Кіріспе

Виолон (; сөзбе-сөз "үлкен виола", [wikt: one#Italian being the augmentative suffix) – виола немесе скрипка отбасына жататын бірнеше ірі, іспен тартылатын музыкалық аспаптарды білдіруі мүмкін. Виолон кейде тақташалы аспап болып табылады және алты, бес, төрт, тіпті үш ғана ішегі болуы мүмкін. Виолон әрқашан контрабас аспап емес. Қазіргі тілде виолонның "түрін" нақтылау үшін, көйлектің құрамына сүйенген (мысалы, "G виолоны" немесе "D виолоны") немесе географиялық белгіге сүйенген (мысалы, "Вена виолоны") анықтама қосылады, немесе мағынасы нақтырақ басқа терминдер қолданылады (мысалы, "бас скрипка", "виолончель" немесе "бас виола"). Виолон термині көптеген түрлі аспаптарды сипаттау үшін дұрыс қолданылуы мүмкін, бірақ олардың арасын ажырату қиын болуы мүмкін, әсіресе виола және скрипка отбасының тарихи аспаптарымен және олардың әртүрлі көйлектік жүйелерімен таныс емес адамдар үшін.

Қолданылуы

Қазіргі қолданыста бұл термин көбінесе контрабас скрипканы білдіреді. Осы «алғашқы» кезеңде скрипкалар отбасының ең үлкен мүшесі виолончель мөлшеріндегі аспап болды, бірақ көбінесе қазіргі виолончельден бір толық тон төмен (B1–F2–C3–G3) көйленген. Бұл сол кезде скрипкалар отбасында үлкен өлшемді скрипкалар болмады дегенді білдірмейді, үлкен бастардың сипаттамалары аз, және әртүрлі көйленулердің көптігі бар. Сондай-ақ, осы ерте кезеңде 8’ бас сызығын 16’ еселенгенде қолдануға аса қажеттілік болған жоқ. Адам өлшеміне жақын скрипкалар алғашқыда операларда (және басқа да драмалық туындыларда) драмалық эффект үшін, ал кейіннен концерто гроссо сияқты «оркестрлік» ортада ұқсас эффект үшін қолданылды. Керісінше, үлкен мүшелері viol отбасы болды, ол ерте заманнан бері жиі қолданылып, өз партияларын 8’ биіктігінде орындады. Ренессанс кезеңіндегі viol ансамбльдері көптеген үлкен корпусты аспаптардан тұрғанын көрсететін көптеген дәлелдер бар. Үлкен бас viol-дары (A және G көйленулерімен) көптеген трактаттарда сипатталған, сонымен қатар төмен диапазонды болғандықтан оларды қолдануды талап ететін көптеген соло және камералық музыка бар. Бұл музыканың кейбіреулері өте виртуоздық сипатқа ие (мысалы, Винченцо Бониццидің viola bastarda шығармалары 3 ½ октавалық диапазонды пайдаланады). Сондай-ақ, әйелдер де, ерлер де осы өлшемдегі аспаптарда ойнағаны белгілі – Bonizzi-дің 1626 жылғы жинағының алғы сөзі оның Ферраралық меценатының үш қызына арналған, сондай-ақ әйелдердің үлкен viol отбасы аспаптарында ойнағанын бейнелейтін көптеген суреттер бар. 1660 жылдары Болоньяда технологиялық жетістік болды. Бұл – оралған («overspun» немесе «overwound») ішектердің ойлап табылуы. Бас аспаптары үшін бұл маңызды болды, себебі енді тым ұзын ішек ұзындығы болмай, жақсы дыбыс беретін төмен ішектерді (қалың және арқан сияқты емес) алуға болады. Осы кезде «виолончель» термині пайда болды, және «стандартты» виолончель көйленуі (C2–G2–D3–A3) қалыпты жағдайға айналды. Сонымен қатар, виолончельге арналған соло репертуар пайда бола бастады, және виолончель G violone немесе A violone-нің орнын баса бастады, басқарып тұратын basso continuo аспабы ретінде (толық ақпарат алу үшін Стивен Бонтаның мақалаларын қараңыз). Виолончель үшін жасалған осы жетістіктер G violone/A violone-нің құлдырауының алғашқы себептері болды. Алайда, осы кезеңде аспаптық ансамбльдер өрістеді, сонымен қатар «концерттер» мен «симфонияларға» деген талпыныс пайда болды. Бұрын G violoni/A violoni-ді негізгі доғалы бас ретінде қолдаған музыканттар мен музыкалық қауымдар үшін, виолончель 8’ рөлін қабылдағаннан кейін, үлкен корпусты G violini/A violoni 16’ еселенген аспаптар ретінде қолданылуы мүмкін, виолончель өлшеміне қарағанда октава төмен ойнады. Осы кезеңде (18 ғасырдың басында) D violone көйленуінің көптеген сипаттамалары құжатталған. Осы кезде скрипкалар отбасының басқа да мүшелерінің көпшілігі жойылып кетті (соло және камералық аспап ретінде бағаланған бас скрипканы қоспағанда). Скрипкалар отбасының ең үлкен мүшелері (G және D violoni) кейбір аймақтарда басқа жерлерде оларды үш және төрт ішекті контрабас/қос баспен алмастыруды бастаған кезде де қолданылды. Бұл қазіргі заманғы контрабастың неге соншалықты әртүрлі екенін, және стандартты формасы, көйленуі немесе ойнау стилінің болмауын түсіндіруге болады. Оркестрдегі кәсіби бассы билері тегіс арқалы, қисық арқалы, көлбеу «қамшықтармен» немесе дөңгеленген қамшықтармен, сондай-ақ E1–A1–D2–G2 және сирек кездесетін «C1–G1–D2–A2» көйленулерімен ойнайды. Қазіргі заманғы контрабас скрипка және viol отбасыларының ерекшеліктерін біріктіреді.

Терминология

XVI ғасырдың басында "violone" сөзі қолданыла бастаған кезде, "viola" деген сөз тек ішекті, көкше аспапты білдіретін, скрипка немесе виола екенін нақтыламаған. Тарихи тұрғыдан "violone" термині отбасына қарамастан, кез келген үлкен скрипканы білдірген. "Violone" термині кейде қазіргі заманғы контрабасқа қатысты қолданылады, бірақ көбінесе қазіргі уақытта дәуірлік аспапты білдіреді. Дәуірлік аспап ретінде, ол жоғарыда сипатталған түрлердің кез келгеніне сілтеме жасай алады. "Violone" - металдан немесе ағаштан жасалған, 16′ (жазылған нотадан бір октава төмен) немесе сирек 32′ (жазылған нотадан екі октава төмен) биіктігіндегі педаль бөлімінде кездесетін, имитацияламаған, сырғалы дыбыс түтігі бар орган тоқтауларының атауы.