Кіріспе

Иберия түбегінің жағалауындағы монархиялық мемлекет (12381707) Валенсия Корольдігі (,; lang es; Regnum Valentiae), Иберия түбегінің шығыс жағалауында орналасқан, Арагонның Корольдігінің құрамдас аймақтарының бірі болды. Валенсия Корольдігі ресми түрде 1238 жылы Реконкиста барысында Валенсияның мавр тайфасы алынғанда құрылды. Ол Испанияның Филипп V-імен 1707 жылы Испанияның мұрагерлік соғысының нәтижесінде Nueva Planta жарлықтары арқылы Арагонның ескі тажының басқа компоненттерімен бірге таратылды. Валенсия Корольдігі өзінің өмір сүрген кезінде Валенсияның Furs (хаты) -да көрсетілген заңдар мен институттармен басқарылды; бұл жарғылар оған Арагон тажының және кейіннен Испания Корольдігінің астында кең ауқымды өзін-өзі басқаруды берді. Қазіргі Валенсия қауымдастығының Испания автономды қауымдастығының шекарасы мен бірегейлігі негізінен бұрынғы Валенсия Корольдігінің шекаралары мен бірегейлігімен сәйкес келеді.

Қайта иемдену

Кейін Валенсия Корольдігіне айналатын жерді жаулап алу 1232 жылы Арагонның короны королі Яков I, Жауме I эль Конкиридор (Жаулап алушы) деп аталып, Морелланы, негізінен Арагон әскерлерімен, алған кезде басталды. Көп ұзамай, 1233 жылы, Борриана мен Пенискола да блансиядан (араб тілінде Валенсия) алынды. Екінші және маңызды кеңейту толқыны 1238 жылы Джеймс I мордваларды Балансия тайфасынан жеңген кезде болды. Ол Валенсия қаласына 1238 жылы 9 қазанда кірді, бұл Валенсия Корольдігінің таңғы сәті деп саналады. Үшінші кезең 1243 жылы басталып, 1245 жылы аяқталды, онда Яков I мен Кастилия тағына мұрагер Альфонсо Х 1252 жылы таққа отыратын Альфонсо І арасындағы келісімге сәйкес шектелген. Бұл шектер Кастилия және Арагон тажы арасындағы Альмизра келісімінде көрсетілді, олар мордваларды оңтүстікке қарай итермелеу үшін олардың Реконкиста күш-жігерін үйлестірді, бұл олардың тиісінше қалаған ықпал ету аймақтарын құрумен байланысты. Альмизра келісім-шарты арагондықтардың оңтүстік шекарасын биар және бусот қалалары құрайтын шекараға бекітті, қазіргі уақытта бұл қалалар Аликанте провинциясының солтүстігінде орналасқан. Бұл келісім бойынша сол шекарадан оңтүстікке қарай орналасқан барлық жер, соның ішінде Мурсия патшалығы да Кастилияға берілді. Мұдажар (мұсылман) халқының басым көпшілігі, оңтүстікке қарай барған сайын күрес майданынан артта қалды, олар 1609 жылы жаппай қуылғанға дейін, басталуынан бастап, созылып кетті. Сол сәтке дейін олар жаңа құрылған Корольдік үшін күрделі мәселені білдірді, өйткені олар өздерінің санының көптігімен экономиканы жұмыс істету үшін маңызды болды, бұл Мұхаммед Әбу Абдалла Бен Худзайл әл Сахуир сияқты жергілікті мұсылман халықтарымен жиі келісімдерге бастама берді, олардың мәдениетіне әртүрлі төзімділік берді, бірақ екінші жағынан, олар патшалыққа қауіп төндірді. Шын мәнінде, моңғол халқының христиандық билікке қарсы жиі көтерілістері болды, ең қауіптісі Мохаммед Абу Абдалла Бен Худзайл әл Сахуир, Аль Азрақ деп те белгілі моңғол әміршісі. Ол 1244, 1248 және 1276 жылдары маңызды көтерілістерге басшылық етті. Біріншісі кезінде ол қысқа уақытқа Жүкардың оңтүстігіндегі жерлерді мұсылмандық тәуелсіздікке ие етті, бірақ көп ұзамай ол берілуге мәжбүр болды. Екінші көтеріліс кезінде король Яков I шайқаста қаза тапқанға аз қалды, бірақ Аль Азрак та ақырында бағындырылды, оның өмірі тек христиан монархымен ұзақ уақыт бойы қарым-қатынаста болғандықтан ғана сақталды. Үшінші көтеріліс кезінде әл-Азрақтың өзі қаза тапты, бірақ оның ұлы мұсылмандық тәртіпсіздікті