Кіріспе

Дамсунг – Қытайдың Тибет автономиялық аймағындағы Лхаса қаласының солтүстігінде, оның бас орталығы Чэнгуаньдан орналасқан округі. Әкімшілік орталығы – Дамкюка. Жер бедері тік жарлы, оның ішінде батыс Ненчен Тангльха таулары бар, олардың ең биік шыңы… 2013 жылғы мәлімет бойынша халық саны 40 000 адамды құрады, олардың көп бөлігі мал шаруашылығымен шұғылданады.

Тарих

Дамсунг тибет тілінде "таңдаулы жайылым" деген мағынаны білдіреді. Дамсунг даласын 5-ші Далай-лама Гүши ханның билік кезінде оған сыйға берген. Бұл аймаққа монғолдық сегіз туы деп аталған монғол атты әскерлері қоныстанды. 1679 жылы Гүши хан қайтыс болғаннан кейін, аймақ Сера монастырының Нгакпа Трацзангы қарауына өтті. 1715 жылдан 1912 жылға дейін бұрынғы монғолдық Сегіз туы жерін Цинь әулетінің Амбаны тікелей басқарды. Цинь империясы құлағаннан кейін, аймақ қайтадан Сера монастырының иелігіне көшті, ол қазіргі Чамдо префектурасының алдастысы Доме Чикябтың (mdo smad spyi khyab, "Доме әкімдігі") басшылығымен Дамсунг дзонгын құрды. 1956 жылы округ Лхаса қаласына қарауына берілді. 1959 жылы Петанг және Янбаджайн Дамсунгпен бірігіп, қазіргі Дамсунг округін құрады.

География

Ауданның аумағы - 154,0 км2, жер бедері тіктеп-қырлы. Дамсунг созылыңқы және тар, солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа дейін өлшенгенде ұзындығы шамамен , ал ең ені болғаны . Аймақ тектоникалық жағынан белсенді, 1952 жылы солтүстікте 7,5 МВт магнитудасындағы және 2008 жылы оңтүстікте 6,4 МВт магнитудасындағы жер сілкінісінің эпицентрі болды. 2010 жылдың қараша айында Дамсунгта болған 5,2 магнитудалы жер сілкінісі Лхасадағы кеңселердің терезелерін дірілдетті. Зардап шеккендер болмады, бірақ үйлер зардап көрді. Ауданның солтүстік-шығыс бөлігінде Намцзо көлі орналасқан, оның аумағы - , ал оның 45% Дамсунг ауданында жатыр. Намцзо Тибет таулы аймағындағы ірі көлдердің бірі. Ненчен Тангла (немесе Ньяйнкэнтангхла) таулары ауданның солтүстік-батыс бойымен созылып жатыр. Ненчен Тангла тауы аймақтағы ең биік шыңы, биіктігі . Ньяйнкэнтангхла таулары Солтүстік және Оңтүстік Тибет арасындағы суайырық шекарасын анықтайды. Таулардың оңтүстік-шығысына қарай, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай еңістеп жатқан, шамамен 6 метр биіктіктегі аңғар созылып жатыр. Ауданның жалпы аумағының 30% осы аңғардың далалық бөлігінде орналасқан.

Климат

Дамсунг қыста суық әрі құрғақ, жазда салқын әрі ылғалды, ауа райы өте өзгермелі. Жылдық орташа температурасы , және мұздамайтын күндері небәрі 62. Жер қараша айының басынан наурыз айына дейін қатып жатады. Жайылымдар өсу үшін 90–120 күнге ие. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері .

