Кіріспе

Француздық жазалаушы (1739–1806)

Шарль Анри Сансон, толық атағы Шевалье Шарль Анри Сансон де Лонгвал (15 ақпан 1739 – 4 шілде 1806), король Людовик XVI билік құрған кезде Францияның корольдік жазалаушысы, сондай-ақ Бірінші Француз Республикасының бас жазалаушысы болды. Ол Париде қырық жылдан астам бойы өлім жазасын орындады. Өзінің қолымен шамамен 3000 адамды атты, олардың ішінде король Людовик XV-ті өлтіруге тырысқан Роберт Франсуа Дамиен де бар. Кейін Сансон король Людовик XVI-ны атты.

Отбасылық тарихы

Чарльз Анри Сансон – алты буынға созылған қасапшылар әулетінің төртінші өкілі. Оның арғы атасы, француз корольдік армиясының әскери қызметшісі Шарль Сансон (1658 – 1695), 1688 жылы Париж қасапшысы болып тағайындалды. 1695 жылы қайтыс болғаннан кейін Сансон әулетінің басшысы осы лауазымды өз ұлына, сол атпен – Шарльге (1681 – 12 қыркүйек, 1726) тапсырды. Екінші Шарль қайтыс болған соң, оның кіші ұлы Шарль Жан Батист Сансон (1719 – 4 тамыз 1778) ересек болғанға дейін ресми регенттік осы қызметті атқарды. Үшінші Сансон өмірінің соңына дейін Бас қасапшы болып қызмет етті және оның өмірінде 16 бала дүниеге келді, олардың 10-ы ересек жасқа жетті. Оның ұлдарының үлкені, "Ұлы Сансон" деп белгілі Шарль Анри, жиырма жыл бойын әкесінің шәкірті болды және 1778 жылдың 26 желтоқсанында лауазымға ант берді.

Өмір

Чарльз Анри Сансон Парижде Шарль Жан Батист Сансон мен оның бірінші әйелі Мадлен Тронсонның отбасында дүниеге келді. Ол бастапқыда 1753 жылға дейін Руандағы монастырь мектебінде тәрбиеленді, бірақ сол жылы басқа оқушының әкесі оның әкесінің атқарушы екенін білген соң, мектептің абыройын сақтау үшін мектептен шығуына тура келді. Одан кейін Чарльз Анри жеке оқытылды.

