекке жатпайтын басқа да құрылымдар көрінеді және асцит сияқты кейбір патологияларды анықтауға болады.

Сырдың үсті (SSN)

Бұл көрініс кеуде сүйегінің үстіндегі қабырғааралық ойыстан алынады. Бұл көріністе аорта доғасы және төмен түсетін аортаның бір бөлігі көрінеді. Төмен түсетін аорта арқылы түсті және спектрлік допплер зерттеуі аортаның тарылу белгілерін көрсетуі мүмкін.

Құрылыстар

Жүрек құрылымдарының әртүрлі түрлеріндегі ТТЭ көріністерінің мысалдары.

Теңдеулер

Сандық эхокардиография жүрек құрылымы мен функциясының түрлі аспектілерін есептеу үшін бірнеше теңдеулерді пайдаланады. Жеңілдетілген Бернулли теңдеуі және үздірілім теңдеуі – ең көп қолданылатын екі теңдеу. Сонымен қатар, клапандық функцияны бағалау үшін басқа теңдеулер де қолданылады (мысалы, EROA, PISA).