Кіріспе

Мысықтарға әсер ететін аса қауіпті ауру Feline infectious peritonitis (FIP) - мысықтардың коронавирустық инфекциясына (FCoV) қарсы иммундық реакциясы.

FIP вирусы мен патогенезі

FCoV - асқазан-ішек жолдарының вирусы. Көптеген инфекциялар симптомсыз жүреді немесе диареяны тудырады, әсіресе, мысықтарға, өйткені аналық антиденелер 5 мен 7 апталық жаста әлсірейді. Вирус - бұл мысық enteric coronavirus (FECV) вирусының мутациясы. Ішектен шыққанда вирус қысқа уақыт бойы жүйелік фазадан өтеді, содан кейін қайтадан ішекке оралады да, онда нәжіспен бөлінеді. FIP патогенезі күрделі. Жалпы алғанда, FIPV- лер моноциттерге (ақ қан жасушаларының бір түрі) енуге немесе сәтті көбейуге мүмкіндік беретін мутациялардан пайда болады деген пікір бар. Алайда, ауруға әсер ететін вирустың қожайынмен өзара әрекеттесуінің көптеген аспектілері әлі де белгісіз, мысалы, аурудың түріне (сырақты немесе құрғақ), нәтижесіне (өлім немесе резистенттілік) және қожайынның сезімталдығына әсер ететін факторлар.

Вирустың жұғуы

FIP- ні мысықтан мысыққа жұқтыратын дәлел жоқ, бірақ бұл FIP сирек кездесетін шағын ошақтарын түсіндіре алады. 59 FIP жұқтырған мысықтарды зерттеу FCoV-дан айырмашылығы FIP жұқтырған мысықтардың нәжісі ораназальдық жолмен зертханалық мысықтарға жұқпалы емес екенін анықтады. FCoV мысықтардың үлкен топтары үй ішінде (мысалы, тұқым шаруашылығы, жануарлар қоныстары және т.б.) бірге орналасқан жерлерде жиі кездеседі. Вирус нәжіспен бөлінеді, ал мысықтар вирусты жұтып немесе жұтып, әдетте мысықтардың қоқыс табақтарын бөлісіп немесе зақымданған қоқыс ұяшықтарын немесе щеткаларды қолдану арқылы инфекцияланған микроскопиялық мысық қоқыс бөлшектерін жұқпалы емес мысықтар мен мысықтарға береді. FCoV әр түрлі дене сұйықтықтары арқылы да жұға алады. Вирус мысықпен тікелей қарым-қатынас арқылы оңай таралады. Аурудың таралудың ең көп таралған түрі - сілекей арқылы, өйткені көптеген мысық үйлері тамақ пен су ыдыстарын бөліседі. Аурудың таралуының тағы бір негізгі түрі - еркек-аял арасындағы ұрыстар. Аурулы мысық сау мысықты құрғатып, оның терісіне ластанған сілекейін тастайды. Кейіннен сау мысық өзін-өзі тазалауға барады да, зақымдалған сілекейді жұтып, жұғады.

Клиникалық белгілері

FIP-тің екі негізгі түрі бар: эфузивті (ылғал) және эфузивті емес (құрғақ). Екі түрі де өлімге әкеледі, бірақ эфузивті түрі жиі кездеседі (барлық жағдайлардың 60% -ы) және эфузивті емес түрге қарағанда тез дамыйды.

Эффузиялық (ылғал) FIP

Эффузиялық FIP- ның негізгі клиникалық белгісі - ішке немесе кеудеге сұйықтық жиналуы, бұл тыныс алу қиындықтарын тудыруы мүмкін. Басқа белгілерге тамақ жемеу, дене қызуының көтерілуі, салмақтың төмендеуі, сарғаю және диарея жатады.

Құрғақ (ағынды емес) FIP

Құрғақ FIP-де тамақ жегісі келмейді, қызуы көтеріледі, сарысы түседі, диарея пайда болады және салмақ жоғалады, бірақ сұйықтық жинақталмайды. Әдетте құрғақ FIP бар мысық көз немесе неврологиялық белгілерді көрсетеді. Мысалы, мысыққа тұрып тұру немесе жүру қиынға соғуы мүмкін, уақыт өте келе ол параличке ұшырайды. Аурудың тағы бір мүмкін салдары - көру қабілетінен айрылу.