Қасиіп ретінде қызмет етуі

Әкесінің сал болып қалуы және әжесі Анна Марта Сансонның беделді болуы Чарльз Анриді медицина оқуын тастап, отбасының күнкөрісін қамтамасыз ету үшін палач болып жұмыс істеуге мәжбүр етті. Ол "Париж мырзасы" деп танылды. 1765 жылдың 10 қаңтарында екінші әйелі Мари Энн Жюжерге үйленді. Олардың екі ұлы болды: Габриэль (1767–1792), ол да отбасы бизнесінде жұмыс істеді және 1790 жылдан бастап оның көмекшісі және мұрагері болды, бірақ көпшілікке кесілген басын көрсету кезінде эшафодтан құлап қайтыс болды, және Генри (1769–1830), ол оның ізбасары болды. 1757 жылы Сансон өзінің ағасы Николя Чарльз Габриэль Сансонға (1721–1795, Реймстің палашы) патшаны өлтіруге тырысқан Роберт Франсуа Дамиенді өте қатал түрде жазалауға көмектесті. Осы оқиғадан кейін оның ағасы палач қызметінен кетіп қалды. 1778 жылы Шарль Анри әкесінен, Шарль Жан Батисттен, қан қызыл пальтоны, яғни бас палачтың белгісін ресми түрде алды. Ол бұл лауазымды 17 жыл бойы атқарды, 1795 жылы ауыр сырқатқа шалдыққаннан кейін оның ұлы Генри оны алмастырды. Жазалаудың көп бөлігін Самсон және оның алты көмекшісі орындады. Бір апта ішінде Ассамблея оның қолданылуын бекітті және 1792 жылдың 25 сәуірінде Сансон гильотина дәуірін басталды. Гильотинаны қолдану Сансонның революциялық идеологиядағы мәртебесін шеттен шыққаннан азаматқа, құқықтар мен міндеттерде теңдікке өзгертті. Шарль Анри Сансон 2918 адамды, соның ішінде Людовик XVI-ны жазалады. Самсон монархияны қолдамаса да, бастапқыда патшаны жазалауға тартынды, бірақ соңында жазалады. Дэвид Джордан атап өткендей, "Ешбір Париж мырзасының патшаны жазалау бақыты болған емес, ал Самсон нақты нұсқауларды қалады". Сансон революциялық Паристің саяси және психологиялық қысымын бастан кешірді. Ол уақытша үкімет билігімен Людовик XVI-ны жазалау міндетін атқарды. Ол палаштар әулетінің мұрагері болғандықтан, бұл міндеттен бас тартса, отбасының атына дақ түсіріп, өзіне де, отбасы мүшелеріне де қауіп төндіретін еді. Ол патшаны ғана емес, революциялық өзгерістер кезінде биліктегілер тез ауысқан кезде, бірінен соң бірі қуылған лауазымды тұлғалардың толқынын жазалаудың стресін сезінді. Алайда, Людовик XVI-ны жазалауға кесу ерекше маңызды болды. Құтқару әрекеттерінен қорқып, Париж көшелері әскерлермен толып, Луидің экипажы 1793 жылдың 21 қаңтарында сағат 10-да эшафодқа екі сағаттық сапар жасады. Сансон шашын тиімді қырқып болғаннан кейін, Луи көпшілікке сөйлеуге тырысты, бірақ барабан соққысымен үнсіз қалдырылды, содан кейін Луи бас кесілді, Самсон көпшілікке көрсету үшін себеттен басын дереу суырып алды. Бірақ жазалау толығымен тегіс болмауы мүмкін: "Луидің өлімі туралы екі есептің бірі пышақ оның мойнын бірден кесіп тастамағанын және таза кесу үшін жазалаушы оны төмен түсіруге мәжбүр болғанын көрсетеді". Осылайша, жазалау жылдам және жеңіл болғаннан ауыр және азапты болуы мүмкін. Дэвид Андресс атап өткендей, "Луидің омыртқасы бұрын-ақ қирағандықтан, ол бір есепте айтылғандай 'қорқынышты айқайлай алмады' деуге болады". Куәгерлер оның бетін шапалақтағанда "нақты наразылық" білдіргенін хабарлады. Көп рет қайталанған анекдот гильотина құрбандарының санасын қысқа уақытқа сақтап қалуы мүмкін екенін көрсетеді, соның ішінде Альберт Камю өзінің "Гильотина туралы ойларында". ("Шарлотта Кордейдің кесілген басы, айтуынша, жазалаушының шапалағынан қызарған".) Бірнеше минут бұрын жазаланған әйелге жасалған бұл әрекеттің қабылданбауы тиіс деп есептелді және Легрос өзінің ашуы үшін үш айға түрмеге қамалды. 1793 жылдың 16 қазанында королева Мария Антуанеттаны Карл Анридің ұлы Анри, Ұлттық гвардия офицері жазалады. Сансон мен оның адамдары Хаберт, Дантон, Десмулин, Сен-Жюст және Робеспьер сияқты белгілі революционерлерді бірінен соң бірі жазалады. Сесил Рено туралы аз белгілі. Ол 17 маусымда үш отбасы мүшесімен және тағы елу адаммен бірге жазаланды; Самсон эшафодтан аурумен кетті.

Гильотинаның жақтаушысы

Революциядан кейін Сансон гильотинаны стандартты атқару түрі ретінде қабылдауға зор үлес қосты. Жозеф Игнас Гильотен Антуан Луидің жаңа атқару машинасы туралы жариялағаннан кейін, Сансон француз Ассамблеясына ерекше маңызды және көрегендікке толы меморандум ұсынды. Өзінің барлық жабдықтарын дербес иеленген және күткен Сансон, бірнеше атқару ескі әдістер үшін тым ауыр екенін нақты жеткізді. Оның жеңіл құралдары көп қолданылғанда тез тозығып, жөндеу және ауыстыру шығындары тым жоғары болды, бұл атқарушыға үлкен қаржылық жүк салды. Одан да жаманы, оларды қолдануға қажетті физикалық еңбек тым қиын болды және жазалау кезінде апаттарға әкелуі мүмкін еді, ал сотталғандар ұзақ және болжамсыз процедуралар барысында әрекетсіздікке түсуі мүмкін.

Өлім

Көп жыл бойы аурумен күрескен соң, ол 1806 жылғы 4 шілдеде ауруларына жеңіліп қайтыс болды.

