Кіріспе

Панама каналының бөлігі болып табылатын жасанды аңғар – Кулебра қимасы, бұрын Гейлард қимасы деп аталған, Панамадағы Континенттік бөліністі кесіп өтетін жасанды аңғар. Бұл қима Панама каналының бір бөлігін құрайды, Гатун көлін Атлант мұхитымен, Панама шығанағы арқылы Тынық мұхитымен байланыстырады. Педро-Мигель шлюзінен (Тынық мұхиты жағынан) Гатун көліне дейінгі қашықтық 13 шақырымды құрайды, ал су деңгейі теңіз деңгейінен 85 фут (26 метр) жоғары. Қиманың құрылысы сол кездегі ең үлкен инженерлік жетістіктердің бірі болды. Оны аяқтауға жұмсалынған еңбектің өтелуі, каналдың кеме қатынасы үшін маңыздылығымен, әсіресе Америка Құрама Штаттарының стратегиялық мүдделерімен қатар келді. Кулебра – бұл қимадан өтетін тау жотасының аты, және бастапқыда қиманың өзіне де қолданылған. 1915 жылдан 2000 жылға дейін, қазба жұмыстарын басқарған АҚШ майоры Дэвид дю Боз Гейлардтың құрметіне бұл қима Гейлард қимасы деп аталды. 2000 жылы канал Панамаға берілгеннен кейін, атауы қайта Кулебра деп өзгертілді. Испан тілінде бұл қима Corte Culebra деп, сондай-ақ Snake Cut деп те аталады.

Француз жұмысы

Қазба жұмыстарын француздық компания бастады, оған Фердинанд де Лессепс жетекшілік етті. Олар мұхиттар арасында теңіз деңгейінде канал салуға тырысты. 1881 жылдың 22 қаңтарында Кулебрада қазба жұмыстары басталды. Аурулар, проблеманың дұрыс бағаланбауы және қаржылық қиындықтар француздардың жобасының күйреуіне әкелді, ол 1904 жылы АҚШ-қа сатылды. Француздар каналдан біршама материал қазып алып, шыңның биіктігін теңіз деңгейінен жоғарыдан салыстырмалы түрде тар ені бойынша төмендетті.

Америкалық жұмыс

1904 жылғы 4 мамырда АҚШ басқаруға көшті. Джон Ф. Стивенс, кейіннен Джордж Вашингтон Гоеталстың жетекшілігімен американдық күш-жігерлер жаңа жоспардың бөлігі ретінде, жоғары құлыпты канал үшін, бірақ бұрынғыдан кем тереңдікте, кеңірек кесу жұмыстарын бастады; оның төменгі ені ; бұл жоғарғы жағында дейін кеңдікте аңғар жасауды қажет етеді. Көптеген жаңа топырақ қазу машиналарын импорттады, ал топырақ пен тас қалдықтарын шығару үшін кең ауқымды теміржол жүйесі салынды. АҚШ Армиясының инженерлік корпусының майоры Дэвид дю Боз Гейлард Гоеталспен бірге жобаға қосылды және ол Гатун көлі мен Педро Мигель шлюздері арасындағы барлық жұмыстарға жауапты болған каналдың орталық ауданына жетекшілік етті – ең бастысы, Кулебра кесімі. Гейлард өзінің қиын, күрделі міндетіне адалдық пен тыныш, анық көрегендік басшылықты әкелді. Жұмыстың масштабы зор болды. Шамамен 30 шақырым құбырды пайдаланған күрделі (көптеген) ауа компрессорлық қондырғылар ай сайын 400 000 фунт динамит үшін тесіктер бұрғылаған жүздеген қысыммен жұмыс істейтін бұрғыларды қуатпен қамтамасыз етті, осылайша кесімінің тасын жарып, сыныптарға бөліп, оны бу экскаваторларымен қазуға болады, олардың көпшілігі Милуокидегі Bucyrus Foundry and Manufacturing Company компаниясы жасаған. Оннан астам материал тасымалдау пойыздары экскаваторлардан 19 шақырым қашықтықтағы полигонға қалдықтарды тасыды. Күндіз 160 пойыз материал тасыды, 14 шақырымдық кесіктен. Теміржолдардағы жұмыс жүктемесі шеберлікпен үйлестіруді талап етті. Ең қарбалас уақытта әр минут сайын бір пойыз келіп не кетіп тұратын. Алты мың адам кесікте жұмыс істеді, тесіктер бұрғылады, жарылғыш заттар орналастырылды, бу экскаваторларын басқарды және топырақ пойыздарын жүргізді. Олар жұмыс ілгерілеген сайын теміржол жолдарын да жылжытып, ұзартты. Күнде екі рет жарылыс үшін жұмыс тоқтатылды, содан кейін бу экскаваторлары бос қалдықтарды (топырақ пен тас) алып кетуге кірісті. Күн сайын 600-дан астам ұңғымаға динамит толтырылды. Барлығы динамит пайдаланылды. Кейбір жерлерде бір жарылыс үшін шамамен 200 тонна динамит орнатылып, жарылды.