насихаттауды жалғастырды және жергілікті көтерілістер әрдайым көзге түсіп тұрды. Джеймс II Джеймс I немересі Жауме II el Just немесе Just деп аталды, 1296 жылы өзінің әскерін биар-бусо келісімдерінен оңтүстікке қарай соңғы түрткілеуді бастады. Оның науқаны Мурсия мен Вега Баха-дель-Сегураның айналасындағы құнарлы ауылды нысанаға алды, олардың жергілікті мұсылман билеушілері Кастилиямен келісімшарттармен байланысты және осы патшалық атынан өкілеттілікпен басқаруда; Кастилия әскерлері әрқашан тұрақты емес, бірақ шекаралық аумақтың типтік шайқастары мен әрдайым өзгеріп отыратын одақтастарымен сипатталатын егемендікті нығайту үшін аймақты жиі шабуылдады. Джеймс II-нің бастаған жорығы Валенсия патшалығының шекарасын Кастилиямен бұрын келісілген шекарадан оңтүстікке қарай кеңейтетін дәрежеде сәтті болды. Оның әскерлері Ориуэла мен Мурсияны басып алды. Кастилия мен Арагонның Тажы арасындағы нақты бөлгіш сызық болып табылатын, ақыр соңында, Ориуэланы (сонымен қатар Аликанте мен Эльше) Валенсия Корольдігіне берген, ал Мурсия Кастилия Корольдігіне кеткен, осылайша Валенсия Корольдігінің оңтүстік шекарасын сызған, 1305 жылы жасалған Эльше келісімінің (1305) күшімен өзгертілген Sentencia Arbitral de Torrellas (1304) күшімен келісілді. Бұл үрдістің соңында төрт тайфа жойылған: Балансия, Альпуенте, Дения және Мурсия. Сол кездегі стандарттарды ескере отырып, оны өте тез жаулап алу деп қарастыруға болады, өйткені аумақтың көп бөлігі елу жылдан аз уақыт ішінде иеленді, ал ең үлкен кеңейту бір ғасырдан аз уақыт ішінде аяқталды. Бұл жылдам үдерістің әлеуметтік және саяси тәртіпсіздікке әкелген зардабы патшалық ішінде үлкен мұсылман халқының болуы болды, олар оның бір бөлігі болғысы келмеді, сондай-ақ мұсылман болып қала бергенше, оған мүмкіндік берілмеді.

Құю

Қазіргі заманғы тарихнама Валенсияны жаулап алуды Кастилияның Тажының ұқсас Реконкиста күш-жігерінің жарығында, яғни патшаның басшылығымен, ақсүйектерге бағынған крепостнойлықтан мүмкіндігінше еркін жаңа аумақтарды алу үшін күрес ретінде қарастырады. Жаңа аумақтар тек патшаға ғана есеп беретін болады, осылайша оның билігі абыройының билігіне қарсы кеңейтіледі және нығайтылады. Бұл даму орта ғасырларда айқын көрінетін өсу үрдісінің бір бөлігі болды (Гранада Корольдігінің капитуляциясында Реконкистаның соңғы актілерімен және яһудилерді шығарумен, сонымен қатар Христофор Колумбтың Испания үшін Американы ашқанымен аяқталды) және Габсбургтер Испаниясы дәуірінде. Бұл тарихи-географиялық әдіспен Патшалықтың қайта тұрғыны болуына баға беріледі. Патшалық бастапқыда мұсылмандармен қоныстанған және жиі халықтық көтерілістерге ұшырайды және Магрибте осы мақсатта жиналған кез келген мұсылман әскерінің бағындыру қаупі бар. Монархияның өзін абыройлы қамқорлықтан босатуға тырысқан процесі оңай болған жоқ, өйткені абыройлылар әлі де биліктің үлкен үлесін ұстап, оны мүмкіндігінше көп сақтауға бел буған. Бұл факт жаңадан иеленген аумақтардың христиандық отарлануын белгіледі, олар Ллеи де Репартименттермен басқарылды. Ақырында Арагондық дворяндарға бірнеше домендер берілді, бірақ олар тек ішкі жерлерді, негізінен Валенсия Корольдігінің таулы және жұқа мекенделген бөліктерін алуға қол жеткізді. Патша жағалаудағы жазық жерлердегі құнарлы және тығыз орналасқан жерлерді еркін азаматтар мен жаңадан пайда болған буржуазияға қалдырды, олардың қалаларына жергілікті азаматтық құқық пен әкімшілікті реттейтін, бірақ оларды патшаға әрқашан жауап беретін Furs немесе патша жарғылары берілді.