Мұра

Сансонның үлкен ұлы Габриэль (1767–1792) 1790 жылдан бастап оның көмекшісі және мұрагері болды, бірақ көпшілікке кесілген басын көрсеткен кезде эшафодтан құлап қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік міндет кенже ұлына тиді. 1793 жылдың сәуір айында ол өз қызметін де-факто Анри Сансонға (1767–1840) тапсырды, ол 1840 жылы қайтыс болғанға дейін барлығы 47 жыл бойы осы лауазымды атқарды. Анри Мари Антуанетта мен бас прокурор Фукье Тинвилльді (1795) гильотинаға отырғызды, сондай-ақ тағы көптеген адамдарды жазалады. «Сансонның естеліктері» – Шарль Анри Сансонға жатқызылатын апокрифтік естеліктер. 1830 жылы жарық көрген оларды ішінара Оноре де Бальзак жазған. 1847 жылы отбасының соңғы өкілі Генри Клемент Сансон, құмар ойындарға байланысты ақша мәселелеріне тап болғаннан кейін, мәтінді қайта қарап, «Сансонның естеліктері; немесе, палачтардың жеті буыны» деген тақырыпта толықтыру жазды, ол 1862 жылы жарық көрді. Оның немересі Анри Клемент (Генри Клемент) отбасының алтыншы және соңғы палачы болды. Ол 1830 жылдардан бастап көмекші болып жұмыс істеді және 1840–1847 жылдар аралығында ресми лауазымды атқарды, осылайша 159 жылдық Сансонның палачтар әулетінің тарихы аяқталды. 1840 жылдардың соңында Туссо ағайындылары – Джозеф пен Фрэнсис Мадам Тюссоның балауыз музейі үшін жәдігерлер жинап, қартайған Генри Клемент Сансонға барып, Террор дәуірінде қолданылған түпнұсқа гильотиналардың бір бөлігін алды. Палач «гильотинасын кепілге қойып, қалалық мүлікті заңсыз саудаға сатқандығы үшін үлкен қиындыққа тап болды».

Романдар

Чарльз Анридің өмірі неміс жазушысы Ханс Махнер Монстың "Der Kavalier von Paris" романында (Е. Шайтанның қылышы) (1954) ауыр және шамадан тыс көркемделіп суреттелген. Чарльз Анри Сансон Хилари Мантелдің "Қауіпсіздік мекені" романында (1992) екінші дәрежелі, бірақ маңызды кейіпкер ретінде бейнеленеді. Чарльз Анри Сансон Николас Ле Флох детективтік әңгімелер сериясындағы тұрақты кейіпкер (бірінші том 2000 жылы жарық көрді). Джим Шепардтың "Санс Фарин" әңгімесі, оның "Дегенмен түсінесің" (2007) жинағынан Чарльз Анри Сансонның ойдан шығарылған автобиографиясын ұсынады. Ол Эвелин Брису Пеленнің "Le Manoir" (Сарай) сериясында қылмыскерлердің жанын басып алатын "Орақшы" рөлін ойнайтын екінші дәрежелі кейіпкер (бірінші том 2013 жылы жарық көрді). Чарльз Анри Сансон - Сузан Алленнің "Жіберілгеннің мұрагері" атты тарихи романының басты кейіпкері (2013). Чарльз Диккенс "Екі қаланың тарихы" романында Чарльз Анри Сансонды Киелі кітаптағы Самсонмен салыстыра отырып, оған сілтеме жасайды.

Кино және теледидар

1989 жылы Чарльз Анри Сансон Кристофер Ли ойнаған «Француз революциясы» атты екі бөлімді фильмде маловаты рөлде пайда болады. 2013 жылы: «Революциядағы әйел» телефильміндегі маловаты кейіпкер, оның рөлін Тьерри Хансис сомдады.

Бейне ойындар

Ол Type Moon-нің Fate/Grand Order мобильдік ойынында Ассасин класындағы қызметші ретінде көрінеді. Ол Assassin's Creed Unity ойынында ойыншы емес кейіпкер (NPC) ретінде пайда болады. Ол "Ikemen Vampire" отоме ойынында тарихи тұлға және вампир рөлінде бейнеленеді.

Манга

Ол жапондық "Innocent" мангасында және оның жалғасы "Innocent Rouge" мангасында өте романтикалық басты кейіпкер ретінде бейнеленеді. Ол сондай-ақ "Power Antoinette" жапондық мангасында да пайда болады. Осы серияда ол король Людовик XVI-ға адал, андрогинды киім киетін адам ретінде көрсетілген, корольді өлімге жібергені үшін өкінішпен титулды Мари Антуанетті қорғауға ұмтылады.