Эффузиялық FIP диагнозы

Соңғы жылдары аурудың эфузивті түрін диагностикалау оңай болды. Вирустық РНК-ны эфузияның (денеден шығарылған сұйықтық) үлгісінде, мысалы кері транскрипциялы полимераза тізбектік реакциясы (RT PCR) арқылы анықтау эфузиялық FIP диагностикасы болып табылады. Алайда, бұл үшін үлгі сыртқы ветеринариялық зертханаға жіберілуі керек. Ветеринариялық ауруханада бірнеше минут ішінде FIP диагнозын жоққа шығаратын бірқатар тесттер бар: Эффузиядағы жалпы белокты өлшеңіз: егер ол 35 г/л-ден кем болса, FIP өте аз. Эффузиядағы альбумин мен глобулиннің арақатынасын өлшеңіз: егер ол 0,8-ден жоғары болса, FIP жоққа шығарылады; егер ол 0,4-тен төмен болса, FIP диагнозы мүмкін, бірақ нақты емес. Эффузиядағы жасушаларды тексеріңіз: егер олар негізінен лимфоциттер (ақ қан жасушаларының бір түрі) болса, онда FIP диагнозы ретінде алынып тасталады.

Эффузиялық емес FIP диагнозын қою

Эффузиялық емес FIP диагнозын қою эффузиялық FIP-ке қарағанда қиын, өйткені клиникалық белгілер көбірек белгісіз және әртүрлі болады: дифференциалдық диагноздар тізімі сондықтан әлдеқайда ұзын. Эффузиялық емес FIP диагнозын келесі критерийлер орындалған кезде қарастыру керек: Тарих: мысықтың FCoV-мен жұқтыруға мүмкіндігі болды, мысалы, асыл тұқымды немесе құтқарушы мысық үйінен шыққан немесе үйге жуырда таза тұқымды мысық не мысық әкелген. Клиникалық белгілері: мысықтың тамақ жеу қабілеті төмендейді немесе ол әдеттегіден аз тамақтанады; салмағы төмендейді немесе салмағы көбеймейді; шығу тегі белгісіз қызуы бар; көздің ішіндегі белгілер; сарғаю. Биохимия: гипергаммаглобулинемия; бауыр ферменттері көтерілместен билирубиннің көтерілуі. Гематология: лимфопеня; регенеративті емес, әдетте жеңіл анемия. Серология: мысықтың FCoV-ға қарсы антиденелер титрі жоғары: бұл параметрді асыл тұқымды және құтқарушы мысықтарда FCoV-ның жоғары таралуынан сақтану керек. Егер мысық серонегативті болса, антиденелер тестісінің өте сезімталдығы болған жағдайда, эфузиялық емес FIP диагнозы ретінде алынып тасталуы мүмкін. Үйде қолданылатын түрлі коммерциялық FCoV антиденелік тесттерді салыстырған зерттеуде FCoV Immunocomb (Biogal) 100% сезімтал болды; Speed F Corona жылдам иммунохроматографиялық (RIM) тесті (Virbac) 92,4% сезімтал болды және FASTest feline инфекциялық перитонит (MegaCor Diagnostik) RIM тесті 84,6% сезімтал болды.

Емдеу

FIP иммундық ауру болғандықтан, оны емдеу екі топқа бөлінеді: вирустың өзіне қарсы тікелей әрекет ету және иммундық жауапты модуляциялау.

Вирусқа қарсы дәрілер

Антивирустар (жақсы мағынада) FIP вирусындағы ферменттерге немесе басқа да биологиялық процестерге кедергі келтіреді.

