Кіріспе

Құнды қағаздар мен биржалар жөніндегі АҚШ Комиссиясының регламенті. SEC Rule 10b-5, кодификацияланған , АҚШ-тағы құнды қағаздар алаяқтығына қарсы ең маңызды ережелердің бірі болып табылады. Ол АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC) 1934 жылғы Бағалы қағаздар биржасы туралы заңның 10(b) тармағына сәйкес берілген өкілеттігімен қабылданды. Бұл ереже кез келген бағалы қағаздарды сатып алу немесе сату операцияларында алаяқтық немесе алдауға әкелетін кез келген әрекетті немесе әрекетсіздікті тыйым салады. Инсайдерлік сауда мәселесі SEC Rule 10b5-1 ережесінде одан әрі нақтыланады.

Тарих

1942 жылы Бостон аймақтық кеңсесінің SEC заңгерлері компания президентінің компания табысы туралы пессимистік мәлімдемелер жасап, сонымен бірге компания акцияларын сатып алып жатқанын анықтады. 1933 жылғы «Бағалы қағаздар туралы» заң бағалы қағаздарды алаяқтықпен сатуға тыйым салғанымен, сол кезде алаяқтықпен сатып алуға тыйым салатын ешқандай ереже болған жоқ. Биржа заңының 10(b) тармағына сәйкес SEC шығарған 10b-5 ережесі осы заңдық олқылықты жою үшін қабылданды. Комиссия мүшелері ешқандай пікірталас немесе түсініктемесіз ережеге қол қойды, тек Комиссия мүшесі Самнер Пайк «Алаяқтыққа қарсымыз, солай емес пе?» деп сұрап, мақұлдауын білдірді.

Қылмыс элементтері

10-баптың 5-тармағы бойынша талап қою үшін талапкерлер (оның ішінде SEC) (i) манипуляция немесе алдау (қасақана бұрмалау және/немесе маңызды ақпаратты жасыру арқылы); (ii) маңыздылығы; (iii) бағалы қағаздарды сатып алу немесе сатумен "байланыста" болу және (iv) қасақана ниеттілік дәлелдеуі керек. Жеке талапкерлерге қосымша (v) талапкерлік статусын (нақты сатып алушы/сатушы екенін); (vi) сенім (егер ақпарат жасырылған болса, болжанады); (vii) зиянға себептік байланыс; және (viii) залалды белгілеу міндетті. Бұл, шарттық құқық бойынша алаяқтыққа ұқсас, оның элементтері: i) алдау; ii) маңыздылық; iii) сенімге ие болу ниеті; iv) нақты сенімнің туындауы; және v) зиян келтіру. Инсайдерлік сауда ісінде, құпия ақпаратты пайдаланған кез келген адам жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Ақпарат беруші сенімгерлік міндетін бұзса және ақпарат алған адам оның бұзуын білген немесе білуіне негіз болған жағдайда, ол да жауапты болуы мүмкін.

Алдау және сенім

Алдау – дұрыс емес мәлімдеме жасау немесе фактілерді жасыру түрінде болуы мүмкін, бұл өз кезегінде басқа фактілерді жаңылыстырады. Жеке тұлға зиянды өтеуді талап ету үшін, алаяқтық талапқа сене отырып зиян шеккенін дәлелдеуі керек. Алайда, алаяқтық маңызды фактілерді жасыру арқылы да жасалуы мүмкін, мұндай жағдайда зардап шеккен тарап сенім білдіргенін дәлелдеуі міндетті емес, себебі сенім болған деп есептеледі. Егер сотталушы жалған мәлімдеме жасаса, және бұл мәлімдеме нарыққа әсер еткенін көрсетсе, кез келген инвестор сотқа жүгінуге құқылы. Бұл – Жоғарғы Соттың Basic Inc. v. Levinson ісінде айтқан "нарықтағы алаяқтық" теориясы. Бұл теория бойынша талапкердің алдамшылыққа сене отыруы туралы презумпция тек бағалы қағаздар жақсы ұйымдастырылған және тиімді нарықта саудаланған жағдайларда қолданылады (Basic ісі сияқты). Маңызды ақпаратты жасыру жағдайында да осы принцип сақталады.

Болашаққа бағдарланған мәлімдемелер

"Ескертуді білдіру" қағидасы және Жеке бағалы қағаздар бойынша сот процесін реформалау туралы заңның қауіпсіздік ережелері, егер олар нақты нәтижелердің болашаққа бағытталған мәлімдемеден маңызды түрде өзгеше болуы мүмкін нақты факторларды анықтайтын ескерту тілімен бірге келсе, болашаққа бағытталған мәлімдемелерді қорғауға мүмкіндік береді және бұл жауапкерді жауапкершіліктен босатуға жеткілікті болуы мүмкін. Алайда, Айова мемлекеттік қызметкерлері зейнет қоры мен MF Global Ltd. ісінде АҚШ-тың екінші апелляциялық соты Нью-Йорк оңтүстік округінің аудандық сотының шешімін күштен шығарды, "ескертуді білдіру" қорғанысы бағалы қағаздарды ашу туралы талаптарға қатысты тек болашаққа бағытталған мәлімдемелерге ғана қолданылатынын және қазіргі немесе тарихи фактіні көрсететін сипаттамаларға қолданылмайтынын мәлімдеді.