Жер сілкінісі

Қазба жұмыстары канал құрылысындағы ең үлкен белгісіздіктердің бірі болды, себебі күтпеген ірі көшкіндер болды. Халықаралық кеңесші инженерлер тау жынысының 1:1,5 қабаттылықпен бір жақты биіктікте тұрақты болады деп жаңылысты; іс жүзінде тау жынысы осы қабаттылықтан тек бір жақты биіктікте құлауын басталды. Бұл жаңылысудың себебі, судың сіңуінен астыңғы темір қабаттарының күтпеген тотығуы болды, ол қабаттардың әлсіреуіне және соңында құлауына әкелді. Тұнбалы бірліктердің астындағы тақтатас қабаттарының деформациялануы, көшкіннен кейін беріктігінің төмендеуіне байланысты, жылжудың жалғасуына себеп болды. Алғашқы және ең ірі көшкін 1907 жылы Кукарачада болды. Алғашқы жарық 1907 жылдың 4 қазанында байқалды, одан кейін шамамен қыш массасының құлауы болды. Бұл көшкін көптеген адамдарды Панама каналын салу мүмкін емес деп ойлауға итерді; Гейлард көшкіндерді мұздың орнына саздан жасалған тропикалық мұздықтар деп сипаттады. Қыш тым жұмсақ болғандықтан, оны парлық экскаваторлармен қазу мүмкін болмады, сондықтан оны көбінесе жоғарыдан сумен шайып алып тастады. Осыдан кейін, қазбаның жоғарғы деңгейлеріндегі шөгінділер алынып тасталды, нәтижесінде әлсіз қабаттарға түсетін салмақ азайды. Канал ашылғаннан кейін де көшкіндер проблема болып қала берді, уақыт-уақыт жабылуларға себеп болды.

Аяқтау

1913 жылы 20 мамырда бу экскаваторлары Кулебра қиылысын бұзып өтті. Американдықтар қиылыстың теңіз деңгейінен жоғары болған шыңын төмендетіп, оны бірден кеңейтті, және олардан астам материалды қазып шығарды. Бұл материалдың бір бөлігі жоспарланған қазба жұмыстарына қосымша болды, себебі олар көшкіннен қиылысқа әкелінген еді. 1913 жылы Гейлард полковник атағына ие болды. Бір айдан кейін, 5 желтоқсанда, ол Мэриленд штатының Балтимор қаласында ми ісігінен қайтыс болды, сондықтан ол 1914 жылы канал ашылғанда көре алмады. Кулебра қиылысы, бастапқыда осылай аталған, 1915 жылғы 27 сәуірде оның құрметіне Гейлард қиылысы деп қайта аталды. 2000 жылы канал Панамаға тапсырылғаннан кейін, ескі атауы Кулебра қиылысы қайта қолданысқа енгізілді.