Қуаттың биіктігі

Валенсия патшалығы өзінің биік тұсына 15 ғасырдың басында жеткен. Экономика гүлденді және Жерорта теңізі арқылы сауда-саттыққа негізделді, оны көбінесе Валенсия мен Барселона порттарынан Арагонның Тажы бақылап отырды. Валенсия қаласында Taula de Cambi құрылды, ол ішінара банк ретінде, ішінара қор биржасы ретінде жұмыс істеді; ол сауда-саттықты жандандырды. Жергілікті өнеркәсіп, әсіресе тоқыма өндірісі, үлкен дамуға қол жеткізді және Валенсия қаласы бүкіл Еуропадан келген саудагерлер жұмыс істейтін Жерорта теңізі сауда-саттық эмпориясына айналды. Бұл сәнді кезеңді ең жақсы бейнелейтін белгі - жібек биржасы, Еуропадағы азаматтық готика сәулетінің ең жақсы үлгілерінің бірі және 15 ғасырдың аяғында және 16 ғасыр бойы Жерорта теңізіндегі ірі сауда нарығы. Валенсия - Иоганн Гутенбергтің жобалары бойынша жылжымалы баспа станоктарын орнатушы Еуропадағы алғашқы қалалардың бірі. Валенсияның Жоано Марторелл немесе Аусиас Марш сияқты авторлары классикалық валенсия әдебиетінің канонын валенсия тіліне сәйкес келтірді.