GS- 441524 және ремдесивир

GS 441524 деп аталатын эксперименттік препарат 31 мысыққа арналған тәжірибеде қолданылды. 25 күннен кейін бес мысық қайтыс болды, сегізін емдеп, кейін қайталап кетті, ал 18- і кейін қайталап кетпей емделді. Ауру қайталап түскен сегіз адам тағы да емделді, кейбіреулері жоғары дозада. Осы сегіз мысықтың біреуі қайтыс болды, ал жетіні сауықтырды, яғни 31 мысықтың 25-і FIP-тен сауықты. Препарат әлі күнге дейін (2023 жылға қарай) АҚШ-та коммерциялық түрде қол жетімді болмаса да, бұл зерттеу өте уәдегер болып саналады және FIP емдеу үшін коммерциялық түрде қол жетімді дәрі-дәрмектерге әкелуі мүмкін. Бірнеше елде GS 441524 таблеткалары (және оның инъекцияланатын ремдесивир) ветеринария дәрігерлеріне мысықтардағы FIP емдеу үшін заңды түрде қол жетімді болды, мысалы, Австралияда, Нидерландыда және Ұлыбританияда (2021 жылдың тамызынан бастап).

GC376

20 мысыққа арналған тәжірибелік антивирустық препарат GC376 қолданылды: жеті мысықтың ауруы басылды, ал 13 мысық бастапқыда ауруды жеңе алды, бірақ қайталап, евтаназияға ұшырады. Бұл дәрі әлі (2017 жылғы жағдай бойынша) коммерциялық сатылымда жоқ.

Мольнупиравир

Кипр аралында өлім-жітімге ұшыраған FCoV 23 індетіне қарсы 2023 жылдың 8 тамызында үкімет коронавирустық дағдарысты тиімдірек жолмен шешу мақсатында ұлттық COVID 19 қорларынан 80 000 анти-COVID мольнупиравир таблеткасын шығарды.

Иммуностимуляторлар

Иммуностимуляторлар - иммундық жүйені вирусқа қарсы белсендірек ететін дәрі-дәрмектер. Бұл кластағы FIP емдеуге арналған ең көп таралған препараттар - рекомбинантты мысық интерфероны омега (Virbagen Omega, Virbac) немесе адам интерфероны альфа 2b. Адамның иммундық жүйесіне жат антигеннің әсерін тигізгенін ескерсек, мысық интерфероны анағұрлым тиімді. Эксперименталды полипренил иммуностимуляторын (PI) Sass and Sass компаниясы өндіреді және доктор Al Legendre сынады, ол FIP диагнозы қойылып, дәрімен емделген үш мысықтың 1 жылдан астам өмір сүруін сипаттады. ПИ- мен емделген 60 мысықпен жүргізілген кейінгі далалық зерттеуде 52 мысық (87%) 200 күннен бұрын қайтыс болды, бірақ сегіз мысық ПИ- мен емделу басталғаннан кейін 200 күннен астам өмір сүрді, ал олардың төртеуі 300 күннен астам өмір сүрді.

Қалпына келтіру

FIP- ге қарсы қабынуға қарсы препаратты қолдану ұсынылады.

Егу

FIPV- ге қарсы тиімді вакцина жоқ. FIPV ақуыздарын кодтайтын плазмидтермен ДНК- вакцинация иммунитетті тудырмады. Керісінше, FIPV шикі ақуызына қарсы антителолар ауруды күшейтетінін байқады.

Алдын алу

Балаларды инфекциядан аналық антиденелер емшектен шыққанға дейін, яғни 5-7 апталық жасқа дейін қорғайды. Алайда, FCoV - өте жұқпалы вирус және мұндай алдын алу үшін қатаң гигиеналық тәртіп қажет.

Фильмде

2018 жылы түсірілген Пол Кастро-младший мен Элли Миллер түсірген "Аэрис" атты фильмде Франк Дил, Арабелла Оз және Бетси Айдем ойнайды. Фильмде жануарлар дүкенінен сатып алынған FIP ауруымен туған мысық және оның иесінің он екі күн бойы онымен бірге болуы туралы әңгімеленеді. Фильм 2018 жылы Garden State Film Festival фестивалінде қысқаметражды повесть номинациясында жүлде алды және 2018 жылы Honolulu Film Awards-та алтын кахуна жүлдегері атанды.