Маңыздылығы

TSC Industries, Inc. v. Northway, Inc. ісінде АҚШ Жоғарғы Соты "материалдық" сөзін "егер ақылға қонымды акционер дауыс беру қабатында оны маңызды деп есептесе, онда қалдырылған факт материалдық болып саналады" деп анықтады. TSC бойынша материалдыққа қатысты төрт элемент бар: факт "ақылға қонымды акционердің" қарастыруында "нақты маңызға" ие болуы керек, себебі бұл факт акционердің шешім қабылдауы үшін қолда бар ақпараттың "жалпы жиынтығын" "маңызды түрде өзгертетін" болар еді. Осы элементтердің әрқайсысы кең ауқымды сот процестерінің нысаны болып табылады.

Ғылымгер

10б 5-тармақ бойынша талап ашу үшін немқұрайлылық жеткіліксіз; талапкерлер немесе прокурорлар кем дегенде салғырттық, ниет немесе хабардарлықты дәлелдеуі тиіс.

Тірі тұру

Сатып алушы/сатушы талабы – 10b-5 бойынша сотқа жүгіну үшін жеке талапкер компания акцияларын сатып алушы немесе сатушы болуы тиіс деген талап. Акция сатып алудан алданып бас тартқан әлеуетті сатып алушылар 10b-5 бойынша талап қоюға құқылы емес.

Шығынның себепкерлігі және зиян

Алаяқтықтан келген зиянды өтеу алу үшін талапкерлер алаяқтықтың тікелей олардың шығындарына себеп болғанын көрсетуі керек. Алаяқтық істерінде стандартты өтеу - күтілген пайда немесе келісімнен күтілген үлестің өтелуі.

Ішкі сауда

10b-5 ережесінің инсайдерлік сауданы қаншалықты шектеуі күмәнді мәселе болып табылады. SEC ұзақ жылдар бойы 10b-5-ке қатысты "тең қолжетімділік теориясын" жақтады, яғни маңызды, жарияланбаған ақпаратқа ие кез келген адам осы ақпаратты жариялауға немесе саудадан бас тартуға тиіс деп санайды. Алайда, Жоғарғы Сот Чиарелла – АҚШ ісінде осы теорияның ең қатаң нұсқасын қабылдамады, акционерлерге сенімділік міндеттемесі жоқ адамның, осы ақпаратты пайдаланып сауда жасамас бұрын жариялауға міндетті емес екенін мәлімдеді. 1997 жылы Жоғарғы Сот "мақсатты қолдану" теориясын қабылдады, яғни Құнды қағаздармен сауда жасау үшін құпия ақпаратты, осы ақпараттың көзіне қарыз болған міндеттемесін бұза отырып, қолдану жариялау немесе саудадан бас тарту міндетін тудырады.

Атқару

SEC және жеке азаматтар осы ереженің талаптарын сот арқылы қамтамасыз ете алады. Blue Chip Stamps v. Manor Drug Stores ісінде Жоғарғы Сот 10b 5 ережесі бойынша зардапты өтеу үшін жеке шағым беруге тек бағалы қағаздарды сатып алушылар немесе сатушылар ғана құқылы екенін белгіледі; алайда, кез келген адам федералдық бағалы қағаздар заңнамасын бұзу туралы ақпаратты SEC-ке ұсынуы мүмкін.

SEC 10b5-1 ережесі

SEC 10b5-1 ережесі 2000 жылы SEC регламенті ретінде қабылданды. SEC 10b5-1 ережесінің SEC 10b5-5 ережесімен тыйым салынған инсайдерлік сауданың анықтамасы бойынша шешілмеген мәселені шешу мақсатында қабылданғанын мәлімдеді. 2023 жылдың наурызында, басшының 10b5-1 жоспарын пайдалануға байланысты инсайдерлік сауда бойынша алғашқы қылмыстық іс бойынша Әділет департаменті Террен Пейзерге бағалы қағаздарды алаяқтық схемасына қатысқандығы үшін бір және бағалы қағаздарды алаяқтық жасағаны үшін екі айып тақты. SEC мәлімдемесіне сәйкес, Пейзер Ontrak Inc. акцияларын 20 миллион долларға сатқан, оның құрамында жарияланбаған маңызды жағымсыз ақпарат болған. Пейзер Ontrak компаниясының бас директоры және төрағасы болды. Бұдан бөлек, АҚШ Әділет департаменті Пейзерге қарсы бағалы қағаздарды алаяқтық жасағаны үшін қылмыстық айыптау жариялады, осылайша ол 12 миллион долларлық шығыннан сақталып қалды; ол қамауға алынды. Аталған іс Калифорнияның Орталық округінің АҚШ округтік сотында АҚШ округтік судьясы Дейл С. Фишердің қарауына берілді.