Қазіргі заман, германиялықтар және құлдырау

1479 жылы Фердинанд Арагонның патшасы болып таққа отырды. Кастилия королевасы Изабелла I-ге үйленгеннен кейін қазіргі Испания корольдігі пайда болды. Валенсия Испанияның қалған бөлігімен интеграциялаудың баяу процесін бастады. Фердинанд пен Изабелланың немересі Карл таққа отырғанда, тақтар тұрақты түрде жеке одаққа қосылды. Габсбургтер Испаниясының патшалары (23 қаңтар 1516 - 1 қараша 1700) патшалықты құраған аумақтар мен қалалардың артықшылықтары мен бостандықтарын сақтады және оның құқықтық құрылымы мен фактілік негізі сақталды. Валенсияның вице-королі деген жаңа лауазым ресми түрде тәуелсіз Патшалықты басқару үшін құрылды. Осы уақытта өркендеген испан империясы өзінің бұрынғы мәртебесін қалдырды Иберия түбегіндегі патшалық және Ұлы держава ретінде пайда болды. Империя өзінің назарын Иберия аумақтарына емес, Американы және оның Еуропадағы иеліктерін испан отарлауына аударды. XVI ғасырда Валенсия өзінің мәртебесін жоғалтты Еуропаның ең басты сауда орталығы Солтүстік және Орталық Еуропаның қарқынды дамып келе жатқан қалаларына. Испанияда Атлантика теңізімен сауда жасау Андалусияның Кадис сияқты қалаларына пайдасын тигізді. Бұл негізінен Жерорта теңізі саудасынан түскен пайданың азаюына байланысты болды. Испания империясы Жерорта теңізінің шығысының көп бөлігін басқаратын Осман империясымен жиі қақтығыста болды. Олар бір-бірінің белгілі бір порттарға кіруіне кедергі келтірді, ал Барбаросса сияқты Османдық пираттар сауда кемелерін аулады. Тунис, Триполи, Алжир, Сале және Марокко порттарынан әрекет ететін Драгут сияқты Барбарийлік қарақшылар батыс Жерорта теңізіндегі кемелерге шабуыл жасады, оның ішінде жағалаудағы христиан порттарына деструктивті шабуылдар жасалды. Сауданың төмендеуі Валенсияның экономикасын қатты тежеді, ал 1492 жылы еврейлерді қуып жіберген Альгамбра жарлығы экономикалық жағынан әсер еткен болатын. 1519 жылы жас патша Карл I германиялықтарға (сөзбе-сөз "қауымдастық") мұсылман шапқыншыларымен күресу үшін қарулануға рұқсат берді. Германиялықтар қолөнершілер гильдиясы болды, олар да, бастапқыда үкіметтің рұқсатымен, қарақшылармен күресу үшін азаматтық милиция ретінде қызмет етті. Алайда, германиялықтардың экономикалық күн тәртібі де бар еді, ол ақсүйектермен соғысқан қарапайым адамдар билеген гильдияларға жағымды болды. Валенсияның жаңадан тағайындалған вице-королі Диего Хуртадо де Мендоса 1520 жылы германиялықтарға жақтас сайланған лауазымды тұлғаларды отырғызудан бас тартқаннан кейін, толыққанды көтеріліс болды, Бауырластардың көтерілісі (Revolta de les Germanies). Ол 1522 жылға дейін созылды және Кастилиядағы коммунеролардың көтерілісімен көптеген сипаттамаларды бөлісті. Аристократияның экономикалық наразылығынан басқа, көтеріліс мұсылмандарға қарсы күшті аспектіге ие болды, өйткені ырымшыл халық мұсылмандарды қалаға соққы берген оба үшін кінәлады. Мудежарлар (мұсылмандар) аристократияның одақтастары ретінде қарастырылды, өйткені олар ақсүйектердің үлкен фермаларында жұмыс істеді және валенсиялықтарды жалақыға төмендетеді, оларды аз жұмыс орындарына бәсекелестер етті. Көтеріліс кезінде жаугермандықтар көптеген мұсылмандарды өлтіріп, қалғандарын күштеп шомылдыру рәсімінен өткізді. Германияны басып алғаннан кейін де бұл шомылдыру рәсімдері жарамды деп танылды, бұл морисколардың ("конверттер") жаңа көтерілісін тудырды. Асылдар мен олардың жоғары буржуазиядағы одақтастары мен жалпы халық пен кіші буржуазия арасындағы қақтығыстардан кейін қалған күш-жігердің таусылуынан патша билік вакуумын өзінің билік үлесін кеңейту үшін және жергілікті биліктің үлесін біртіндеп азайту үшін пайдалана алды. Бұл оның Еуропадағы даулы иеліктерді кеңейту немесе нығайту үшін ақша сұрауы біртіндеп жиілей, неғұрлым маңызды және керісінше, Испания Корольдігінің қалған аумақтарында болғандай, Валенсия Корольдігі үшін де аз қайтарылды дегенді білдірді. 1609 жылы мористерді шығару Валенсия Корольдігінің экономикасына соңғы соққы болды, өйткені ондаған мың адам - негізінен дворяндарға қызмет ететін шаруалар - кетуге мәжбүр болды; бұл процесте бүкіл ауылдар бос қалды, ал ауыл өзінің негізгі жұмыс күшінен айырылды. Ал, 125.000-дей адам елден кетіп қалған. Бұл қуғын-сүргін Валенсияның, әсіресе оның танымал топтарының арасында кеңінен қабылданады. Шақыру ақсүйектер үшін арзан жұмыс күшін жоғалтуды және нәтижесінде әлеуметтік-экономикалық тұрақсыздықты тудырды. Асылдар жоғарғ�...