Кіріспе

Қоғамдық денсаулық сақтаудағы әлеуметтік эксперимент

Пекхэм эксперименті – адамдардың, мүмкіндік болған жағдайда, өз денсаулығы мен физикалық дамуына жеке қызығушылық танытып, оны сақтау үшін күш жұмсайтынын анықтау мақсатымен жасалған тәжірибе. Тәжірибе 1926-1950 жылдар аралығында жұмысшы табының денсаулығына қатысты қоғамдық алаңдаушылықтың күшеюімен және профилактикалық әлеуметтік медицинаға қызығушылықтың артуымен байланысты туындады.

Бастау

Джордж Скотт Уильямсон (1884–1953) және Иннес Хоуп Пирс (1889–1978) – кейіннен үйленген екі дәрігер 1926 жылы Куинс-роудтағы SE5 мекенжайындағы үйde Пионерлік денсаулық орталығын ашты, себебі «бұл тұрғындар елдің жалпы халқының шамамен қимасын көрсетеді, кез келген ірі қалада кездесетін ең алуан түрлі мәдени қоспаға ие» деп есептеді. Олардың мақсаты денсаулықты аурудың табиғи тарихын зерттеумен салыстырылатын медициналық жағдай ретінде зерттеу болды. Бірінші кезең 1929 жылы аяқталды. Зерттеу нәтижелері таратылды, содан кейін үлкен, мақсатқа бағытталған орталықты салу үшін қаржы іздестірілді. Бұл орталық 1935 жылы Сент-Мэри Роудтағы арнайы салынған заманауи ғимаратта қайта ашылды, ол жаңа сәулеттік техникалардың қалай инновациялық әлеуметтік тәжірибелерді ілгерілетуге көмектесетінінің ерте мысалы ретінде жиі айтылады. Жаңа ғимарат, сэр Оуэн Уильямс жобалаған, 1949 жылғы «Пионерлік денсаулық орталығының бюллетенінде» егжей-тегжейлі сипатталған. Ол дәстүрлі медициналық ғимараттарға тән стильден жаңарып, өзгешеленді. Уильямс соңғы құрылымдық технологияларды пайдаланып, орталықтың дәрігерлеріне мүшелерді тиімді бақылауға мүмкіндік беретін кең ашық кеңістік жасады. Орталықтың ортасындағы үлкен жүзу бассейні шыныдан жасалған шатырмен жабылған, ал үлкен терезелер ғимаратқа табиғи жарық түсуін қамтамасыз етті. Бұл терезелерді толық ашу арқылы ғимаратқа таза ауа кіретіндей етілді. Корк едендер адамдарға жалаң аяқ жүруге мүмкіндік берді.

Тақырыбы

Уильямсон мен Пирс 950 жергілікті отбасын "Пекхэм экспериментіне" қатысуға шақырды. Аптасына бір шиллингтік шағын мүшелік төлемақы төлеп, отбасылар дене шынықтыру, жүзу, ойындар және семинарлар сияқты түрлі іс-шараларға қатыса алды. Мүшелер жылына бір рет медициналық қарап тексеруден өтіп, Орталықтың іс-шараларына қатысқан кезде жыл бойы бақылауда болды. Скотт Уильямсонның философиясының негізгі қағидасы – адамдарға өздерінен бастама көруге мүмкіндік берілсе, олар өздігінен шығармашылықпен ұйымдаса бастайды деген сенім болды. Осылай да болды, мүшелер Орталық ұсынған мүмкіндіктерді пайдаланып, спорттық, әлеуметтік және мәдени іс-шаралардың кең спектрін ұйымдастырды.

ХХІ ғасыр

Пионерлік денсаулық қоры, Пекхам экспериментіне жауапты қайырымдылық ұйымы, ағылшын заңдарына сәйкес тіркелген қайырымдылық ұйымы ретінде әлі де жұмыс істеп келеді. Қордың сенімділері зерттеулерді тарату қажеттігін мойындайды, сондай-ақ жаңа орталықтар ашу мүмкіндігін сақтап қалады. Пекхам экспериментінен бері қоғам мен медицинада көптеген өзгерістер болғанына қарамастан, қазір Пионерлік денсаулық қоры деп белгілі болған ұйым, доктор Джордж Скотт Уильямсон анықтаған қағидалар денсаулық үшін маңызды және қоғам үшін де маңызын жоймайды деп санайды. Бұл әлеуметтік және тұрмыстық ортаның, жеке мотивацияның және денсаулықтың арасындағы байланыс туралы құнды мәліметтерді қамтиды. Өзінің қызметінің бір бөлігі ретінде Қор «Мэри Лэнгман сыйлығын» жариялады – бұл «Пекхам экспериментінің 21-ғасырдағы маңызы» тақырыбындағы эссеге берілетін жылдық сыйлық. Ол Пионерлік денсаулық орталығында денсаулықтың әлеуметтік, эмоционалдық және қоршаған орта факторлары туралы алынған сабақтарды дамытуға бағытталған. Мэри Лэнгман Скотт Уильямсонның жеке көмекшісі болған және осындай жобаларды іске асыру үшін қаржылай көмек қалдырған.

Әдебиеттегі сілтемелер

Пекхэм эксперименті Пирс Энтонидің классикалық «Макроскоп» ғылыми-фантастикалық романында еске алынады, онда Пекхэм эксперименті әдістерін кеңейту арқылы балалардың бір тобының орташа есімдік қабілетінен әлдеқайда жоғары деңгейге жетуіне қол жеткізіледі, нәтижесінде бірегей трансценденттік гений пайда болады. Бұл туралы Т. С. Элиоттың «Мәдениеттің анықтамасы туралы жазбалары» еңбегінде білім беру және отбасы тақырыбын талқылағанда айтылады. Франц Фанонның «Қара тері, ақ маскалар» кітабында француз тілінің беделі мен Францияда білім алғаннан кейін Мартиникаға оралған білімді Антиль аралдарының қара нәсілділерінің әлеуметтік статусы арасындағы байланыс туралы сөз кезінде экспериментке қысқаша сілтеме жасалады. Пионерлік денсаулық орталығының сақталған мұрағаттары, оның ішінде Скотт Уильямсон мен Иннес Пирстің жеке құжаттары, сондай-ақ экспериментті басқа жерде қайта жасай алуға жасалған келесі әрекеттер туралы материалдар қазір Велком кітапханасында сақтаулы. Орталықтың жұмыс істеген кезеңінде және одан кейін оның жұмысына қатысқан адамдар жазған көптеген кітаптар да бар.