Халық және экономика

2013 жылы халық саны 40 000-ға жетті, 1997 жылы 35 000-ға қарағанда. 2000 жылы Дамсунгтың жалпы халқы 39 169 адамды құрады, оның ішінде 19 429 ер адам және 18 740 әйел болды. Олардың көп бөлігі этникалық тибеттіктер еді. Ауылдық халық саны 36 607, ал қалалық халық саны 2 562 адамды құрады. 2009 жылы 37 бастауыш және орта мектеп ғимараты болды. Жеті аурухана, оның ішінде аудандық аурухана бар, жалпы 40 төсек және 161 медициналық қызметкер жұмыс істеді. Табиғи жайылымдарды қамтиды, оның 68%-ы өте жақсы деп есептеледі. Халықтың көп бөлігі мал өсірумен айналысады, олардың ішінде як, қой, ешкі және жылқы бар. 1999 жылы жылқыдан басқа мал басы 224 600 қой (42,55%), 179 600 як (34,02%), 116 900 ешкі (22,14%) құрады. Цинхай-Тибет тас жолы (Қытайдың 109-шы ұлттық тас жолы) өлке арқылы шығыстан батысқа қарай өтеді. Дамсунг теміржол станциясы өлке мен оңтүстіктегі Лхаса қаласын байланыстырады. Янгбаджайнде ірі геотермальдық алап бар. Бұл алаптан алынған энергия 25 180 кВт немесе жылына 100 миллион киловатт-сағатты құрайды және Лхаса қаласына жіберіледі. Жеткізу желісі Дуйлун өзені арқылы Дуйлундекен ауданынан оңтүстікке қарай өтеді. Янгбаджайн геотермальдық алапы қазіргі таңда Қытайдағы осы сипаттағы ең ірі, дәлелденген алап болып табылады. Ума қалашығында 100 миллион тонна қоры бар гипс кені бар. Басқа минералды ресурстарға алюминий, қалайы, қорғасын, мырыш және мыс кіреді.

Ескерткіштер

Кангмар монастыры (康玛寺) Дамсунг ауданына қарасты Гунгтанг поселкесіндегі Чонгар ауылында орналасқан. Монастырь Гелуг сектасына жатады және Сера монастырының Тантрикалық мектебінің Хардонгканккуны басқаратын. 2003 жылы онда 62 монах болды және ол Дамсунгтағы ең ірі монастырь еді. Оны Гарзе префектурасынан келген Кангмалық монах салған деседі. Медитация залында Будданың 1213 кесілген тас бейнесі бар, олардың көпшілігі шамамен үш жүз жыл бұрын жасалған. Ғибадатхана таудың төменгі жағындағы шөл далада тұр, бірақ жиналыс залында электр жарығы мен жылыту жүйесі бар. Ғибадатханада шайхана мен азық-түлік дүкені жұмыс істейді. Монахтар екі қабатты жатақхана салған. Янгпачен монастыры – Янгбаджайндағы тибет буддистік монастыры, тарихи тұрғысынан Карма Кагью мектебінің Шамарпаларының ордасы болған. Бұл Карма Кагью сектасының Қызыл шляпа мектебінің бас монастыры. Ол 1490 жылы салынды, кеңейтілген жөндеулер мен қосымшалар арқасында мәдени жәдігерлердің үлкен жинағын қамтитын маңызды сәулеттік кешенге айналды. Карма Кагюдің Қызыл шляпа мектебі 1791 жылы жойылды. Монастырь Мәдени революция кезінде қиратылды, бірақ кейін қайта салынды. Уматанг (Ума) ауылындағы Солтүстік Тибеттің Сегіз мұнарасы (藏北八塔) Солтүстік Тибет далаларының күзетшілері деп есептеледі. Олардың пайда болуы туралы бір әңгімеде, Солтүстік Тибет далаларын біріктірген Гесар патшаның сегіз генералы осы жерде қаза тапты және олардың құрметіне мұнаралар салынды делінеді. Тағы бір айтуынша, осы жерде моңғол әскерінің сегіз генералы қаза тапқан. Бұл сәл ықтимал, өйткені аттардың шығу тегі моңғолдық болып көрінеді. Намцо көлі – Қытайдағы екінші ірі тұзды көл. Оның жарқын бирюза көгілдір суы бар және ол тамаша пейзажға ие. Таши-Дор монастыры көлдің оңтүстік-шығыс бұрышында, Таши-Дор мүйісінде орналасқан. Бұл монастырь емес, кішкентай ғимараттары жергілікті құдайлардың бейнелерін сақтайтын шағын шіркеу.