Кіріспе

Роберт Э. Говардтың Конан повесі

"Жылбыр көлеңке" – американдық жазушы Роберт Э. Говардтың қаламынан туған, фантастикалық қылыш пен сиқыр батыры Конан Киммериялықты бейнелейтін түпнұсқа қысқа әңгімелердің бірі. Бұл әңгіме алғаш рет 1933 жылдың қыркүйек айында "Weird Tales" журналында жарияланды. "Жылбыр көлеңке" – түпнұсқа атауы, бірақ бұл әңгіме кейінгі басылымдарда "Кешкі Ксутал" деп те белгілі. Оқиға хибориан дәуірінде өтеді, онда Конан шалқыған шөлде жоғалған қаланы табады және Тог атты Лавкрафт демонмен кездеседі. Бұл әңгіме "Конанның қылышы" (Gnome Press, 1952) және "Конанның оқиғасы" (Lancer Books, 1966) жинақтарында қайта басылды. Соңғы кезде ол "Конан жылнамалары" жинағының 1-ші томында: "Қара шеңбердің халқы" (Gollancz, 2000) "Жылбыр көлеңке" деген атпен, ал "Конан Киммериялық: 1-ші том" (1932–1933) (Wandering Star, 2002) және "Конан Киммериялықтың келуі" (Del Rey, 2003) жинақтарында "Кешкі Ксутал" деген атпен жарияланды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Конан мен оның одақтасы, бритюндық Натала, принц Альмуриктің Шем жері мен Стигия шөлінен өтіп, жойылған әскерінен аман қалған жалғыз екі адам еді. Альмуриктің сарбаздары Стигиялық әскерден қашып, Куш патшалығы арқылы өтіп, Стигияның оңтүстік шөлінің шетінде қырылды. Стигиандар мен кушиттер қоршағанда, Конан Стигиялық әскерді кесіп өтіп, Наталамен бірге түйеде оңтүстік шөлге қашты. Бірнеше күн су іздеп, түйелерін шағып жүргенде, түйелері өлді. Содан кейін олар жаяу жолға түсті. Су ыдыстары таусылғанда, Конан Наталаны аяушылықпен өлтіруге дайындалды. Бірақ, олар алыстағы Ксутал қаласын көреді. Ақырында Конан мен Натала қалаға кіргенде, кіреберістегі сақшы оларды қуды. Олар көп ұзамай Талиспен кездесті, ол өзінің аңызға толы қаласының тарихын және Тогтың бар екенін айтты. Тог – ежелгі Валусия қала-мемлекеттерінен келген құбыжық. Оның қазіргі түрі Ксуталдың жыншылары жұлдыздар арасындағы қараңғылықтан шақырылған. Тог ұзақ уақыттан бері Ксуталдың тереңдіктерін аралап, денесін физикалық әлемде сақтау үшін тірі жандар іздеп келеді. Талис Конанға ғашық болып, бәсекелесін жою үшін Наталаны Тогқа құрбан етуді жоспарлайды. Талис алдымен Наталаның киімін шешіп, зергерлік сапты қамшымен жазалайды. Тог кенеттен пайда болып, Талисті жұтып қояды. Демон Наталаға да шабуылдайды, бірақ Конан араласып, оны құтқарады. Конан Тогпен бар күшімен күреседі, бірақ оның құбыжық денесіне елеулі зиян келтіре алмайды, ал оның жалбақтары мен тілшелерінің орамында қорқынышты жаралар алады. Бірақ Конан құбыжықтың басын тесіп, құдыққа лақтырады. Конан Наталаны босатады, ол оған көмектесуге асығады, бірақ ол тез өліп бара жатыр. Бақытына орай, бритюндық қыз оған Ксуталдың арманшыл әйелі бар бөлмеден алған жаде кәседе алтын шарап әкеледі. Ішімдік – Талис бұрын айтқан өмірлік эликсир, ол Конанның барлық жараларын керемет түрде жазады. Соңында, олар шөлдің қалған бөлігінен өтуге жеткілікті азық-түлік пен су табады. Екеуі жолға шығып, Натала Конанды Талистің құмарлығын оятқаны үшін әзілдеп кінәлайды. Ол әйелдердің қызғанышқа бейім екендігіне ойыншықтап жауап береді.

Қабылдау

Фриц Лейбер оны Конанның ең нашар үш әңгімесінің бірі деп бағалады, оны "қайталанатын және балағаттайтын, псевдоғылымның, сахналық иллюзиялардың және "шынайы" табиғаттан тыс күштердің өзін-өзі жоққа шығаратын қоспасы" деп сипаттады. Говард Эндрю Джонс 2015 жылы "Конанды қайта оқу" мақалалар сериясының бөлігі ретінде оқиғаны қарастырып, оған көбірек оң баға берді. Ол бұл әңгіменің "қысқа, атмосфералық, құпия мен оқиғаға толы және тым ұзаққа созбайтынын" айтты.

Бейімделу

Бұл оқиға Рой Томас, Джон Бускема және Альфредо Алкала тарапынан "Конанның жабайы қылышы" #20-да, содан кейін Фред Ван Ленте және Гюи Виланова тарапынан "Конан - кекші" #13-15 (2015) -де бейімделді.